Jan Berent

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jan Berent
archiwista teatralny, aktor
brak zdjecia
(fot. Zenon Dmochowski)
Data urodzenia 9 lutego 1882
Miejsce urodzenia Warszawa
Data śmierci 23 lipca 1968
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny (kw. 3A-3-10)
Lokalizacja grobu zobacz na mapie


Jan Berent (1882-1968) – archiwista teatralny, aktor

Życiorys

Jan Berent urodził się 9 lutego 1882 roku w rodzinie warszawskiego optyka. Był przyrodnim bratem pisarza Wacława Berenta. Przed 1945 rokiem praktykował w zakładzie optycznym ojca, był także bibliotekarzem w Naczelnej Dyrekcji Lasów Państwowych. Po powstaniu warszawskim został wywieziony do obozu pracy pod Berlinem. Powrócił w 1945 roku i zamieszkał początkowo w Koszalinie, a następnie w Szczecinie.

Do 1951 roku pracował w Opiece Społecznej i jako referent prasowy w PSS „Robotnik”. W tym samym roku rozpoczął pracę archiwisty w Państwowym Teatrze Polskim, a po jego przekształceniu w 1952 roku, w Państwowych Teatrach Dramatycznych w Szczecinie. Z placówką tą związany był aż do śmierci. Nie mając przygotowania formalnego, lecz chyba przede wszystkim talentu, bez większych sukcesów usiłował zająć się twórczością literacką, poetycką czy kompozytorską. Mimo to pozostawał jedną z najbarwniejszych postaci Szczecina lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. Uczestniczył niemal we wszystkich imprezach kulturalnych miasta, m.in. w młodzieżowych „Spotkaniach z piosenką” w kinie „Colosseum”, na spotkaniach literackich w „MPiK-u”, na wernisażach, koncertach i spotkaniach dyskusyjnych w Zamku, Klubie „13 Muz”, w „Bramie Królewskiej”. Przyjaciele nazywali go „Berentinem”, lub „Furioso” (Nina Rydzewska), przydomkami, które trafnie określały jego charakter i dobrze oddawały jego artystowską naturę. W środowiskach artystycznych miasta uważany był za przyjaciela i partnera do twórczych dyskusji.

Zmarł 23 lipca 1968 roku w Szczecinie. Został pochowany na Cmentarzu Centralnym (kw. 3A-3-10).

Teatr

Związki Jana Berenta z teatrem przebiegały dwutorowo. Od 1951 roku przez 17 lat był zatrudniony na etacie bibliotekarza i archiwisty w Państwowych Teatrach Dramatycznych w Szczecinie. Do dziś w archiwum Teatru Polskiego przechowywane są zdjęcia teatralne, wycinki prasowe i projekty scenograficzne, opisane jego charakterystycznym pismem.

Role teatralne

Mimo fatalnej dykcji i szybkiego, trudnego do zrozumienia sposobu wypowiadania się, był chętnie obsadzany przez reżyserów w rolach drugo- i trzecioplanowych, zwłaszcza nie wymagających mówienia. Angaże zawdzięczał także znakomitej, charakterystycznej twarzy.

Tytuł Autor Reżyseria Rola Teatr Data premiery
Wesele Figara Pierre A. Beaumarchais Edmund Kron Sędzia Państwowy Teatr Polski 30 marca 1951
Rodzinka Jerzy Jurandot Bronisław Kassowski Mignard Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 22 kwietnia 1952
Szkoła żon Molière Aleksander Fogiel Rejent Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 26 sierpnia 1952
Zwycięstwo Janusz Warmiński Aleksander Fogiel Bodgan Maliszewski Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 9 lutego 1953
Pan Teodor Zrzęda Carlo Goldoni Bronisław Kassowski Paskal Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 28 czerwca 1953
Wielki człowiek do małych interesów Aleksander Fredro Maria Straszewska Tapicer Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 1 sierpnia 1954
Wilhelm Tell Fryderyk Schiller Emil Chaberski Stary robotnik Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 6 lipca 1955



Na scenie



Film

Zagrał epizodyczne role w kilku filmach, w tym w dwóch, które były realizowane i których akcja rozgrywała się w Szczecinie - Mój Szczecin i Rachunek sumienia.

