Friedrich Wilhelm Krause

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Friedrich Wilhelm Krause
kupiec, armator
brak zdjecia
Data urodzenia 9 marca 1765
Miejsce urodzenia Steklno
Data śmierci 22 grudnia 1840
Miejsce śmierci Kołbacz
Miejsce spoczynku Kołbacz
Narodowość niemiecka

Friedrich Wilhelm Krause (1765-1840) – niemiecki kupiec i armator.

Friedrich Wilhelm Krause urodził się 9 marca 1765 w Steklnie. Ojciec - Gottfried Krause - był leśniczym, matka (nieznane imię) z domu Bück, pochodziła ze szczecińskiej rodziny kupieckiej. Po śmierci rodziców Friedrich wychowywany był przez swoją babkę w Szczecinie.

Działalność zawodowa

W 1782 roku, po ukończeniu szkoły realnej, rozpoczął praktykę kupiecką u swoich krewnych w Wolinie. Następnie został kupcem w Szczecinie, a od lutego 1785 roku pracował także w Świnoujściu, gdzie razem z wujem Gehringiem, kupcem i senatorem, prowadził firmę handlową Gehring&Krause. Firma importowała towary kolonialne.

W roku 1795 Francja, Wielka Brytania i Holandia znajdowały się w stanie wojny. Wówczas statki pruskie mogły pływać pod neutralną banderą i włączyły się w przewóz towarów pomiędzy portami Ameryki i Azji, dzięki czemu handel morski Prus przeżywał rozkwit. Statki pruskie przewoziły herbatę, kawę, rum, przyprawy, inne towary kolonialne oraz drewno do Hiszpanii i Francji i powracały z winem. W owym czasie duża część Niemiec i wschodnia Europa, w tym także Szczecin, była zatem bardzo dobrze zaopatrzona w towary kolonialne. Kiedy panujący niski poziom wody w Świnie oraz w Zalewie Szczecińskim uniemożliwiał żeglugę wielkim statkom, port w Świnoujściu stał się ważnym miejscem przeładunku. Dalszy transport towarów do Szczecina odbywał się barkami. Od 1785 roku zajmował się tym także Friedrich Krause jako współwłaściciel firmy Gehring&Krause. Działalność ta stała się podwaliną dla jego późniejszej fortuny.

Kiedy w 1791 roku Gehring odszedł na emeryturę, Friedrich stał się jedynym właścicielem przedsiębiorstwa. Początkowo współpracował z armatorami ze Szczecina, następnie od 1800 roku prowadził własną działalność. Właśnie w tym roku zwodował w Świnoujściu swój pierwszy statek o nazwie Hoffnung. W 1805 roku Krause dysponował dziewiętnastoma nowymi statkami o łącznej wartości 270 000 talarów, większość z nich wybudował we własnej stoczni. Armatorzy, tacy jak Krause, którzy posiadali na własność statki, mogli osiągać dochody na trzy sposoby: przy zakupie towaru, przy transporcie i przy sprzedaży. Udział Krausego w pomorskiej żegludze wynosił wówczas ponad 12%. Tym samym został zaliczony do najbardziej znaczących armatorów w Prowincji Pomorze. W 1803 roczny przychód Krausego wyniósł 7 000 talarów. Dla porównania roczne zarobki wysokiej rangi urzędnika wynosiły wówczas 500 talarów.

Wojna w 1805 przyniosła Krausemu finansową porażkę. Jesienią 1805 roku jego statki (Dorothea, Friedrich Wilhelm, Eduard i Herkules), przewożące wino zostały zatrzymane w Bordeaux. Wiosną 1806 roku Friedrich sprzedał statki wraz z ładunkiem za kwotę 50 000 talarów armatorowi Meffke z zachowującego neutralność Varel. Mimo to statki zostały skonfiskowane przez Francuzów. Poniesione straty oceniono na 60 000 talarów. W kolejnych latach (1807-1811) utracił także inne jednostki. W roku 1837, kiedy był już w podeszłym wieku i znajdował się w trudnej sytuacji finansowej doszedł do wniosku, że wszelkie straty jakie poniósł w trakcie wojny osiągnęły 182 000 talarów.

Mimo nałożonych przez Napoleona blokad, udało się Krausemu w dalszym ciągu handlować towarami kolonialnymi. Razem z innymi armatorami prowadził niebezpieczną, ale zarazem bardzo dochodową działalność, polegającą na przemycie towarów, dzięki której udało mu się nie tylko zniwelować poniesione wcześniej straty, ale zdobyć także znaczny majątek.

W 1811 roku zakupił za 14 300 talarów piaszczystą ziemię w domenie Zinnowitz na wyspie Uznam (18 000 mórg). Nie mogąc jednak znaleźć dzierżawców, podzielił ją na 29 parceli i sprzedał w 1818 roku (za kwotę 18 000 talarów) 29 kolonistom i rybakom. Ci, po trzydziestu latach, uczynili Zinnowitz jedną z najbardziej znanych miejscowości kąpielowych.

