Hans Hartig

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Hans Hartig
malarz
brak zdjecia
autoportret
Data urodzenia 6 października 1873
Miejsce urodzenia Karwin
Data śmierci 14 lutego 1936
Miejsce śmierci Berlin
Narodowość niemiecka


Hans Hartig (1873-1936) – malarz, rysownik i grafik.

Zielony Kanał w Szczecinie, obraz olejny, przed 1934 r.
Dawny Hamburg, litografia, przed 1934 r.
Huta w Stołczynie, litografia barwna, ok. 1930 r.
Nowe Warpno zimą,obraz olejny, 1931 r.
Pałac w Karnicach, litografia, ok. 1927 r.

Życiorys

Hans Hartig, malarz, rysownik i grafik, urodził się 6 października 1873 roku w Karwinie (niem. Carvin) w powiecie białogardzkim na Pomorzu, w rodzinie pastora Hermanna Hartiga wykształconego w Berlinie. Matką przyszłego artysty była Ida Lemcke, córka majętnego mieszczanina i właściciela posiadłości ziemskiej.

Przyszły artysta już jako dziecko zamiast się uczyć wolał poświęcać czas na obserwację otoczenia, szczególnie przyrody i rysowanie tego, co widział. Zafascynowały go pejzaże Odry i motywy marynistyczne, gdy rodzina zamieszkała w 1879 roku w Stołczynie pod Szczecinem. Potem w trakcie nauki w szczecińskim Gimnazjum Miejskim w latach 1884 i 18861893 zaniedbując obowiązki ćwiczył się w rysowaniu motywów portowych. Zapewne sprzyjało temu położenie gmachu szkoły, która wówczas mieściła się przy Grüne Schanze (obecnie to siedziba Książnicy Pomorskiej przy ul. Dworcowej). Jego pierwszym nauczycielem w zakresie sztuki był Theodor Kugelmann (1838-1909), szczeciński pejzażysta i weducista oraz nauczyciel rysunku w Gimnazjum Miejskim.

Po zdaniu matury w Gartz an der Oder w 1894 roku Hartig podjął studia w Berlinie, z woli ojca, na fakultecie chemii. Zamiłowanie do sztuki spowodowało, że wkrótce porzucił ten kierunek i rozpoczął naukę jako wolny słuchacz w klasie pejzażu Paula Vorganga na Akademii Sztuki. Po odbyciu rocznej służby wojskowej w 2. regimencie grenadierów Fryderyka Wilhelma IV w Szczecinie powrócił do Berlina, tym razem z całą rodziną, gdyż ojciec przeszedł na emeryturę.

Kształcił się początkowo samodzielnie malując i rysując, a także tworząc akwaforty. W 1899 roku zdecydował się odbyć solidną naukę zawodu i powrócił do klasy pejzażu Paula Vorganga, a od następnego roku dostał się do klasy mistrzowskiej Eugena Brachta, w środowisku berlińskim uznawanego za prekursora malarstwa plenerowego. Hartig wraz z grupą studentów Brachta brał udział w nowej formie nauki – organizowanych na łonie natury ćwiczeniach w realistycznym odtwarzaniu efektów świetlnych i powietrznych w różnych warunkach pogodowych i o różnych porach dnia. Jego pierwszym dużym sukcesem był udział w 1901 roku w Wielkiej Wystawie Berlińskiej (Große Berliner Kunstausstellung). Jego pejzaż przedstawiający dolinę Odry (Odertal) został wyeksponowany w sali Brachta i zakupiony do berlińskiej Galerii Narodowej.

Po przeniesieniu się mistrza do Drezna w 1902 roku podążył za nim i pracował pod jego okiem aż do 1906 roku, kiedy to powrócił do Berlina, aby podjąć samodzielną pracę artystyczną.

Już w trakcie studiów jego talent i osiągnięcia zostały docenione. Wyraziło się to między innymi przyznaniem Wielkiego Srebrnego Medalu podczas wystawy Akademii Drezdeńskiej. W 1905 roku wzbogacił swe środki artystycznego wyrazu o technikę litografii. Decyzja o uniezależnieniu twórczym wiązała się ze zmianą tematyki. Hartig postanowił specjalizować się w widokach pomorskich miasteczek i ich zabytkowej architektury, aby znajdować nabywców na swoje dzieła i uzyskać pozycję finansową umożliwiającą utrzymanie rodziców i rodzeństwa. Własnej rodziny nigdy nie założył. Celem doskonalenia warsztatu w 1907 roku odbył indywidualną podróż studyjną na Mazury, aby ćwiczyć się w odtwarzaniu motywów zimowych, szczególnie zdobyciu umiejętności malowania subtelności kolorystycznych śniegu. Jako podstawę prac malarskich wprowadził w miejsce szkiców rysunkowych zdjęcia fotograficzne. Jako temat zdjęć obierał motyw planowany jako główny element przyszłej kompozycji.

