Heinrich Dohrn jun.

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Heinrich Dohrn jun.
przedsiębiorca, polityk, przyrodnik
brak zdjecia
Fot. „Stettiner Entomologische Zeitung”, 1913, po s. 347.
Data urodzenia 16 kwietnia 1838
Miejsce urodzenia Brunszwik
Data śmierci 1 października 1913
Miejsce śmierci Florencja
Narodowość niemiecka


Heinrich Wolfgang Ludwig Dohrn (1838–1913) – przedsiębiorca, polityk, przyrodnik, entomolog, kolekcjoner i mecenas sztuki. Przedstawiciel trzeciego pokolenia zasłużonej dla Szczecina rodziny Dohrnów – był wnukiem przybyłego na Pomorze z Poznania, handlującego towarami kolonialnymi kupca Heinricha Dohrna (1769–1852), synem przyrodnika, entomologa, tłumacza literatury pięknej i przedsiębiorcy Carla Augusta Dohrna (1806–1892) oraz starszym bratem Feliksa Antona Dohrna (1840–1909), naukowca, entomologa i darwinisty, założyciela stacji zoologicznej w Neapolu (Stazione Zoologica Anton Dohrn Napoli).

Życiorys

Heinrich Dohrn po ukończeniu szczecińskiego Gimnazjum Mariackiego studiował nauki przyrodnicze w Bonn i Berlinie. W marcu 1861 roku na berlińskim uniwersytecie Fryderyka Wilhelma obronił poświęconą słodkowodnym skorupiakom szerokszczypcowym z rzędu dziesięcionogów rozprawę "Astaci fluviatilis"[1], uzyskując tytuł doktorski. W latach 1864–1866 podróżował po Afryce zachodniej, zajmując się badaniami tamtejszej fauny. Po powrocie, kontynuując tradycje rodzinne, prowadził ożywioną działalność naukowo-badawczą jako entomolog i przyrodnik, jak również komercyjną jako przedsiębiorca. Aktywnie uczestniczył w życiu politycznym i społecznym Szczecina, prowincji pomorskiej oraz II Rzeszy.

Prowadził plantacje tytoniu na Sumatrze, był właścicielem i współwłaścicielem kilku przedsiębiorstw zajmujących się głównie handlem. W 1870 roku założył towarzystwo podróży Baltischer Lloyd, które oferowało bezpośrednie połączenia morskie z Nowym Jorkiem. W 1872 roku znalazł się w grupie członków-założycieli Stowarzyszenia Popierania Handlu Zamorskiego w Szczecinie (niem. Verein zur Förderung überseeischer Handelsbeziehungen in Stettin), od 1913 roku aż do swej śmierci zasiadał w radzie nadzorczej jednej z pierwszych spółek akcyjnych w Prusach, założonej przez dziadka Pomorskiej Rafinerii Cukrowej (niem. Pommersche Provinzial-Zuckersiederei). W latach 1873–1879 był członkiem pruskiego sejmu krajowego (niem. Landtag), od 1874 roku zasiadał w radzie miejskiej Szczecina, a także kilkurotnie, reprezentując frakcję narodowo-liberalną, członkiem parlamentu II Rzeszy. Był deputowanym prowincji pomorskiej do Reichstagu IV kadencji (1874–1877) z ramienia "Nationalliberale Partei", V kadencji (1877–1878) z ramienia "Nationalliberale Partei", VII kadencji (1881–1884) reprezentując "Liberale Vereinigung", X kadencji (1890–1893) przynależąc do "Deutsche Freisinnge Partei" oraz 14 kadencji (1907–1912) z ramienia "Freisinnige Vereinigung".

Heinrich Dohrn jun. zdjęcie ze zbiorów Książnicy Pomorskiej, przed 1938.

