Heliodor Sztark

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Heliodor Sztark
inżynier budowlany, dyplomata
brak zdjecia
Heliodor Sztark, konsul polski w Szczecinie w latach 1931-1938, Narodowe Archiwum Cyfrowe
Data urodzenia 28 marca 1886
Miejsce urodzenia Konin
Data śmierci 3 lutego 1969
Miejsce spoczynku Weslaw (USA)
Narodowość polska



Heliodor Sztark (1886-1969) - inżynier budowlany, konsul RP w Szczecinie 1931-1938.

Życiorys

Urodził się 28 marca 1886 r. w Koninie, jako syn Daniela i Natalii z domu Peczke. Ukończył politechnikę w Darmstadt i Brnie Morawskim. Do wybuchu I wojny światowej był zatrudniony w firmie "Lolat Eisenbeton" prowadzącej roboty na terenie ziem polskich w Łodzi, Warszawie i Wilnie. W latach 1915-1918 przebywał w Rosji pracując kolejno w Moskwie, na Białorusi oraz przy rozbudowie kolei Murmańskiej.

Począwszy od stycznia 1919 r. z ramienia Polskiej Misji Wojskowej na obszar Archangielska prowadził biuro werbunkowo-rejestracyjne, po czym jesienią powrócił do Polski, gdzie rozpoczął pracę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Z nominacji Ignacego Jana Paderewskiego w grudniu tego roku objął stanowisko wicekonsula w Kolonii, na którym pozostawał do 1922 r. Następnie przez blisko cztery lata pracował w warszawskiej centrali MSZ, po czym objął stanowisko konsula w Leningradzie.[1]

W czerwcu 1931 r. decyzją ówczesnego podsekretarza stanu Józefa Becka został mianowany konsulem I klasy w Szczecinie, gdzie w miarę swoich możliwości starał się opiekować miejscową Polonią, m.in. czynnie zabiegając o uzyskanie środków i miejsca dla polskiej szkółki w Szczecinie, wspierając pracę polonijnych instytucji kulturalnych i oświatowych, a także współpracując z polskim kościołem katolickim w wielu akcjach charytatywnych.

Prowadził także prace wspierające inicjatywę przyłączenia Kaszubów zamieszkujących w ówczesnym powiecie lęborskim i bytowskim do Polski. W 1933 r. zainicjował powstanie Związku Polskich Robotników Rolnych, który reprezentował interesy sezonowych robotników przebywających z Polski w poszukiwaniu pracy. Nie mniej ważna była również opieka nad polskimi Żydami mieszkającymi na terenie ówczesnej Prowincji Pomorskiej.

Jako konsul przygotowywał i przesyłał do MSZ coroczne sprawozdania morskie, zawierające oceny sytuacji gospodarki szczecińskiej, zwłaszcza portu i przemysłu stoczniowego, które obecnie stanowią bardzo cenne źródło wiedzy dla historyków.[2]

Heliodor Sztark z foksterierką Jolly, 1932, Muzeum Narodowe w Szczecinie.

W ramach ocieplenia relacji polsko-niemieckich, będącego efektem podpisania „Deklaracji o niestosowaniu przemocy”, w maju 1934 r. Heliodor Sztark zaprosił przedstawicieli Pomorskiej Izby Przemysłowo-Handlowej w Szczecinie na Targi Poznańskie, co spowodowało nawiązane pierwszych oficjalnych kontaktów z władzami miasta.[3] 1 stycznia 1936 r. został awansowany na stanowisko Konsula Generalnego.

W lutym 1938 r. opuścił Szczecin, skąd udał się do Wiednia, gdzie otrzymał misję zlikwidowania poselstwa polskiego. Po jej wykonaniu w listopadzie 1938 r. stanął na czele Konsulatu Generalnego w Pittsburgu w Stanach Zjednoczonych, który prowadził aż do momentu przejęcia go przez rząd komunistyczny jesienią 1945 r.

Podczas II wojny światowej wygłosił blisko sto odczytów przez radio, na uniwersytetach, zebraniach amerykańskiej młodzieży i wśród Polonii, agitując za sprawami polskimi. Po utracie placówki osiedlił się w Weslaco w Teksasie, gdzie zaczął uprawiać plantację drzew cytrusowych, która ze względu na przymrozki została zniszczona, co zmusiło go do pozbycia się gospodarstwa. W następnych latach Sztark imał się różnych zajęć, był m.in. przysięgłym wagowym warzyw, tłumaczem, prowadził również lektorat języka rosyjskiego dla początkujących w Pan-American College oraz w Bazie Lotniczej w Harlingen. Jednocześnie propagował muzykę polską (Fryderyka Chopina, Mieczysława Karłowicza, Karola Szymanowskiego), m.in. organizując koncert zaprzyjaźnionego z nim Artura Rubinsteina.
U schyłku życia zamierzał opracować informację na temat pobytu Szymanowskiego w Stanach Zjednoczonych i upowszechniania jego muzyki, a także napisać wspomnienia „Od Murmanu do Teksasu”, co jednak nie doszło do skutku.
Heliodor Sztark zmarł w 1969 r., w wieku 83 lat, i został pochowany na katolickim cmentarzu w Weslaw w dolinie Rio Grande.[4]

Ordery i odznaczenia

W trakcie służby konsularnej otrzymał odznaczenia belgijskie, francuskie, włoskie, jugosłowiańskie, rumuńskie, watykańskie. Z polskich odznaczeń otrzymał: Polonia Restituta IV klasy oraz Medal Niepodległości.[5]

Przypisy

  1. Życiorys Heliodora Sztarka napisany przez Izabellę Wierzbicką w 1969 r., zbiory Muzeum Narodowego w Szczecinie
  2. Wybitni Szczecinianie. Katalog wystawy ze zbiorów Książnicy Pomorskiej, Szczecin 1993, s. 142.
  3. A. Lew-Machniak, Między otwartą wrogością a fasadową przyjaźnią. Heliodor Sztark-polski konsul w niemieckim Szczecinie, Szczecin 2016, s. 37-41.
  4. Życiorys Heliodora Sztarka… dz. cyt.
  5. W. Skóra, Konsulat RP w Szczecinie w latach 1925-1939, Słupsk 2001, s. 34.




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Anna Lew-Machniak