W 1812 został wierzycielem hipotecznym swojego przyjaciela, radcy urzędowego Gäde, który rok wcześniej zakupił przepięknie położoną domenę w Kołbaczu. W 1816 domena ta wraz z posiadłościami w Dębinie (Hofdamm) i Nieznaniu (Heidchen) przeszła w ręce Krausego za kwotę 155 000 talarów.

W 1815 Krause był właścicielem kilku domów w Świnoujściu (przy Lindenstraße 1 i 13, Lotsenstraße 5, Gartenstraße 33-37) oraz placu przy Gartenstraße 7-8. W domu przy Lindenstraße 1 mieszkała od ok. 1813 roku córka Frederike z mężem, a później syn Wilhelm z rodziną.

W początkach lat 20. XIX Krause pozostawił przedsiębiorstwo synom Friedrichowi Wilhelmowi i Eduardowi. Po przekazaniu firmy synom, Krause spędzał czas od wczesnej wiosny do późnej jesieni w Kołbaczu, biorąc udział w życiu towarzyskim tamtejszego społeczeństwa. Prowadził otwarty dom, bardzo chętnie zapraszał znane osoby również do swojego domu w Świnoujściu. Gościł m. in. Friedricha Wilhelma III (w 1820) oraz Heinricha Berghausa (w 1830), który określał Krausego mianem "Krezusa ze Świnoujścia".

Glück und Ende des Königs von Swinemünde.jpg
Der König von Swinemünde.jpg

Synowie Krausego nie obchodzili się ostrożnie z powierzonymi im aktywami, odnosili straty, które musiały być spłacane przez ojca. Także synowie w Kołbaczu, Dębinie (Hofdamm), Nieznaniu (Heidchen) nie zamierzali powiększać powierzonego im majątku. Zarówno Karl Krause, który gospodarzył od1820 roku w Kołbaczu, jak i Robert, późniejszy właściciel Dębiny, żyli ponad stan. W lecie 1830 roku ojciec zobowiązał się w szczecińskim Ritterschaftlichen Privatbank do ponoszenia odpowiedzialności za zobowiązania finansowe synów.

Wiosną 1834 Friedrich Wilhelm Krause popadł w ogromne problemy finansowe. Aby ratować najstarszego syna musiał zaciągnąć kredyt (50 000 talarów), zastawiając posiadłość w Kołbaczu. Kolejnego kredytu udzielono mu w 1836 roku, tym razem w wysokości 82 000 talarów. W tym samym czasie z żądaniami o zwrot pieniędzy zwrócił się do Krausego Ritterschaftlichen Privatbank w Szczecinie. Suma pożyczek zaciągniętych w tym banku przez synów wyniosła około 200 000 talarów. Próba ratowania przedsiębiorstwa okazała się bezskuteczna. Jesienią 1836 firma Krausego straciła płynność finansową. Pozostały mu jeszcze wprawdzie dobra w Kołbaczu, których wartość wyceniono w 1833 roku na 340 000 talarów, jednak nie mógł zaciągnąć kolejnego kredytu, ani też znaleźć kupca zdolnego zapłacić tak wysoką cenę za posiadłość. Krause zwrócił się zatem z prośbą do pruskiego króla. Po długich negocjacjach, po wzięciu pod uwagę zasług Friedricha dla Prus, państwo zakupiło domenę w Kołbaczu za 300 000 talarów i następnie wydzierżawiło za 12 000 talarów rocznie.

Friedrich Wilhelm Krause zmarł 22 grudnia 1840 roku w wieku 75 lat w Kołbaczu. Ostatnie lata życia spędził z synem Ferdinandem. Kilka miesięcy przed śmiercią napisał: "Boże, dziękuję Ci za to co dla mnie uczyniłeś. Co prawda moje zdrowie się poprawia, ale siły życiowe wyczerpują się, tak że nie mogę pracować nawet przez pół godziny, aby nie odczuwać ogarniającej mnie niemocy. Boże, chciałbym to polepszyć!".

Krause opisywany był przez jemu współczesnych jako szczupły niebieskooki mężczyzna o pociągłej twarzy, ostrym nosie i bujnych blond włosach.

Theodor Fontane, który znał armatora osobiście, nadał mu przydomek "König von Swinemünde", opisywał go jako wzór pewnego swojej wartości kupca, który swoją osobowością przypominał mężczyznę bardziej z wieku XVIII niż XIX. Fontane pisał: „[Krause] mimo, że dobiegał siedemdziesiątki, był jeszcze w doskonałej formie, mogę [nawet] powiedzieć, że w ciągu mojego życia nie spotkałem nikogo, kto by swoją dominującą postacią bardziej obrazował XVIII wiek”.

Życie Friedricha Wilhelma Krause stało się tematem dwóch powieści Roberta Burkhardta, świnoujskiego rektora i kronikarza:

  • Der König von Swinemünde. Ein Heimatroman. Swinemünde 1928.
  • Glück und Ende des Königs von Swinemünde. Swinemünde 1931.

