Johann Knipstro

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Johann Knipstro
teolog i reformator religijny
brak zdjecia
Data urodzenia 1 maja 1497
Miejsce urodzenia Sandau bei Havelberg
Data śmierci 4 października 1556
Miejsce śmierci Wolgast
Miejsce spoczynku kościół św. Piotra w Wolgast
Narodowość niemiecka

Johann Knipstro (Knipstrow, Knypstrof, Knipstrobius, Cnipstrovius) (1497-1556) - teolog i reformator religijny. Pierwszy ewangelicki superintendent generalny księstwa wołogoskiego.

Życiorys

Johann Knipstro urodził się prawdopodobnie 1 maja 1497 roku w miejscowości Sandau koło Havelbergu. Jego pochodzenie oraz wczesne lata życia nie są bliżej znane. W roku 1516 jego nazwisko odnotowano wśród studentów teologii uniwersytetu we Frankfurcie nad Odrą. Na studia skierował go opat, położonego gdzieś na Śląsku, klasztoru franciszkanów. Podczas studiów Knipstro przyłączył się do grupy zwolenników Martina Luthra, za co w 1518 roku został relegowany i zesłany do Pyrzyc. Osadzony w klasztorze franciszkanów w Pyrzycach rozpowszechniał poglądy reformatorskie wśród współbraci i mieszkańców miasta. Kaznodzieją pyrzyckim zainteresował się opat klasztoru cystersów w Kołbaczu - Valentin Ludovici. Uznał on poglądy Knipstro za heretyckie i bardzo niebezpieczne. Za jego sprawą Knipstro musiał jesienią 1523 roku opuścić Pyrzyce.

Udał się do Szczecina, gdzie w tym czasie rozwijał swoją działalność kaznodziejską Paul vom Rode. Przez pewien czas wraz z nim i Mikołajem Tech von Hofe (Nicolaus Hovesch) nauczał wśród szczecinian. Tam też poślubił pochodzącą z Dobropola Annę Steinwehr (zm. ok. 1556 roku). Przez kilka miesięcy między 1524 a 1525 rokiem mieszkał i nauczał w Stargardzie, gdzie jego szwagier Anton Gerschow (Gerson) był kierownikiem szkoły. Pobyt w Stargardzie zakończył jednak w 1525 roku i wraz z żoną i Gerschowem udał się do Stralsundu.

Na terenie miasta od 1522 r. działali m.in. Georg Kempe, Johann Kureke i Christian Ketelhut – predykanci związani z „grupą białobocką”. Stralsund też stał się widownią największych na Pomorzu rozruchów religijnych. 10 kwietnia 1525 roku biedota miejska przypuściła szturm na kościoły i klasztory. W konsekwencji tych wydarzeń w skład rady miejskiej Stralsundu weszło kilku zwolenników reformacji[1].

Johann Knipstro 1 listopada 1525 r. został diakonem w kościele mariackim i pomocnikiem kaznodziei Gregoriusa Sepelin, a w 1528 roku – po śmierci Johanna Kureke - kaznodzieją w kościele św. Mikołaja i superintendentem Stralsundu. W 1529 roku zmarł szwagier i przyjaciel Anton Gerschow (był ofiarą epidemii dżumy). Żona Gerschowa Agnes wyszła ponownie za mąż, a jej syna z drugiego małżeństwa Michaela Rode (ok. 1530-1591) bezdzietny Knipstro adoptował.W latach 1531-1533 Knipstro prowadził dodatkowo działalność duszpasterską w Greifswaldzie i Eldenie.

W grudniu 1534 roku Knipstro brał udział w obradach sejmu trzebiatowskiego, w wyniku których zgodnie z wolą książąt pomorskich zalegalizowano faktycznie istniejącą od lat dwudziestych sytuację w Kościele pomorskim. Przystąpiono wówczas do całkowitej zmiany stosunków kościelnych, dla których podstawą stała się opublikowana w 1535 roku ordynacja kościelna, autorstwa Johanna Bugenhagena. W myśl jej postanowień mianowano generalnych superintendentów – dla księstwa szczecińskiego został nim Paul vom Rode, dla części wołogoskiej Johann Knipstro (trzecią superintendenturę utworzono w Słupsku na czele z Jakubem Hogensee). Podlegli władzy książęcej superintendenci sprawowali kościelny zarząd krajem. Jeszcze przed objęciem funkcji w kwietniu 1535 roku Knipstro wziął udział w obradach teologicznych w Hamburgu, na których opowiedział się za oficjalnym potępieniem anabaptyzmu.

