Groby książęce z Lubieszewa

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Groby książęce z Lubieszewa
Groby książęce z Lubieszewa
Kurhan nr 2 na stanowisku Lubieszewo „Sandberg”
Lokalizacja Lubieszewo
Data powstania I w. n. e.
Wymiary {{{wymiary}}}

Groby książęce z okresu rzymskiego z Lubieszewa (niem. Lübsow), woj. zachodniopomorskie, pow. gryficki, gm. Gryfice.

Opis

W Lubieszewie odkryto dwa skupiska kurhanów z pochówkami szkieletowymi o bardzo bogatym wyposażeniu w liczne importy rzymskie. Stanowisko określone jako Lubieszewo „Sandberg” (stan. 2) położone jest około 300 m na NE od wsi, natomiast drugie ze skupisk kurhanów tj. Lubieszewo „Tunnehult” (stan. 3) – około 600 m na NW od miejscowości. Oba stanowiska dzieli dystans około 1,5 km, jednak w literaturze omawia się je jako jedno cmentarzysko kurhanowe.

Zespół kurhanów Lubieszewo „Sandberg” datowany jest na fazę B1–B2 (I w. n. e.), natomiast Lubieszewo „Tunnehult na fazę B2 (koniec I – początek II w. n. e.) okresu wpływów rzymskich. Badania cmentarzyska w Lubieszewie pozwoliły wyróżnić osobny typ grobów, które określono jako typ lubieszewski, charakteryzujące się bogatym wyposażeniem pochówków kurhanowych, które współcześnie pojawiają się na obszarze Barbaricum.

Podział obu skupisk kurhanów na fazy B1 i B2 stał się argumentem do postawienia tezy o istnieniu dynastii funkcjonującej w społeczności lubieszewskiej. Powiązania pomiędzy oboma stanowiskami książęcymi w Lubieszewie nie udało się jednak na razie udowodnić, a analiza wyposażenia grobów ujawnia lukę chronologiczną między nimi, tj. brak pochówków z wczesnej fazy B2.

Katalog obu stanowisk przedstawia się następująco:

Kurhan Lubieszewo „Sandberg” 1.

Komora grobowa wyłożona była dużymi obrabianymi kamieniami, w tym żarnowymi. Grób pokrywała masywna konstrukcja kamienna, nie wiadomo jednak czy miała ona postać płaszcza kamiennego.

Fibula srebrna z kurhanu nr 1 na stanowisku Lubieszewo „Sandberg”

Inwentarz: para srebrnych pucharów typu E 170, wiadro z brązu typu E 24, misa z brązu typu E 99, dzban z brązu typu E 123, dwa rondle z brązu E 131 i E 138, dwa naczynia szklane typu E 182; cztery zapinki ze srebra wariantu Almgren 71, nieznana liczba kolejnych fibul, w tym zapinka srebrna zdobiona złotym filigranem; dwie szpile ze srebra o profilowanych główkach wariantu 12 grupy IIb wg Beckmanna; srebrna klamra do pasa o unikalnej formie; lusterko z brązu o ząbkowanej krawędzi; fragmenty naczynia ceramicznego; nożyce z brązu.

Chronologia: faza B2b-c.

Kurhan Lubieszewo „Sandberg” 2.

Misa z brązu z kurhanu nr 2 na stanowisku Lubieszewo „Sandberg”.

Także w tym wypadku komora grobowa wyłożona była dużymi obrabianymi kamieniami a grób pokrywał układ kamieni.

Inwentarz: misa z brązu typu Eggers 98; bliżej nieokreślone naczynie gliniane; fibula z brązu wariantu Almgren 71 zdobiona srebrnym drutem; dwa fragmenty okuć pasa z brązu typu Žarošice; brązowe okucie krawędzi rogu do picia typu Andrzejowski K.3; uchwyt lustra z brązu; nieokreślone fragmenty blachy z brązu.

Chronologia: faza B1b.

Kurhan Lubieszewo „Sandberg” 3.

Również ten kurhan posiadał komorę grobową wyłożoną dużymi obrabianymi kamieniami a grób pokrywał układ kamieni.

Para srebrnych fibul z kurhanu nr 3 na stanowisku Lubieszewo „Sandberg”.

Inwentarz: misa z brązu typu Eggers 76; rondel z brązu typu Eggers 131; naczynie gliniane; złoty wisior zdobiony filigranem; złoty paciorek w formie wieńca z filigranowego drutu; srebrna szpila z uszkiem; fragmenty sprzączki z brązu typu Garbsch G1c; cztery fibule wariantu Almgren 24 (dwie srebrne i dwie z brązu), fragmenty lustra z brązu o okrągłej płycie; przęślik z piaskowca; fragmenty druty brązowego; fragmenty drewna; fragment tkaniny.

