Gmina Manowo

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gmina Manowo
Powiat koszaliński
Rodzaj gminy wiejska
Liczba sołectw 9[1].
Liczba miejscowości 23[2]
Strona internetowa miejscowości.

Gmina Manowo – gmina wiejska w północno-zachodniej Polsce, położona w woj. zachodniopomorskim, w powiecie koszalińskim. Siedzibą gminy jest wieś Manowo.

Geografia

Pod względem geograficznym gmina Manowo usytuowana jest na pograniczu dwóch większych jednostek: Pobrzeża Słowińskiego oraz Pojezierza Zachodniopomorskiego.

W gminie Manowo wyróżnia się następujące podstawowe formy geomorfologiczne:

  • wysoczyzna moreny dennej,
  • rozległe obniżenie przyjez. wokół Jeziora Lubiatowskiego oraz system dolin roztopowych o torfiastych dnach,
  • wzgórz moreny czołowej spiętrzonej,
  • równina sandrowa i tarasy pradoliny pomorskiej towarzyszące dolinie Radwi.

Położenie

Gmina Manowo położona jest w północno-wschodniej części województwa zachodniopomorskiego i środkowej powiatu koszalińskiego. Sąsiaduje z miastem Koszalin oraz gminami miejsko – wiejskimi: Sianów, Bobolice, Polanów i gminą wiejską Świeszyno. Obszar gminy wynosi 18 857 ha[3].

Klimat

Gmina Manowo leży na pograniczu dzielnicy klimatycznej zachodnio - bałtyckiej i zachodnio - pomorskiej w strefie ścierania się wpływu klimatu morskiego i kontynentalnego. Charakterystyczną cechą tego połączenia jest duża zmienność stanów pogodowych, częste silne wiatry, stosunkowo wysokie opady. Wpływ morza uwidoczniony jest w dość łagodnych zimach i umiarkowanie chłodnym latem. Najzimniejszym miesiącem jest styczeń o średniej temperaturze -1,5ºC, najcieplejszym lipiec o śr. temp. 16,7ºC. Suma opadów rocznych wynosi 600 - 700 mm. Wiatry wykazują dość dużą prędkość, przeważają wiatry z kierunków południowo- zachodnich i zachodnich. Na klimat lokalny gminy wpływają:

  • generalne pochylenie w głąb mas powietrza morskiego,
  • rozległe podmokłe obniżenia, głównie w rejonie J. Lubiatowskiego (zaleganie mgieł),
  • duże kompleksy leśne, wytwarzające korzystne cechy klimatu: (czyste powietrze, wyrównana temperatura, wyciszenie wiatrów)[4].

Obiekty fizjograficzne

Charakterystyczną cechą gminy jest różnorodność form geomorfologicznych, takich jak: wysoczyzny moreny dennej, pagórki kemowe (wzgórze w Manowie i Wyszewie), pagórki moreny czołowej akumulacyjnej (w okolicach Policka) oraz równina sandrowa, terasy pradolinne i dolinne, obniżenia przyjeziorne i wytopiskowe, doliny rzek roztopowych i dolinki erozyjne. Występują tu więc wszystkie typy rzeźby: górzysta (rejon wsi Policko, Wyszebórz, Dęborogi), pagórkowata , falista i płaska. W znacznej części gminy Manowo rzeźba jest klasycznym przykładem pagórkowatej moreny kemowej z dużą ilością małych wzniesień i zagłębień bezodpływowych. Największe w rejonie obniżenia obejmują: Jezioro Lubiatowo, dolinę rzeki Bagnicy, Czarnej, Mszanki i Raduszki[5].

Przyroda

Przyroda w gminie Manowo została w znacznym stopniu przekształcona przez gospodarkę rolną. Post PGR-owskie grunty orne nie są obecnie w pełni wykorzystywane, a użytki zielone stopniowo zarastają, stając się dzięki temu siedliskiem różnych gatunków roślin i zwierząt, które nie niepokojone przez człowieka znajdują tu dla siebie korzystne warunki rozwoju. Na terenach nieużytkowanych oraz w rozległych zatorfionych dolinach rozprzestrzeniają się ziołorośla i łozowiska, co prowadzi do unifikacji roślinności, kosztem jej różnorodności. Także lasy podlegają modyfikacji z uwagi na potrzeby gospodarcze regionu. W gminie występują jednak partie leśne z cennymi starodrzewami o cechach naturalności. W gminie Manowo istnieją 3 obiekty przestrzenne oraz 5 punktowych, podlegających ochronie, są nimi:

Na terenie gminy Manowo znajduje się 13 jezior oraz liczne oczka śródleśne i bagna. Są to zbiorniki pochodzenia wytopiskowego. Większa część obszaru gminy znajduje się w zlewni jeziora Jamno w zasięgu rzek: Dzierżęcinki, Wyszewki i Unieści. Pozostały obszar odwadniany jest przez rzekę Radew i jej dopływy. Radew prowadzi wody o dużej zasobności (środkowy bieg rzeki), które na terenie gminy wykorzystywane są dla celów energetyki jako zbiornik zaporowy (Jezioro Rosnowskie i jezioro Hajka)[6].