Role filmowe

Tytuł Reżyser Rok produkcji Data premiery Rola
Mój Szczecin (dokument fabularyzowany) Witold Lesiewicz 1955 1955 Starszy pan przechadzający się ulicami Szczecina
Kapelusz pana Anatola Jan Rybkowski 1957 11 listopada 1957 Obsada aktorska
Kalosze szczęścia Antoni Bohdziewicz 1958 20 października 1958 Obsada aktorska
Miejsce na ziemi Stanisław Różewicz 1959 21 marca 1960 Obsada aktorska
Rachunek sumienia Julian Dziedzina 1964 16 listopada 1964 Kioskarz



W filmie Rachunek sumienia (1964)



Odznaczenia



O Janie Berencie

  • (...) Dość szarawą przestrzeń społeczną ubarwiał w latach pięćdziesiątych i następnych niezapomniany Jan Berent „Berentino”. W niehumanistycznym Szczecinie nazwisko to nie budziło żadnych skojarzeń i szacunku dla literatury jego starszego brata Wacława Berenta. A młodszy Jan Berent to był dosłownie bardzo chudy literat, żywcem wyjęty z innej epoki. Sylwetką przypominał tajemniczego Don Pedro z kreskówki dla dzieci o przygodach Baltazara Gąbki. Zawsze z postawionym kołnierzem, nierzadko w pelerynie, z kapką u nosa, w wielkim plackowatym berecie. Nie chodził, a przemykał ulicami, stale zaaferowany, szepczący do siebie. Przelatywał jak wicher przez kawiarnie, kościoły, księgarnie, przez kulisy teatrów, redakcje, sale klubowe na koniec wpadał do sądów. Stale kogoś poszukujący, kieszenie miał pełne nie dokończonych poematów, dramatów, polemik i memoriałów. Nikt ich nie chciał słuchać i drukować. Napominał uliczników, aby się nie upijali i nie palili papierosów, bo szkodzą. Stał się kuratorem sądowym nieletnich, organizował wielkie, nigdy nie spełnione przedsięwzięcia. Był zdawkowo poklepywany, ironicznie częstowany. Chyba tylko aktorzy go umieli przygarnąć i ochraniać za kulisami i w 13 Muzach. Zagrał epizodyczną rólkę kioskarza w filmie o Szczecinie. Był jak posłaniec zza światów do zupełnie obcej mu epoki. (Stefan Janusiewicz, Oryginały miasta, „Kurier Szczeciński” z dn. 21 lipca 1995, s. 10)



Ciekawostki

Nagrobek Jana i Emilii Berentów (2019) - fot. Małgorzata Iwin
  • Po Janie Berencie pozostały wspomnienia przyjaciół, anegdoty, reportaże, filmy i portrety. O Berencie pisali m.in.: Feliks Fornalczyk, Walerian Pawłowski, Jerzy Grygolunas, Marian Brandys i Ryszard Liskowacki, a Andrzej Androchowicz zrealizował o nim krótki film dla TV Szczecin. Charakterystyczna twarz Berenta była obiektem zainteresowania wielu artystów. Fotografowali go m.in. Anatol Weczer, Zenon Dmochowski, Witold Chromiński i Andrzej Wituszyński. Portretowali Tadeusz Haberko i Zbigniew Miklasiński oraz karykaturzysta Ludwik Piosicki. W 1962 roku Irena Wabiszewska wykonała w glinie rzeźbę głowy Jana Berenta, z której po 25 latach wykonała model do odlewu tej głowy na pomnik nagrobny. Po kradzieży, nową maskę wykonała rzeźbiarka Monika Szpener.



Źródła

Inne



IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz