Felix Treder

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Felix Treder
rysownik, akwarelista
Data urodzenia 7 marca 1841
Miejsce urodzenia Kołobrzeg
Data śmierci 22 października 1908
Miejsce śmierci Szczecin
Narodowość niemiecka


Felix Treder (1841-1908) – rysownik i akwarelista.

Życiorys

Felix Treder urodził się 7 marca 1841 roku w Kołobrzegu, a zmarł 22 października 1908 roku w Szczecinie. Był rysownikiem i akwarelistą. Uczył się u Theodora Kugelmanna, szczecińskiego malarza, rysownika i grafika. Specjalizował się w widokach miasta i pejzażach. Według danych zawartych w księgach adresowych Szczecina informujących o jego zawodowej aktywności etatowej w latach 18731908 był czynny jako pracownik finansowy (kasjer, księgowy) w firmie Union See- und Fluß-Versammlung-Gesellschaft. Jego prace znajdowały się w zbiorach Muzeum Miasta Szczecina (Museum der Stadt Stettin) i Towarzystwa Historii i Starożytności Pomorza (Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde). Obecnie są znane dzięki zdjęciom zachowanym w Archiwum Fotograficznym Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Twórczość

Treder jest artystą ważnym dla Szczecina przede wszystkim jako autor cyklu widoków szczecińskich fortyfikacji, które uwiecznił na rysunkach piórem w tuszu w 1876 roku, bezpośrednio przed zburzeniem bram i zniwelowaniem wałów. (Elementy dekoracji Bramy Parnickiej – płyciny z reliefowymi z motywami panopliów – eksponowane są obecnie w Muzeum Narodowym w Szczecinie. Muzeum Tradycji Regionalnych przy ul. Staromłyńskiej 27.)

Szczecin, Brama Panieńska od strony miasta, 1876?, fot. archiwalna MNS

Najwięcej miejsca rysownik poświęcił nowożytnej Bramie Panieńskiej położonej po północnej stronie miasta. Ukazał bramę wewnętrzną od strony miasta wraz z pobliską zabudową kamieniczną, od strony terenu za bramą służącego do suszenia bielizny, urządzenia forteczne Fortu Leopolda po północnej stronie bramy: kaponierę, mury, wały i drogę prowadzącą do bramy zewnętrznej oraz bramę zewnętrzną od strony pola. Bramę Ślimaczą znajdującą się po południowej stronie miasta pokazał od strony pola wraz z fragmentem nabrzeża, na którym pracował dźwig służący do przeładunku beczek z towarami między nabrzeżem i barkami. Bramę Parnicką na Łasztowni wyprowadzającą na drogę do Dąbia ukazał z obu stron, po stronie miasta dokumentując wygląd wartowni, a po stronie pola – drewniany most na Parnicy. Bramę Kozią wiodącą na teren północnej Łasztowni uwidocznił również od strony miasta i od strony pola, wraz z wartowniami i wałami chroniącymi ten teren.

Szczecin, Rozwidlenie obecnych ulic Roosevelta i Matejki, 1876?, fot. archiwalna MNS

Kilka innych jego rysunków ukazuje różne miejsca z terenu miasta i najbliższej okolicy. W 1876 roku Treder wykonał dwa takie rysunki. Jeden z nich to widok rozwidlenia alei prowadzących z miasta na północ, obecnych ulic Roosevelta i Matejki. W tym rejonie znajdowało się gospodarstwo stolarskie Metzela oraz cyrk miejski. Drugi widok jest pejzażem ujścia Duńczycy do Odry pomiędzy wyspami Grodzką, po lewej i Łasztownią, po prawej.

W 1880 roku Treder namalował akwarelowy widok brukowanego nabrzeża portowego Łasztowni z dwumasztowcem cumującym przed komorą celną niewidoczną na kompozycji. Po lewej znajduje się drewniany Most Długi, po prawej stare szczytowe spichlerze, a w głębi czynszowa zabudowa miasta z wyłaniającymi się zza niej kościołami św. Jana i św. Jakuba.

Najpóźniejsza znana kompozycja Tredera to akwarela z 1896 roku przedstawiająca fragment miasta – placyk na tyłach teatru miejskiego z charakterystycznym sztafażem upamiętniającym wygląd mieszkańców Szczecina. Po prawej stronie kompozycji malarz uwiecznił szachulcowy budynek starej poczty, a w głębi fragment południowej elewacji kościoła św. Piotra i Pawła przesłonięty przez kamienice, na miejscu których obecnie zlokalizowany jest budynek Muzeum Narodowego w Szczecinie. Centrum Dialogu Przełomy.

Rysunki Tredera dokumentują nie tylko wygląd dawnych pruskich urządzeń fortecznych oraz ich otoczenia. Informują także o wyglądzie ulic i zawierają motywy rodzajowe z codziennego życia mieszczan, często uchwycone dowcipnie i z humorem.

Galeria

Bibliografia

  • Białecki Tadeusz, Szczecin na dawnych widokach XVI–XX wiek. Stettin auf alten Ansichten 16.–20. Jahrhundert, Szczecin 1995, s. 173, il. 169, s. 228, il. 222, s. 264–267, il. 260–268, s. 275, il. 278, s. 317, il. 350.
  • Gwiazdowska Ewa, Treder Felix, w: Encyklopedia Szczecina, red. Tadeusz Białecki, t. 2, P–Ż, Szczecin 2000, s. 542.
  • Gwiazdowska Ewa, Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku. Ansichten von Stettin. Ikonographische Quellen zur Stadtgeschichte vom 16. Jahrhundert bis zum Jahr 1945, Szczecin 2001, s. 348–354, il. 80–85, s. 363–364, il. 87, s. 380, 382, il. 92.
  • Dr. Heinrich Dohrn Gedächtnis-Austellung, Katalog, Stettin Städtisches Museum Stettin 11-30.04.1938, Stettin 1938, s. 33 inast.
  • Holtze Otto, Das Stadtbild Stettins vom 16. Jahrhundert bis zur Gegenwart in Gemälden, Zeichnungen und Bilddrucken der Zeit, Katalog der Ausstellung, Museum der Stadt Stettin, 18.10.–15.11. 1936, Stettin 1936, s. 27, poz. Nr 162–173.
  • Holtze Otto, Neuerwerbungen der Kunst- und Kunstgewerbesammlung 1933–1938 (in Auswahl), Kat. der Ausstellung, Museum der Stadt Stettin, 11.–30.04.1938, s. 23, poz. 127–128.
  • Stettiner Wohnanzeiger für das Jahr: 1872–1910.
  • Thieme Ulrich, Becker Felix, Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart begründet von..., Bd. 1–37, Leipzig 1907–1950, t. 33, s. 368.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Ewa Gwiazdowska