Chronologia: faza B1a.

Kurhan Lubieszewo „Tunnehult” 1.

Jama grobowa kurhanu posiadała drewniana konstrukcję w formie prostokątnej komory z narożnymi słupami. Nad jama grobowa ułożony był bruk kamienny. Nasyp kurhanu miał kształt trójkąta otoczony wieńcem z kamieni.

Inwentarz: wiadro z brązu typu Eggers 25, misa z brązu typu Eggers 99/100, dzban z brązu typu Eggers 125; czwarte naczynie z brązu prawdopodobnie rondel; fragmenty naczynia ze szkła; trzy naczynia gliniane, fragmenty ceramiki; lustro z brązu; pierścień ze złota typu Beckmann 3, pierścieniowaty przedmiot ze srebra; trzy fibule z brązu lub srebra wariantu Almgren 78/80; srebrna zapinka Almgren 126; dwie srebrne zapinki grupy V serii 7 Almgrena; fragmenty nieokreślonych przedmiotów ze srebra; zniszczony przedmiot z malachitu; trzy paciorki z bursztynu, kryształu górskiego i szkła; fragment grzebienia z brązu; fragment drewna, być może planszy do gry; ząb rekina.

Chronologia: faza B2b–B2c.

Kurhan Lubieszewo „Tunnehult” 2.

Jama grobowa także w tym wypadku wyposażona była w jakiś rodzaj konstrukcji drewnianej pod nasypem otoczonym wieńcem kamiennym.

Inwentarz: dwa srebrne puchary typu Eggers 170, dwa wiadra z brązu typu Östland, cedzidło z brązu typu Eggers 162 i puchar szklany typu Eggers 186 zdobiony postaciami gladiatorów; trzy naczynia gliniane; zapinka srebrna wariantu Almgren 38; dwie zapinki ze srebra grupy V serii 7 Almgrena; cztery srebrne, pozłacane tarczki; dwa złote pierścienie typu Beckmann 3; fragmenty blaszek i drutów z brązu i srebra; okucie zamka typu Kokowski 5; płytka z malachitu; paciorek bursztynowy typu Tempelmann-Maczyńska 388.

Chronologia: faza B2b.

Kurhan Lubieszewo „Tunnehult” 3.

Kurhan nr 3 na stanowisku Lubieszewo „Tunnehult” w trakcie eksploracji.

Podobnie jak wyżej opisane kurhany na stanowisku „Tunnehult” zmarłego pochowano pod nasypem, jamę otaczał wieniec z kamieni, ciało złożono w trumnie z kłody drewnianej, co stanowi wyróżnik grobu na tle skupiska lubieszewskiego.

Inwentarz: zapinka z brązu wariantu Almgren 126/127, fragmenty nieokreślonego przedmiotu z brązu.

Chronologia: faza B2c.

Pojawienie się w Lubieszewie grobów książęcych w fazie B1 okresu wpływów rzymskich wpisuje się w ramy szerszego zjawiska, jakim było formowanie się elit społecznych w Europie barbarzyńskiej I w. n. e. Analogiczne groby książęce znane są poza Pomorzem (Gronowo, Nowy Łowicz, pow. Drawsko Pomorskie) m.in. z Wielkopolski (Łęg Piekarski, pow. Turek), Kotliny Czeskiej (Mušov, gm. Pasohlávky), Nadłabia (Marwedel, Lkr. Lüchow-Dannenberg) i Płw. Jutlandzkiego (Bendstrup, reg. Nordjylland). Zjawisko to łączone jest w literaturze z napływem importów rzymskich do Barbaricum od I. w. n.e.

Historia

Trzy groby kurhanowe w Lubieszewie „Sandberg” odkryli przypadkowo w latach 1908, 1910 i 1913 mieszkańcy Lubieszewa w trakcie prac rolnych. Zostały one częściowo zniszczone, przynajmniej w partii płaszczy kamiennych. Kurhan Sandberg 1 przebadał amatorsko niejaki Vetter. Zgłoszenie odkrycia otrzymał Adolf Stubenrauch ówczesny konserwator zabytków z ramienia Towarzystwa Historii i Starożytności Pomorza (Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde), który przeprowadził lustrację stanowiska i prospekcję kurhanów Sandberg 2 i 3. W otoczeniu kurhanów zarejestrował liczne przebarwienia gruntu, które interpretował jako ślady grobów ciałopalnych, a w 1909 roku widział popielnicę z grobu ciałopalnego znalezionego w sąsiedztwie kurhanu Sandberg 1. Metodycznych badań wykopaliskowych stanowiska nie przeprowadzono.