Nader cenna jednak wydaje się zarówno działalność naukowa Heinricha Dohrna, jak i jego aktywność społeczna, wiążąca się z działalnością mecenasowską oraz postawą kolekcjonerską. Podczas krajowego zjazdu przyrodników, zorganizowanego w Szczecinie w 1863 roku, Heinrich Dohrn został namaszczony przez swojego ojca na jego następcę. W 1887 roku Heinrich Dohrn został prezesem, powstałego w 1837 roku w Szczecinie, Towarzystwa Entomologicznego (niem. Entomologischer Verein zu Stettin), będącego trzecim tego typu towarzystwem naukowym na świecie – po paryskim (1832) i londyńskim (1833). Przejął także redakcję ukazującego się od 1840 roku czasopisma, wydawanego przez to towarzystwo, „Entomologische Zeitung”, w którym publikował prace wybitnych badaczy insektów z Europy, a także własne badania. Organizował także regularnie wystaw przyrodnicze. W tym czasie także poszerzał i wzbogacał rodzinną kolekcję przyrodniczą, pozyskał m.in. rzadkie okazy z Zatoki Gwinejskiej i Sumatry.

Podczas wspomnianego zjazdu przyrodników Heinrich Dohrn wystąpił z projektem powstania w Szczecinie muzeum przyrodniczego. Idea stworzenia instytucji o charakterze muzealnym stała się jego misją, której zwieńczeniem było otwarcie w czerwcu 1913 roku (kilka miesięcy przed śmiercią Heinricha Dohrna) Muzeum Miejskiego w Szczecinie na ówczesnym Hakenterrasse (obecnie Wały Chrobrego). Heinrich Dohrn był jednym z najgorętszych orędowników idei muzeum, forsując ją we władzach miasta, popularyzując wśród mieszkańców. Początkowo myślano przede wszystkim o muzeum historii naturalnej, z czasem jednak wykształciła się koncepcja instytucji łączącej w sobie zbiory przyrodnicze i artystyczne. W 1885 roku Heinrich Dohrn powołał do życia Stowarzyszenie Muzeum Pomorskiego (niem. Verein Pommersches Museum). Jego kolekcjonerskie zainteresowania w tym czasie nie ograniczyły się do gromadzenia okazów przyrodniczych – w końcu XIX stulecia udało mu się namówić kilkunastu przedsiębiorców i naukowców do wsparcia merytorycznego i finansowego idei utworzenia w Szczecnie kolekcji sztuki antycznej. Ideą, która mu przyświecała, było pokazanie w muzeum korzeni kultury europejskiej. W skład tak pomyślanej wystawy w Muzeum Miejskim w Szczecinie wchodziła znakomita kolekcja waz i drobnej plastyki, a także przede wszystkim zbiór zamówionych przez Dohrna głównie brązowych rekonstrukcji i kopii najsłynniejszych rzeźb antycznych z rzeźbami delfickiego Aurigi, Doryforosa, Dyskobola, Anteny i Marsjasza na czele. Wystawa umieszczona została w reprezentacyjnym holu nowo powstałego muzeum, zaprojektowanym specjalnie z myślą o umieszczeniu w nim tej właśnie części kolekcji inicjatora powstania i współtwórcy instytucji.

Reprezentacyjny hol Muzeum Miejskiego w Szczecinie (Museum der Stadt Stettin, Stadtmuseum Stettin) z ekspozycją kolekcji brązowych rekonstrukcji i kopii rzeźb antycznych Heinricha Dohrna, stan pierwotny, fot. Archiwum Fotograficzne Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Decyzją rady miejskiej z 2 grudnia 1912 roku Heinrich Wolfgang Ludwig Dohrn otrzymał tytuł honorowego obywatela Szczecina. Zasługi mecenasa i kolekcjonera uhonorowano ponadto popiersiem wykonanym przez Ludwiga Manzla (1858–1936), twórcy nieistniejącej dziś Sediny oraz stojącej na górnym tarasie dzisiejszych Wałów Chrobrego rzeźby Walka Herkulesa z centaurem. W 1938 roku szczecińskie Muzeum Miejskie zorganizowało wystawę pamięci Heinricha Dohrna.