Działalność społeczna i polityczna

Pełna sukcesów działalność, determinacja, przedsiębiorczość, ponadprzeciętne umiejętności organizacyjne Krausego przyniosły mu szacunek i uznanie mieszkańców Świnoujścia. W 1790 roku został wybrany na stanowisko senatora. W przededniu wojny między Francją a Prusami powołano go na radcę handlowego (Kommerzienrat). W dalszej kolejności powierzono mu w 1809 roku funkcję radcy miejskiego w Uznam (Usedom), a później starosty powiatu Usedom-Wollin.

Podczas wojny prusko-francuskiej dał się poznać jako patriota. Wypłacał żołd dla niektórych żołnierzy, udzielał im pożyczek i kredytów, wyposażał w mundury. Podczas oblężenia Kołobrzegu w 1807 roku Krause podawał oblężonym naładowaną broń. Oszacowano, że w Świnoujściu umożliwił ucieczkę ok. 60-80 pojmanym żołnierzom pruskim.

W 1806 przewiózł na swoim statku Ökonomie pieniądze należące do berlińskiej kasy miejskiej ze Szczecina do Gdańska (400 worków po 100 dukatów w złocie i 960 worków po 500 talarów w srebrze) w celu ochrony ich przed kradzieżą przez wojska napoleońskie. Jesienią tego samego roku powierzono mu w Anklam i Wolgast pod opiekę pieniądze pochodzące z kasy armii pruskiej. Następnie został na pewien czas zatrzymany w Forcie Prusy w Szczecinie. Zapewne chodziło wówczas o ochronę, ale mimo to jego reputacja ucierpiała i później od czasu do czasu podnosiły się głosy, że „wzbogacił się na państwie”. Po zakończeniu działań wojennych o pieniądze upomniał się tajny radca Böhlendorff z Berlina i przysłał do Świnoujścia dragonów, którzy mieli odebrać złoto i srebro. Okazało się, że Krause zakopał je na świnoujskiej plaży. Po wydobyciu skrzyń stwierdzono, że wartość znalezionych w nich pieniędzy odpowiada powierzonej sumie sprzed lat.

Za wysiłki w walce z okupantem Friedrich Krause odznaczony został przez cesarza Fryderyka Wilhelma III Złotym Krzyżem Zasług Wojskowych (Goldene Militärverdienstkreuz), Żelaznym Krzyżem na Białej Wstędze (Eiserne Kreuz am weißen Bande) oraz przyznano mu tytuł tajnego radcy handlowego (Geheimer Kommerzienrat).

Rodzina

Z żoną (de domo Wittscheibe) miał piętnaścioro dzieci. Wychowywano je i edukowano w domu, lekcji udzielali prywatni nauczyciele.

  • Friederike - najstarsza córka, dwukrotnie zamężna. Pierwszym jej mężem był celnik Reidel, drugim kupiec ze Szczecina Wittchow.
  • Wilhelm - najstarszy z synów, radca handlowy. Jego syn, również o imieniu Wilhelm, był towarzyszem zabaw Theodora Fontane. Cierpiał na schorzenia płuc, zmarł w 1842 roku w Maladze. Córka Minna poślubiła profesora Kloedena.
  • Karl był rolnikiem, prowadził od ok. 1820 roku gospodarstwo w Kołbaczu. Z żoną Idą miał dwie córki i dwóch synów. Jego córka Ida była żoną generała von Ravena, który zginął w bitwie pod Düppel (1864).
  • Ferdinand został prawnikiem, zmarł w 1853 roku w Szczecinie. Jego syn Richard poległ pod Düppel.
  • Eduard był kupcem. Jego najstarszy syn Adalbert był majorem i adjutantem księcia Prus Adalberta. Córka Hedwig poślubiła nadleśniczego Küstera. Druga córka została żoną profesora muzyki Krügera. Kolejny syn - Eduard - był profesorem muzyki. Najmłodszy z synów Ferdinand mieszkał w Hanowerze. Był śpiewakiem operowym, koncertował także w Ameryce.
  • Emma - poślubiła porucznika von Düringa.
  • Robert - rolnik. Gospodarzył najpierw w Kołbaczu a potem samodzielnie w Dębinie.

Bibliografia

  • Burkhardt, Robert. Friedrich Wilhelm Krause. Pommersche Lebensbilder 1936, s. 28-40.
  • Bukhardt, R. Glück und Ende des Königs von Swinemünde. Swinemünde 1931.
  • Bukhardt, R. Der König von Swinemünde. Swinemünde 1928.
  • Friedrich Wilhelm Krause. Wikipedia. Die freie Enzyklopädie [online]. [Przeglądany 9 lutego 2015].
  • Der "König" von Swinemünde. Swinemünde [online]. [Przeglądany 9 lutego 2015].
  • Krause, Friedrich Wilhelm. Deutsche Biogrpahie [online]. [Przeglądany 9 lutego 2015].
  • Pluciński, J. Historia dwóch domów „Króla Świnoujścia”. iświnoujście [online]. [Przeglądany 9 lutego 2014].



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Izabela Strzelecka