Z kolei dwa kurhany w Lubieszewie „Tunnehult” rozkopano w 1925 roku podczas pozyskiwania kamieni przez rolników, data otwarcia trzeciego kurhanu jest nieznana. Na miejsce przybył Otto Kunkel i odzyskał znalezione zabytki dzięki miejscowej nauczycielce. Planowane na 1926 roku wykopaliska nie doszły do skutku. Badania sondażowe w Lubieszewie „Tunnehult” przeprowadził w latach 19371938 Hans Jürgen Eggers. Objęły one kurhany 2 i 3.

W 1937 roku znów przypadkowo odkryto grób ciałopalny z uzbrojeniem z młodszego okresu przedrzymskiego. Konstrukcja wszystkich kurhanów została naruszona stąd trudności w ustaleniu pierwotnego obrządku pogrzebowego.

W latach 19641969 badania terenowe mikroregionu osadniczego wokół Lubieszewa prowadził Ryszard Wołągiewicz z ramienia ówczesnego Muzeum Pomorza Zachodniego (obecnie Muzeum Narodowe w Szczecinie). Odkryto wówczas stanowiska archeologiczne o różnej chronologii, m.in. osadę z okresu wędrówek ludów (stan. 2), cmentarzysko ciałopalne kultury jastorfskiej z okresu przedrzymskiego i wczesnego okresu wpływów rzymskich (stan. 1), osady i cmentarzysko wczesnośredniowieczne (stan. 9 i 13; Gryfice, stan. 9). Prowadzone przez R. Wołągiewicza prace miały na celu wyjaśnienie ewentualnych powiązań między nekropolią książęcą Lubieszewo „Sandberg” z fazy B1, a wspomnianym wyżej cmentarzyskiem płaskim z okresu przedrzymskiego/okresu wpływów rzymskich oraz pomiędzy kurhanami ze stanowiska Lubieszewo „Tunnehult” z fazy B2 a osadnictwem wczesnośredniowiecznym, tzn. czy w obu przypadkach mówić możemy o wymianie modelu kulturowego na gruncie jednej populacji.

Bibliografia

  • Eggers H. J., Lübsow, ein germanischer Fürstensitz der älteren Kaiserzeit, „Prahistorische Zeitschrift“ 1953, 34/35, Nr 2, s. 58–111.
  • Eggers H. J., Stary P. F., Funde der Vorrömischen Eisenzeit, der Römischen Kaiserzeit und der Völkerwanderungszeit in Pommern, Beiträge zur Ur- und Frühgeschichte. Mecklenburg-Vorpommerns 38 Lübstorf 2001, ISBN 3-935770-02-2.
  • Hahuła K., Nowakowski W., Lübsow, W: Reallexikon der Germanischen Altertumskunde (wyd. 2) 19, Berlin/New York 2001, s. 17–22, ISBN 978-3-11-179323-8.
  • Jungklaus E., Römische Funde in Pommern, Greifswald 1924, s. 13, 15–16, 19–20, 23–26, 28, 98.
  • Kunkel O., Vorläufige Mitteilungen über neue kaiserzeitliche Funde in Pommern. „Mannus. Ergänzungsband“ 1927, 5, s. 119–120.
  • Pernice E., Der Grabfund von Lübsow bei Greifenberg i. P., „Praehistorische Zeitschrift“ 1912, 4, s. 126–148.
  • Schuster J., Lübsow. Älterkaiserzeitliche Fürstengräber im nördlichen Mitteleuropa, Bonner Beiträge zur Vor- und Frühgeschichtlichen Archäologie 12, Bonn 2010, ISBN 3-936490-12-0.
  • Wołągiewicz R., Wstępne wyniki badań w Lubieszewie, pow. Gryfice w latach 1964–1968. „Materiały Zachodniopomorskie” 1968, 14, s. 141–150.
  • Wołągiewicz R., W Lubieszewie osada ze schyłku starożytności. „Z otchłani wieków” 1970, 36, s. 294–298.
  • Wołągiewicz R., Lubieszewo. Materiały do studiów nad kulturą społeczności Pomorza Zachodniego w okresie od IV w. p.n.e. do I w. n.e., Szczecin 1997, ISBN 83-861-3603-0.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Bartłomiej Rogalski