Dwór (Nowielin)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. nr 768 z dnia 26 września 1975[1]
Ruina dworu w Nowielinie
Ruina dworu w Nowielinie
Lokalizacja 74-230 Nowielin
Projektant nieznany
Data budowy 1790 r.

Geolokalizacja: 53.108505,14.883629

Dwór w Nowielinie (niem. Naulin, gmina Pyrzyce)

Wieś

Pierwsza historyczna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1240 roku, kiedy obejmowała 50 włók ziemi z których książę Barnim I pobierał dziesięcinę. W tym czasie we wsi istniała warownia broniąca Pomorze przed najazdami Brandenburczyków. W 1253 roku książę Barnim I przekazał część wsi zakonowi augustianów w Pyrzycach. W 1276 roku wieś została przecięta granicą pomorsko-brandenburską. Do 1300 roku 2 łany we wsi posiadał rycerz Gerard. Od 1315 roku właścicielem majątku był Henningus II de Hagen. W 1464 roku w dokumentach występował Bernd von Hagen. W 1564 roku właścicielem Nowielina był Michał von Hagen. W rękach rodziny von Hagenów majątek pozostał do połowy XVIII wieku. W pewnym momencie wieś została podzielona na 4 części : A, B, C i D. W 1749 roku część A po śmierci Dubislava Filipa von Hagena stała się własnością jego syna Filipa Zygmunta a następnie sprzedana baronowi von Schulzowi. W 1770 roku właścicielem tej części (A) został Samuel Fryderyk von Schätzel. W 1773 roku za cenę 2000 talarów właścicielami majątku A zostali bracia von Hagenowie. W 1779 roku majątki B i C (należące wcześniej do zakonu augustianów a następnie joannitów) zostały sprzedane przez Leopolda Krzysztofa von Hagena wspomnianemu Samuelowi Fryderykowi von Schätzelowi, który w późniejszym czasie (ok. 1784 roku) scalił cały majątek. Rodzina von Schätzelów była właścicielem Nowielina (razem z pobliskimi Pstrowicami) do 1837 roku. W tym czasie we wsi zamieszkanej przez 212 osób znajdowało się 20 gospodarstw. Od 1837 roku właścicielem majątku liczącego 3138,35 mórg ziemi był Edward Fryderyk Wendorff. W rękach rodziny Wendorffów majątek pozostał do 1945 roku. W 1856 roku w Nowielinie mieszkało 334 mieszkańców w 10 gospodarstwach chłopskich. Pod koniec XIX wieku we wsi było 12 zagród chłopskich o łącznym areale 1448 mórg ziemi oraz kościół i szkoła. W 1892 roku właścicielem majątku obejmującego 822 ha ziemi, 2 kuźnie, młyn wodny, gorzelnię, 16 budynków gospodarczych oraz cegielnię, a także hodowlę 48 koni, 295 sztuk bydła, 1500 owiec oraz 160 sztuk trzody chlewnej był Eduard Friedrich A. Wendorff. W 1929 roku ostatnim właścicielem folwarku złożonego z 870 ha ziemi i hodowli 62 koni, 298 sztuk trzody chlewnej, 1100 owiec oraz 258 sztuk bydła był Eberhard Wendorff. W 1939 roku we wsi było 384 mieszkańców.

Po II wojnie światowej w dawnym majątku urządzono PGR.

Dwór

We wsi znajduje się ruina późnobarokowego dworu zbudowanego około 1790 roku, który należał do Samuela Fryderyka von Schätzela. W drugiej połowie XIX wieku budynek został przebudowany przez dostawienie m. in. ganku. Dwór był dwukondygnacyjnym budynkiem o powierzchni 555 m², założonym na rzucie zbliżonym do kwadrata, krytym dachem mansardowym.

Po II wojnie światowej, przez okres około 30 lat, w rezydencji mieściły się biura i mieszkania pracowników lokalnego PGR. Od końca lat 70. XX wieku obiekt przestał być użytkowany przez co popadł w ruinę.

W sąsiedztwie ruiny znajdują się zabudowania folwarczne (m. in. gorzelnia) oraz zaniedbany park dworski z pierwszej połowy XIX wieku o powierzchni 14,6 ha ze stawem (o powierzchni 4 ha) i bogatym starodrzewem złożonym m. in. z jesionów, wiązów, dębów, buków czerwonych, wierzb, kasztanowców i lip.

Obiekt dostępny.

Przypisy

  1. Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml

Bibliografia

  • Karty ewidencyjne zabytków architektury i budownictwa. Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Maciej Burdzy