Latem 1535 roku miał objąć swój urząd z siedzibą w Wolgast. Mieszkańcy Stralsundu, przywiązani do swego superintendenta nie chcieli zgodzić się na jego wyjazd. Jednak Filip I był niezłomny. Knipstro przybył do Wolgast i uroczyście objął swoje stanowisko. Od roku 1536 aktywnie uczestniczył w wizytacjach kościelnych podległych mu parafii. Poza inwentaryzowaniem majątku kościelnego dużo uwagi poświęcał sprawom intelektualnego i teologicznego rozwoju duchownych ewangelickich. Czynnie włączył się do pracy synodów, na których omawiano bieżące problemy życia religijnego. W 1542 r. wraz z Paulem vom Rode wspomagał Bugenhagena w pracy nad agendą kościelną stanowiącą później podstawę dla ordynacji kościelnej z 1569 roku i regulującą kwestie nabożeństw i ceremonii w kościele luterańskim na Pomorzu. W 1539 roku został profesorem teologii na uniwersytecie w Greifswaldzie, gdzie odtąd spędzał większość czasu. Był autorem szeregu komentarzy do Starego i Nowego Testamentu. Dwukrotnie w 1544 i w okresie od maja 1547 do października 1548 roku sprawował funkcję rektora uniwersytetu. 8 grudnia 1547 roku uzyskał stopień doktora teologii.

W roku 1548 cesarz Karol V w celu złagodzenia sytuacji politycznej w Rzeszy narzucił protestantom, rozporządzenie o czasowym zawieszeniu sporów religijnych, aż do rozstrzygnięcia konfliktu na Soborze. Zarządzenie to przeszło do historii pod mianem Interim Augsburskie. Dla większości „starych” teologów protestanckich było to posunięcie nie do przyjęcia. Knipstro w imieniu duchownych pomorskich wypowiedział się przeciw uznaniu Interim. Na tym między innymi tle, do końca swoich dni toczył spór z dawnym przyjacielem, teologiem Johannem Frederem. W roku 1552 zwołano do Greifswaldu synod, na którym dyskutowano sprawę osiandryzmu. Krzewicielem tego kierunku teologicznego na Pomorzu był niegdysiejszy kaznodzieja szczeciński Petrus Artopäus. Knipstro, jako przeciwnik owego ruchu opublikował na potrzeby synodu pismo: Antwort der Theologen und Pastoren in Pommern auf die Confession Andreä Osiandri wie der Mensch gerecht wird durch den Glauben an den Herrn Christum.

Do końca życia pozostał niezwykle aktywny. Pełnił funkcję superintendenta generalnego i kaznodziei na dworze Filipa I. Brał udział w uśmierzaniu niepokojów religijnych, do jakich doszło w Stralsundzie na początku roku 1556 i pomógł w sformułowaniu ordynacji kościelnej dla tego miasta. W lutym tego roku uczestniczył jeszcze w obradach synodu w Greifswaldzie, a w kwietniu wizytował Stargard.

Zmarł 4 października 1556 roku. Pochowany został w kościele św. Piotra w Wolgast. Na płycie nagrobnej znajdował się napis: Sepulcrum clarissimi viri, Dn. D. Joh. Knipstrovii, resititutae purioris doctrinae praecoris et primi Superinteddentis ecclesiarum Pomeraniae citerioris, qui obiit MDLVI d. 4.October[2]

Przypisy

  1. Wesołowska, Sylwia. Reakcja społeczeństwa pomorskiego na reformację. W: Życie dawnych Pomorzan. Materiały z konferencji, 20-21 października 2000. Red. W. Łysiak, Bytów-Poznań 2001. S. 81-89.
  2. Miejsce spoczynku powszechnie znanego męża Dra Joh. Knipstrovii, kaznodziei, odnowiciela prawdziwej nauki i pierwszego generalnego superintendenta, który zmarł 4 października 1556 roku.


Bibliografia

  • Bahlow, Ferdinand. Johannes Knipstro, der erste Generalsuperintendent von Pommern–Wolgast. W: Schriften des Vereins für Reformationsgeschichte. Bd. 62. Halle, 1898.
  • Franck, Hermann. Knipstro, Johann. W: Allgemeine Deutsche Biographie. Bd. 16. Leipzig: Duncker & Humblot, 1882, S. 298-299.
  • Heyden, Hellmuth. Kirchengeschichte Pommerns. Bd. 1. Köln, 1957.
  • Ott, Günther. Knipstro, Johann. W: Neue Deutsche Biographie. Bd. 12. Berlin: Duncker & Humblot, 1979, S. 188-189.
  • Plantiko, Otto. Pommersche Reformationsgeschichte. Greifswald, 1922.
  • Reu, Johann Michael. Quellen zur Geschichte des kirchlichen Unterrichts. Gütersloh: Bertelsmann, 1904.
  • Scheible, Heinz. Melanchthons Briefwechsel Personen. Bd. 12. Stuttgart-Bad Cannstatt, 2005. ISBN 3-7728-2258-4.
  • Wehrmann, Martin. Begründung des evangelischen Schulwesens in Pommern. Stettin, 1905.

Zobacz też



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Sylwia Wesołowska