Historia

W okresie średniowiecza (XI-XIII wiek) tereny obecnej gminy Manowo były integralnie związane z politycznymi dziejami Pomorza. Zostały objęte chrystianizacją za czasów Bolesława Krzywoustego, przetrwały okres rozbicia dzielnicowego i przeszło 200-letnie zagrożenia ze strony Marchii Brandenburskiej, Danii, Krzyżaków. Kilka wsi w obecnej gminie Manowo zostało założonych w okresie późnośredniowiecznym (XIII-XVI wiek). Pierwsze wzmianki w źródłach pisanych pojawiają się odpowiednio: Bonin - 1288 rok, Cewlino - 1507 rok, Grzybnica - 1491 rok, Kretomino - 1425 rok, Manowo - 1300, 1346 r., Rosnowo - 1533 rok, Wyszebórz - 1240 rok. Wioski te stanowiły lenna rycerskie, nadane - w części lub w całości - przedstawicielom rodów niemieckich von Glasenapp (np. Manowo, Rosnowo, Wyszebórz, Wyszewo), von Boninn (Bonin), von Marten (Grzybnica). Kilka średniowiecznych wsi i osad zostało – na przestrzeni wieków - zniszczonych lub zostały założone na nowo, na nowym miejscu.

Po sekularyzacji dóbr kościelnych w 1534 roku, region koszaliński przeszedł we władanie książąt pomorskich, po wojnie 30-letniej (1618-1648) w 1653 roku znalazł się pod panowaniem elektorów brandenburskich, a na ziemiach dawnego biskupstwa utworzono (w 1690 roku) powiat. Od 1701 roku tereny dawnego księstwa zachodniopomorskiego weszły w skład Królestwa Pruskiego. W tym okresie osadnictwo związane było z kolejnymi nadaniami rodzin rycerskich, np. Dęborogi - von Schwerin, von Glasenapp, Poniki - von Hellermann, Zacisze - von Glasenapp.

W pierwszej połowie XIX wieku rozpoczął się proces kształtowania wielkoobszarowej własności szlacheckiej i regulacji (separacji) gruntów. Zakładano nowe folwarki (np. Policko, Podbórz, Wiąże, Żydówko) oraz kolonie i wybudowania chłopskie (np. Grzybniczka, Kliszno, Kopanica). Z kolei od drugiej połowy XIX w. kształtowała się administracja leśna. W 1815 roku według nowej reformy administracyjnej, wprowadzono podział na prowincje, rejencje i powiaty. Powstał wówczas powiat koszaliński, który obowiązywał do 1939 roku[7].

Po roku 1945 Koszalin i okolice zostały zasiedlone przez ludność Polską napływającą z różnych zakątków kraju w szczególności z południowego wschodu.

Gospodarka i infrastruktura

Na terenie gminy gospodarka rolna prowadzona jest w ograniczonym stopniu, użytki rolne stanowią zaledwie 23,2% powierzchni gminy. Większość gospodarstw stanowi własność rolników indywidualnych, uprawiane są głównie żyto i ziemniaki. Zdecydowanie większą rolę pełni gospodarka leśna, lasy zajmują zajmują 63 % powierzchni gminy, leżą w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Manowo, Bobolice i Tychowo. Większość prac w lesie prowadzą firmy prywatne, pozyskane surowiec jest dostarczany do tartaku w Manowie, do zakładów przemysłu drzewnego w Kar1inie, Szczecinku i Sławnie. Pozostałe funkcje gospodarcze gminy to: przetwórstwo, budownictwo, handel, administracja, edukacja, służba zdrowia i opieka socjalna. Przyrodniczo - krajobrazowe walory gminy umożliwiają rozwój gospodarstw agroturystycznych.

Układ komunikacyjny gminy składa się z jednej drogi krajowej nr 11 z Koszalina do Bobolic tj. z kierunku północno-zachodniego w kierunku południowo-wschodnim oraz z dróg prostopadłych w tym dwóch drogi wojewódzkie nr 168 i 200 dających połączenie z miejscowościami gminy oraz terenem gmin sąsiednich.