Kolekcja antyczna Heinricha Dohrna, współcześnie prezentowana w gmachu Muzeum Narodowego w Szczecinie w formie wystawy „Antyczne korzenie Europy. Szczecińska kolekcja Dohrnów” niezmiennie przypomina w Szczecinie o starożytnych źródłach i humanistycznych wartościach kultury europejskiej, stanowi również trwałe wspomnienie zasług rodziny Dohrnów dla nadodrzańskiej metropolii. Dzisiejszy Szczecin nadal nosi ślady ich obecności, m.in.: w postaci miejskiego domu rodziny, znajdującego się przy ulicy 3 Maja 22 (dawniej Lindenstrasse). Trójkondygnacyjna kamienica, z charakterystycznym zaokrąglonym narożnikiem, zachowała formy z czasów przebudowy zleconej przez Heinricha Dohrna w 1893 roku oraz parku położonego u zbiegu obecnych ulic Chłopskiej i Pszennej, na osiedlu Bukowe-Klęskowo (dawniej Hökendorf), które są niestety bladym wspomnieniem dawnego parku i arboretum Dohrnów obok letniego ich domu, z którego zachowały się do dziś jedynie porośnięte chaszczami fundamenty oraz resztki zabudowań gospodarczych nieopodal.


Publikacje (wybór)

  • H. Dohrn, Beitrag zur Kenntniss europäischer Forficulinen, „Entomologische Zeitung”, Jg. 20: 1859, s. 105–107.
  • H. Dohrn, Astaci fluviatilis. Analecta ad historiam naturalem, Dissertatio inauguralis quam consensu et auctoritate amlissumi philosophorum ordinis in alma litterarum universitate Friderica Gulielma ad summos in philosphia honores rite capessendos die XXVII. m. martii a. MDCCCLXI. h. XII., Friedrich-Wilhelm-Universität Berlin, Berlin 1861.
  • H. Dohrn, Die Dermaptera von Mexico, „Entomologische Zeitung”, Jg. 23: 1862, s. 225–232, tabl.
  • H. Dohrn, Versuch einer Monographie der Dermapteren, „Entomologische Zeitung”, Jg. 24: 1863, s. 35–66, 309–322.
  • H. Dohrn, Versuch einer Monographie der Dermapteren Stettin, „Entomologische Zeitung”, Jg. 25: 1864, s. 285–296, 417–429.
  • H. Dohrn, Versuch einer Monographie der Dermapteren, „Entomologische Zeitung”, Jg. 26: 1865, s. 68–99.
  • H. Dohrn, Synopsis of the Birds of Ilha do Principe, with some Remarks on their Habits and Descriptions of new Species, w: Proceedings of the Scientific Meetings of the Zoological Society of London for the year 1866, London 1866, s. 324–332.
  • H. Dohrn, Versuch einer Monographie der Dermapteren, „Entomologische Zeitung”, Jg. 28: 1867, s. 341–343.
  • H. Dohrn, Zwei neue Dermapteren aus Nordaustralien, „Entomologische Zeitung”, Jg. 30: 1869, s. 233–234.
  • H. Dohrn, Das Problem der Aufmerksamkeit. Eine psychologische Abhandlung, Schleswig 1876.
  • H. Dohrn, Fischereiproducte und Wasserthiere w: H. Dohrn, S. Friedländer, H. Nitsche, Fischereiproducte und Wasserthiere. In Anhange: Perlen, „Amtliche Berichte über die Internationale Fischerei-Ausstellung zu Berlin 1880”, Berlin 1881, Bd. 4, s. 1–74.
  • H. Dohrn, Verzeichnis der Nachbildungen antiker Skulpturen des Städtischen Museums zu Stettin, Stettin 1908.