Poszukując szerszego kręgu odbiorców brał udział w wystawach, także zagranicznych. W 1909 roku wziął udział w ekspozycji sztuki niemieckiej w Nowym Jorku prezentując widok portu zimą (Im Winterhafen). Obrazy Hartiga o tematyce marynistycznej zyskały uznanie, a popularność zapewniły im reprodukcje graficzne. W 1910 roku pomorski artysta podczas corocznej ekspozycji Wielkiej Wystawy Berlińskiej zdobył nagrodę pieniężną Akademii Pruskiej „Helfft-Preis” za obraz ukazujący piękno jesiennego ogrodu (Garten am Meer). Nagroda umożliwiła mu studyjny pobyt w 1911 roku na wyspie Sylt leżącej na Morzu Północnym, już po udziale w Międzynarodowej Wystawie Sztuki w Rzymie poświęconej promocji nowych trendów panujących w sztuce niemieckiej. 1912 rok także był pomyślny. Dzięki zwycięstwu w konkursie zorganizowanym przez koleje państwowe na litografię artystyczną, która miała dekorować przedziały w pociągach, sztuka Hartiga stała się jeszcze bardziej znana i poszerzył się krąg jej odbiorców. W kolejnym, 1913 roku brał udział w biennale malarstwa w Wenecji, a w 1914 roku dostąpił zaszczytu oprowadzania po Wielkiej Wystawie Berlińskiej cesarza Wilhelma II. Stał się uznanym i cenionym malarzem oficjalnym, był członkiem jury wymienionej wystawy. Jego prace sprzedawano w krajach europejskich i w Ameryce Północnej.

Hartig cały czas utrzymywał kontakt z Pomorzem i jego stolicą. W pomorskich miasteczkach spędzał letnie sezony zbierając materiał do obrazów malowanych w pracowni. Bywał między innymi w Gartz an der Oder, Gryficach, Trzebiatowie, na wyspie Wolin, w Szczecinie, gdzie zatrzymywał się w hotelu Timm na nabrzeżu portowym. W 1912 roku po raz pierwszy wybrał się do Nowego Warpna, które od tego czasu stało się ulubionym miejscem jego plenerów, a w 1927 roku nadało mu tytuł honorowego obywatela. Także odwiedzał Hamburg, największe miasto portowe Niemiec i podróżował na wyspę Helgoland.

W 1916 roku został współorganizatorem i członkiem założonego w Szczecinie Stowarzyszenia Artystów Pomorskich (Pommersche Künstlerbund).

W okresie międzywojennym wciąż poszukiwał nowych środków wyrazu skłaniając się w stronę ekspresjonizmu, aby nie pozostawać w tyle na nowymi nurtami rozwijającymi się w sztuce. Ostatnim odznaczeniem, jakie otrzymał była Honorowa Nagroda Związku Artystów Berlińskich (Verein Berliner Künstler) przyznana w 1932 roku. Z udziału w życiu artystycznym zaczął wycofywać się po dojściu do władzy partii nacjonalistycznej. Jednak nie przerywał twórczości artystycznej pracując w domu ze względu na osłabienie chorobą serca.

Zmarł 14 lutego 1936 roku w Berlinie-Schönebergu i pochowany został na tamtejszym cmentarzu przy kościele pod wezwaniem Dwunastu Apostołów.

Hartig większość swych dzieł poświęcił tematyce pomorskiej przedstawiając niewielkie miasteczka, ich zabytki architektoniczne, otaczający je krajobraz oraz okolicę wiejską. Wiele prac poświęcił widokom stolicy Pomorza. Szczególnie lubił podejmować motywy portów, łodzi, statków. Jego najbardziej znane dzieła to zimowy „portret” starego drewnianego Mostu Kłodnego w Szczecinie oraz przedstawienie starej stoczni w Nowym Warpnie. Malował także widoki wielkomiejskie, których „bohaterami” były miasta, w których studiował i pracował, czyli Berlin i Drezno. Hamburgiem zafascynował się ze względu na jego malowniczy, stary port. Pod koniec życia, chory na serce, tworzył w domu martwe natury i robił repliki swych wcześniejszych obrazów.

Istotnym dążeniem Hartiga było oddanie charakteru i specyfiki malowanego pejzażu, uchwycenie nastroju i odczuć wywoływanych przez oglądany motyw. Dlatego z czasem malował coraz bardziej syntetycznie, pomijając zbędne szczegóły. Był świetnym kolorystą. Spopularyzował własną twórczość i zapewnił jej szeroki odbiór wykonując graficzne reprodukcje swych prac.

Galeria

Bibliografia

  • Baasch, Detlef. Hans Hartig (1873–1936), Leben und Werk, Bochum 1987.
  • Barthelmess, Wieland. Hans Hartig. Ein Malerleben 1873-1936. Fischerhude 1998.
  • Barthelmess, Wieland. Hans Hartig. 1873-1936, Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie, katalog wystawy. Szczecin 2005.
  • Gwiazdowska, Ewa. Hans Hartig (1873-1936) – pomorski pejzażysta, marynista i weducista. Cz.1: Biografia artysty. „Przegląd Zachodniopomorski 2000, z. 2, s. 71-90.
  • Gwiazdowska, Ewa. Hans Hartig (1876-1936). Pomorski pejzażysta, marynista i weducista, cz. 2. „Przegląd Zachodniopomorski” 2003, z. 1, s. 83-108.
  • Gwiazdowska, Ewa. Hans Hartig (1873-1936) – dokumentalista Szczecina pierwszej połowy XX wieku. „Szczeciński Informator Archiwalny”, 2006 (wyd. 2007), nr 19, s. 11-23.
  • Siersdorfer, Theodor F. Hans Hartig, ein pommersches Malerleben. “Pommern. Kunst, Geschichte, Volkstum” 1975, s. 21 (21-25).
  • Stettin. Ansichten aus fünf Jahrhunderten. Szczecin. Widoki z pięciu wieków. Bearbeitet von Andreas Blühm und Eckhard Jäger. Regensburg 1991, s. 220–221, il. 94 a-c, XXI.
  • Szczecin w niemieckim i polskim malarstwie XIX i XX w. Stettin in der deutschen und polnischen Malerei des 19. und 20. Jhs. Red. Barbara Imielska, wstęp Ilse Gudden-Lüddeke, Ewa Gwiazdowska, Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie, katalog wystawy. Szczecin 1998.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Ewa Gwiazdowska