Godła cechu krawców na Pomorzu

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pieczęć cechu krawców w Szczecinie, XV w. Fot. M. Pawłowski

Cech krawców jest jednym z podstawowych i najstarszych organizacji zawodowych na terenie Pomorza. Jego działalność, jak każdego cechu, polegała nie tylko na udzielaniu wsparcia zawodowego swoim członkom, ale obejmowała także ich życie religijne, towarzyskie i społeczne. Tak szerokie spektrum oddziaływania znalazło swoje odzwierciedlenie w wachlarzu przedmiotów, towarzyszących i uzupełniających poszczególne czynności, zwłaszcza prawne i obrzędowe.

Na zabytkach tych niejednokrotnie umieszczano godła cechowe. Godła stanowiły odpowiednik herbu, pełniąc jego funkcje (uwierzytelniały, informowały, identyfikowały). Ukazywano je w oprawie heraldycznej, przede wszystkich w tarczy, ale równie często występowały luzem, bezpośrednio na powierzchni przedmiotu.

Ikonografia godeł rzemieślniczych oddawała specyfikę organizacji. Godła miały odzwierciedlać profil działalności, zachęcać potencjalnych klientów, informować o doświadczeniu i jakości usług. Stanowiły swoistą wizytówką cechu, stąd niemal wszystkie wykorzystywane motywy wiązały się z wykonywana pracą (narzędzia, produkty, surowce). Fakt ten, jak również wzajemne wpływy widoczne między korporacjami na terenie całej Europy, zaowocowały pewnym uniwersalizmem i podobieństwem znaków jednej branży, niezależnie do regionu występowania.

Godła cechu krawców na Pomorzu wpisują się w ogólnoeuropejską tendencję. Najwięcej znaków zachowało się na pieczęciach – tłokach i odciskach. Najstarszą pieczęcią cechu krawców, jednocześnie także jedną z najstarszych rzemieślniczych na Pomorzu, jest pieczęć krawców ze Szczecina, pochodząca z XV wieku. Widnieją na niej rozwarte nożyce ostrzami do góry, ponad którymi umieszczono mały łeb gryfa. Gryf jest oczywistym odniesieniem do herbu miasta, podkreśla związek organizacji z tym miejscem.[1] Pomijając element heraldyki miejskiej, godło to jest doskonałym reprezentantem ikonografii tego cechu, nożyce bowiem w analogicznym ułożeniu występują w znakomitej większości krawieckich znaków.[2] Potrójne nożyce, z fantazyjnie wywiniętymi uszkami, połączone ostrzami w trójkąt, zobaczyć można w godle krawców z Dąbia na pieczęci z końca XVI w., używanej jeszcze w XVIII stuleciu.[3]
Oprócz nożyc nierzadko pojawiała się w znakach także szpilka, umiejscawiana między ostrzami lub u nasady nożyc, jak na pieczęci z Darłowa (XVIII w.), Demmin (XVII w.), Ueckermünde (1721 r.) czy Sławna (XVIII w.),[4] zaś u krawców z Dobrzan i Węgorzyna wyjątkowo przecinak do dziurek.[5]

Na kilku zabytkach spotkać można także cyrkiel – przykładowo na znaku cechu z Chociwla (1665 r.) i Świnoujścia (1767 r.)[6] czy żelazko, jak na pieczęci z Węgorzyna z 1. poł. XVII i XVIII w.[7]

Przypisy

  1. R. Buczek, Pieczęcie cechów zachodnio-pomorskich od XV do XIX w. Część I- Katalog, ”Materiały Zachodniopomorskie”, T. VI, Szczecin 1960, s. 428, tabl. V/3.
  2. AP Szczecin, Cechy miasta Gryfino, 22; Cechy miasta Goleniów, 14, 16; MNS-Sf-556/42; 558/36; AP Szczecin, AKS I/2979, s. 199; AKS I/2979, s. 458; AKS I/2982, s. 698; AKS I/2982, s. 626.
  3. AP Szczecin, Cechy miasta Gryfino, 22.
  4. AP Szczecin, Cechy miasta Darłowo, 36; AP Szczecin, AKS I/2979, s. 266; AKS I/2979, s. 564; AKS I/2718, s. 172.
  5. AP Szczecin, Cechy miasta Bobolice, 17; R. Buczek, op.cit., s. 428, tabl. V/9. Cechy miasta Gryfino, 22, Cechy miasta Węgorzyno, 53, 60.
  6. MNS-Sf-558/24; AP Szczecin, Cechy miasta Bobolice, 53.
  7. R. Buczek, op.cit., s. 428, tabl. V/6; AP Szczecin, Cechy miasta Węgorzyno, 53.


Bibliografia

  • Buczek Roman, Pieczęcie cechów zachodniopomorskich od XV do XIX wieku. Cz. I: Katalog. „Materiały Zachodniopomorskie”, 1960, t. 6, s. 419-454.
  • Grenser Alfred, Zunft-Wappen und Handwerker-Insignien: eine Heraldik der Künste und Gewerbe. Frankfurt am Main, 1889.
  • Pawłowska Agnieszka, Ikonografia pieczęci cechowych (XV – XIX w.) w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie, w: Wokół znaków i symboli. Herby, pieczęcie i monety na Pomorzu, Śląsku i Ziemi Lubuskiej do 1945 roku. Materiały z konferencji, Pobierowo 12-13 maja 2006, Warszawa 2008, s. 107-125.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Agnieszka Pawłowska