Guldeny pomorskie

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Guldeny pomorskie
Guldeny pomorskie
Gulden Bogusława X, b. d. (1498/1499), mennica Szczecin, złoto, ø 23,3 mm
Wymiary {{{wymiary}}}

Guldeny pomorskie - złote monety, o ciężarze 3,28 g i próbie 770, bite po raz pierwszy przez księcia Bogusława X na przełomie 1498 i 1499 r.

Władca po uzyskaniu zgody cesarza Maksymiliana I wypuścił krótką ich emisję. Monety nie trafiły do obiegu, ale ich powstanie było jednym z najważniejszych wydarzeń reformy monetarnej, która wpisywała się w ciąg wielkich reform Bogusława X. Unifikacja pieniądza w państwie, wprowadzenie bimetalicznego systemu pieniężnego miały wielkie znaczenie prestiżowe i polityczne w zmaganiach z Brandenburgią. Przyczyniły się do utrzymania niezależności księstwa jako bezpośredniego lenna cesarskiego. Unikalny charakter złotych guldenów wynika zarówno z krótkotrwałego okresu produkcji tych monet, jak też z treści stempli. Dominuje na nich symbolika zjednoczonego państwa i treści religijne. Od strony ikonograficznej stempel awersu przedstawia czteropolową tarczę herbową, podkreślającą jedność i niepodzielność państwa pomorskiego i napis w otoku BOGSLAVS D(ei) G(ratia) DVX STETTIN – Bogusław z Bożej łaski książę szczeciński. Na stronie odwrotnej umieszczono postać Madonny z dzieciątkiem na tle promieni i napis CONSERVA NOS DOMIN(a) – zachowaj nas Pani. Wizerunek Marii Panny otoczonej promieniami przyjęty został z Niemiec, gdzie kult maryjny był powszechny, a na rynku liczyła się rozpoznawalna ikonografia i zaufanie do monety. Akcydentalne bicie guldenów przez Bogusława X nie było kontynuowane.

Kolejne ich emisje miały miejsce sto lat później. Z powodu braku w kraju własnych zasobów kruszców szlachetnych i złego stanu finansów dalsze emisje były również ograniczone. Zmieniła się wizualna strona monet. W okresie renesansu na monetach pojawiły się autentyczne podobizny poszczególnych władców. W księstwie wołogoskim guldeny bił książę Filip Juliusz (1609 i 1611) w nielegalnej mennicy na zamku książęcym we Franzburgu. Widnieje na nich wizerunek księcia w zbroi z charakterystyczną dla epoki krezą. Dziewięciopolowej tarczy herbowej towarzyszą na odwrocie biblijne sentencje, odzwierciedlające religijną ideologię państwa NIL DESPERANDUM DEO DU – nic nie jest stracone, kiedy Bóg jest naszym wodzem. W księstwie szczecińskim guldeny pojawiły się za panowania Filipa II. Na obiegowych emisjach (1612, 1613) widnieje realistyczny portret księcia w zbroi otoczony jego imieniem, na odwrocie herb państwa (dziewięciopolowa tarcza herbowa) otoczony napisem zawierającym ideologię panowania Filipa II CHRISTO ET REIPVBLICAE – dla Chrystusa i wspólnego dobra. W latach 1614-1618 powstały serie pamiątkowych guldenów Filipa II bitych z okazji różnych wydarzeń. Często niedatowane i niesygnowane, ozdabiane alegoriami i religijnymi sentencjami, pełniły funkcję reprezentacyjne i traktowane były jak prezenty na specjalne okazje.

Mennictwo złote kontynuowane było przez ostatnich książąt pomorskich – Franciszka I i Bogusława XIV. Franciszek I wypuścił tylko jedną krótką emisję w 1618 r., która miała znaczenie prestiżowe. Poza typowym awersem z popiersiem władcy i tytulaturą FRANCIS I D(ei) G(ratia) DVX S(edini) POM(eraniae) – Franciszek I z Bożej łaski książę szczecińsko-pomorski, zwraca uwagę wygląd rewersu. W centrum umieszczony został ukoronowany gryf w bojowej pozie z uniesionym mieczem w łapie. Towarzyszy mu legenda AD SIT AB ALTO – niech przybędzie Pan z wysoka. Efektem dużej aktywności na polu menniczym Bogusława XIV były również zwiększone serie guldenów. Bite w Szczecinie (1628, 1629, 1632) w kwestii wizerunków prezentowały największą różnorodność. Emisje z 1628 r. pozostawały w obrębie tradycyjnego schematu, popiersie księcia w zbroi i czteropolowa tarcza herbowa oraz pełna tytulatura panującego: BOGISLAVS XIV D(ei) G(ratia) DVX S(tetinensis) P(omeraniae) C(assuborum) ET V(andalroum) P(rinceps) R(vgiae) EP(iscopus) CA(mminensis) CO(mes) GVT(zkoviae) TER(rarum) L(eoburgensis) ET B(vtoviensis) D(ominus) – Bogusław XIV z Bożej łaski książę szczecińsko-pomorski, Kaszubów i Wendów, książę Rugii, biskup kamieński, hrabia Choćkowa, pan ziemi lęborskiej i bytowskiej. Natomiast na emisjach z 1629 r. do portretu Bogusława w paradnej zbroi dodano hełm z pióropuszem. Na drugiej stronie występuje ukoronowany gryf w pozie bojowej z mieczem i księgą w łapach. Z wizerunkami koresponduje legenda HIC REGIT ILLE TVE TVR – ten panuje, ów strzeże. W 1632 r. wybito ostatni, bardzo rzadki typ z wyobrażeniem popiersia książęcego, zaś na rewersie gryfa w tarczy herbowej nakrytej czapką książęcą. Moneta nieuchwytna w zbiorach, była pewnie krótkotrwałą emisją i nie odegrała w obiegu większej roli.

Zobacz też

Galeria



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Genowefa Horoszko