Przypisy


Bibliografia

  • Ausstellung zum Gedächtnis von Dr. Heinrich Dohrn: geb. 16. April 1838 – gest. 1. Oktober 1913, Stettiner Museumsverein, Städtisches Museum Stettin, 11–30.04.1938, Stettin 1938.
  • H. Andres, Dr. Heinrich Dohrn-Gedächtnis-Ausstellung. Das Städtische Museum ehrt seinen Gründer durch Pflege seines Vermächtnisses, „Nachrichtenblatt des Stettiner Verkehrsvereins”, Jg. 12: 1938, nr 8, s. 1–4.
  • Dr. Heinrich Dohrn zum Gedächtnis, „Jahresbericht des Vereins zur Förderung Überseeischer Handelsbeziehungen zu Stettin e.V.”, Jg. 66: 1937, Stettin 1938.
  • Erwin Ackerknecht, Heinrich Dohrn. Zur Wiederkehr seines Geburtstages am 16. April, „Nachrichtenblatt des Stettiner Verkehrvereins, R.:12: 1938, nr 7, s. 1–3.
  • Klaus Dohrn, Von Bürgern und Weltbürgern. Eine Familiengeschichte, Pfullingen 1983.
  • Ryszard Wołągiewicz, Dzieje szczecińskiej kolekcji greckiej sztuki antycznej, „Przegląd Zachodniopomorski”, R. 3: 1988, z. 1–2, s. 461–480.
  • Benfried Lichtnau, Szczeciński spór muzealny z 1913 roku / Der Stettiner Museumsstreit im Jahre 1913 „Materiały Zachodniopomorskie”, 1996, t. XLII, s. 465–498.
  • Maria Łopuch, Szczecińska Hellada, „Biuletyn Historii Sztuki”, 2004, nr 1–2, s. 127–144.
  • Danuta Okoń, Dariusz Okoń, Honorowi obywatele miasta Szczecina, Szczecin 2010, s. nlb.
  • Marek Łuczak, Szczecin Klęskowo, Kijewo / Hökendorf, Rosengarten bei Altdamm, Szczecin 2012, s. 46– 54.
  • Bogdana Kozińska, Muzeum Pomorskie – kolekcje przyrodniczo-naukowe i sztuki antycznej Heinricha Dohrna / Das Pommersche Museum – Heinrich Dohrns Naturkunde-und Antikensammlungen w: 100 lat muzeum w Szczecinie / 100 Jahre Museum in Stettin, red. Szymon P. Kubiak, Dariusz Kacprzak, Muzeum Narodowe w Szczecinie, Szczecin 2013, s. 87–105.
  • Marek Łuczak, Śródmieście, Nowe Miasto / Stadtmitte, Neustadt, Szczecin 2015, s. 125–127.
  • Dariusz Kacprzak, „Szczecińskie walki o sztukę”, czyli o pomorskim spotkaniu Polikleta z Vincentem van Goghiem u schyłku belle époque w: Fin de siècle odnaleziony. Mozaika przełomu wieków / Fin de siècle rediscovered. A mosaic of the turn of the century, red. E. Frąckowiak, P. Kopszak, M. Romeyko-Hurko, „Pamiętnik Sztuk Pięknych / Fine Arts Diary”, Nowa Seria, Nr/ No 10, 2015, s. 147–156.
  • Dariusz Kacprzak, Spełnione marzenie Heinricha Dohrna - kolekcja antyczna dla Muzeum Miejskiego w Szczecinie. Współczesne wyzwania badawcze, w: Ingenium et labor. Studia ofiarowane Profesorowi Antoniemu Ziembie z okazji 60. urodzin, red. nauk. P. Borusowski, A. Rosales Rodriguez, Z. Sarnecka, J. Sikorska, A. Sulikowska-Bełczowska, Warszawa: Uniwersytet Warszawski, Muzeum Narodowe w Warszawie, 2020, s. 339–346.

Linki zewnętrzne




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Dariusz Kacprzak