Samorząd

Podstawową jednostka organizacyjną gminy jest Urząd Gminy z siedzibą w Manowie. Urząd działa na podstawie obowiązujących przepisów prawa, Statutu Gminy, regulaminu pracy urzędu oraz aktów prawnych wydawanych przez Radę oraz Wójta. Organem wykonawczym gminy jest Wójt, który wykonuje uchwały Rady Gminy i zadania gminy określone przepisami prawa. Do zadań Wójta należy w szczególności: kierowanie pracą urzędu, bieżącymi sprawami Gminy, reprezentowanie jej na zewnątrz oraz powoływanie komisji i zespołów do realizacji określonych zadań[8].

Kultura

Na terenie gminy istnieje Gminny Ośrodek Kultury w Wyszewie. Celem Ośrodka jest prowadzenie działalności na rzecz rozwoju i zaspokajania potrzeb kulturalnych mieszkańców Gminy Manowo przez tworzenie,promowanie i upowszechnianie kultury lokalnej, zaspokajanie potrzeb oświatowych i informacyjnych mieszkańców. Ośrodek Kultury prowadzi działalność kulturalną polegającą na: edukacji i wychowaniu przez sztukę, tworzeniu warunków do rozwoju amatorskiego ruchu artystycznego, organizowaniu twórczego spędzania wolnego czasu dzieci, młodzieży oraz dorosłych, także osób niepełnosprawnych, współdziałaniu z innymi organizacjami kultury.

W strukturze Ośrodka Kultury funkcjonują ponadto: Biblioteka Publiczna w Wyszewie oraz jej filie w Rosnowie i Boninie[9].

Poza GOK w Wyszewie działalność kulturalna gminy Manowo jest realizowana w świetlicach zlokalizowanych w Boninie, Cewlinie, Grzybnicy, Kretominie, Manowie, Rosnowie, Wyszeborzu ,przy świetlicy w Cewlinie została zorganizowana Galeria "Na Zakręcie", w której odbywają się wystawy lokalnych twórców oraz zaproszonych gości.

Oświata

Funkcje edukacyjne na terenie gminy spełniają 2 szkoły podstawowe w Rosnowie i Boninie oraz gimnazjum w Manowie.

W zakresie szkolnictwa średniego można edukować się w Zespole Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego im. Wincentego Witosa w Boninie, zarówno w systemie dziennym jak i zaocznym. W ramach 4-letniego technikum można kształcić się w zawodach:

  • Architektura krajobrazu
  • Technik mechanizacji rolnictwa
  • Technik weterynarii
  • Technik żywienia i usług gastronomicznych
  • Technik turystyki wiejskiej
  • Technik agrobiznesu

Zasadnicza Szkoła Zawodowa oferuje uprawnienia kucharza i operatora pojazdów i maszyn rolniczych. Dla młodszych mieszkańców zorganizowano Przedszkole Samorządowe w Rosnowie oraz Gminne Przedszkole w Boninie[10].

Kościoły i związki wyznaniowe

Sport

Na terenie gminy istnieją 3 kluby sportowe:

  • Gminny Klub Sportowy Leśnik-Zefir-Rossa Manowo-Wyszewo. Skupia on w swojej sekcji piłki nożnej przede wszystkim mieszkańców Manowa, Wyszewa, Wyszeborza, Policka, Rosnowa i Bonina. Pozwala również na utrzymanie trzech drużyn młodzieżowych: juniorów starszych, trampkarzy i orlików.
  • Zryw - Kretomino klub sportowy rozwijający swa działalność na terenie gminy od 1962 r.
  • Centrum Rekreacji Wyszewo młodzieżowy klub sportowy założony w 2003 r.[12].

Turystyka

Gmina Manowo jest obszarem atrakcyjnym turystycznie, głównie z uwagi na warunki przyrodniczo-krajobrazowe: brak zanieczyszczeń, rozległe kompleksy leśne, liczne jeziora i rzeki. Dodatkowymi atutami są zabytki architektoniczne i archeologiczne. Przez teren gminy prowadzą szlaki turystyczne: 3 piesze i 4 rowerowe, a rzeka Radew jest szlakiem wędrówek kajakowych. Od 2000 r. na terenie parku leśnego „Czapla Góra” utworzono ścieżkę edukacji przyrodniczej.

Największą atrakcją turystyczną gminy są Kamienne Kręgi na terenie rezerwatu archeologicznego w Lesie Grzybnickim.

Demografia

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego (na dzień 31 grudnia 2011 r.) Gminę Manowo zamieszkiwało 6809 osób, w tym 3408 mężczyzn i 3401 kobiet[13].

System ochrony zdrowia

Opieka medyczna nad mieszkańcami gminy koncentruje się w 3 ośrodkach:

  • Ośrodek Zdrowia w Boninie (podstawową opiekę zdrowotną w tym ośrodku świadczy Zakład Opieki Zdrowotnej Zespół Lekarza Rodzinnego s.c. ELKAP)
  • Ośrodek Zdrowia w Manowie (podstawową opiekę zdrowotną w ośrodku świadczy Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej „OTWARTE SERCE” sp.c.)
  • Ośrodek Zdrowia w Rosnowie (podstawową opiekę zdrowotną w ośrodku świadczy Samodzielny NZOZ „ZDROWIE” w Świeszynie)[14].

Herb

Herb Gminy Manowo został opracowany na podstawie konkursu ogłoszonego w 1994 r. przez Wójta Gminy Manowo. Przedstawia w polu złotym, na trójwzgórzu zielonym, czaplę czarną zwróconą w prawo. (Opracowanie heraldyczne: Marian Czerner, opracowanie graficzne: Ewa Jędrzejewska - Drygas.)[15].

Miejscowości i sołectwa

Manowo (wieś gminna)
Sołectwa gminy Manowo
Bonin, Cewlino, Grzybnica, Kretomino, Rosnowo (Rosnowo-Osiedle i Rosnowo-Wieś), Wyszebórz i Wyszewo.
Miejscowości bez statusu sołectwa
Dęborogi, Gajewo, Grąpa, Grzybniczka, Jagielno, Kliszno, Kopanica, Kopanino, Kostrzewa, Lisowo, Mostowo, Policko, Poniki, Wiewiórowo, Zacisze.

Przypisy

  1. Manowo - gmina wiejska. W: Statystyczne Vademecum Samorządowca 2012 [online]. [Przeglądany 26 października 2013].
  2. Tamże.
  3. Walendzik, Bartosz. Program ochrony środowiska dla gminy Manowo na lata 2008-2011 : z perspektywą do roku 2015. Załącznik do uchwały Nr XXV/182/2008 Rady Gminy Manowo z dnia 30 grudnia 2008 r., s. 5.
  4. Tamże, s. 23.
  5. Tamże, s.13.
  6. Tamże, s.15.
  7. Uchwała Nr XLVI/334/2010 Rady Gminy Manowo z dnia 10 listopada 2010 r. w sprawie uchwalenia gminnego programu opieki nad zabytkami na lata 2009-2013.
  8. Zarządzenie Nr 87/2010 Wójta Gminy Manowo z dnia 31 grudnia 2010 roku w sprawie Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Gminy Manowo.
  9. Statut Gminnego Ośrodka Kultury w Wyszewie. Załącznik do Uchwały Nr XIII/87/2003 Rady Gminy Manowo z dnia 29 października 2003 r.
  10. Gmina Manowo [online]. [Przeglądany 05 maja 2013 r].
  11. Parafia Matki Bożej Wspomożenia Wiernych w Manowie W: Diecezja koszalińsko-kołobrzeska] [online]. [Przeglądany 05 czerwca 2013].
  12. Sport. W: Gmina Manowo [online]. [Przeglądany 05. czerwca 2013].
  13. Województwo Zachodniopomorskie : podregiony, powiaty, gminy 2012. Szczecin: Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2012, s. 96.
  14. Zdrowie W: Gmina Manowo [online]. [Przeglądany 05 czerwca 2013]
  15. Uchwała w sprawie nadania herbu Gminie Manowo Nr XXXIV/224/94 z 26 maja 1994 r.


Bibliografia

  • Statut Gminnego Ośrodka Kultury w Wyszewie. Załącznik do Uchwały Nr XIII/87/2003 Rady Gminy Manowo z dnia 29 października 2003 r.
  • Uchwała Nr XLVI/334/2010 Rady Gminy Manowo z dnia 10 listopada 2010 r. w sprawie uchwalenia gminnego programu opieki nad zabytkami na lata 2009-2013.
  • Uchwała w sprawie nadania herbu Gminie Manowo Nr XXXIV/224/94 z 26 maja 1994 r.
  • Walendzik, Bartosz. Program ochrony środowiska dla gminy Manowo na lata 2008-2011 : z perspektywą do roku 2015. Załącznik do uchwały Nr XXV/182/2008 Rady Gminy Manowo z dnia 30 grudnia 2008 r.
  • Województwo Zachodniopomorskie : podregiony, powiaty, gminy 2012. Szczecin: Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2012.
  • Zarządzenie Nr 87/2010 Wójta Gminy Manowo z dnia 31 grudnia 2010 roku w sprawie Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Gminy Manowo.

Linki zewnętrzne





Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Joanna Przybyło