Johann Valentin Rhete

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Johann Valentin Rhete
drukarz
Data urodzenia 5 sierpnia 1620
Miejsce urodzenia Gdańsk
Data śmierci 21 czerwca 1683
Lata działalności 1650-1683
Narodowość niemiecka


Johann Valentin Rhete (1620-1683) - drukarz, działał w Szczecinie w latach 1650-1683.

Życiorys

Johann Valentin Rhete urodził się 5 sierpnia 1620 roku w Gdańsku, zmarł 21 czerwca 1683 roku[1]. Wywodził się z rodziny, która przez pokolenia zajmowała się drukarstwem. Jego ojcem był Georg Rhete (II), matką Anna Rhete (de domo Richter). Johann Valentin ukończył gdańskie Gimnazjum Akademickie, a następnie podjął studia na uniwersytecie w Królewcu. Po śmierci swego ojca, w 1647 roku przyjechał z Gdańska do Szczecina gdzie znajdowała się jedna z dwóch drukarni posiadanych przez rodzinę[2]. Szczecińską oficyną zarządzała wdowa po Georgu przy pomocy drukarza Michaela Höpfnera, a Johann Valentin pełnił tu funkcję faktora. W 1650 roku, na mocy umowy z matką Anną Rhete, został właścicielem szczecińskiego zakładu. Już wcześniej, w 1649 roku, wystarał się u szwedzkiej królowej Krystyny o potwierdzenie przywilejów, które posiadała drukarnia za czasów ojca. Zwolniono go też z płacenia ceł i podatków, a tytuł który otrzymał brzmiał Königlich Pommerschen Buchdruckers - drukarz królewsko-pomorski. W 1663 roku Rhete otrzymał kolejny przywilej z tytułem drukarza miejscowego Pedagogium.

Lata, w których przyszło mu działać nie sprzyjały rozwojowi rzemiosła i kultury. To okres zmagań wojennych szwedzko-polskich (od 1654) i szwedzko-brandenburskich (od 1677), które bezpośrednio dotknęły Szczecin. W 1659 roku miasto przez dwa miesiące oblegali Brandenburczycy. Wśród mieszczan poszkodowanych przez te działania znalazł się również Rhete. Jego dom i drukarnia zostały w dużym stopniu zniszczone. Drukarz ubiegał się u władz o zadośćuczynienie za poniesione straty. Jednak dopiero w 1666 roku został zwolniony od kwaterunku wojsk i płacenia podatków. W kazaniu okolicznościowym z 1667 roku, dotyczącym hołdu składanego przez Pomorzan Fryderykowi Wilhelmowi w adresie wydawniczym podpisany jest jako królewski drukarz i księgarz (Königl. Typogr. und Buchhändler)[3].

W 1677 Brandenburczycy ponownie przystąpili do oblężenia miasta, które zdobyli po półrocznych działaniach. Drukarnia Rhetego znowu uległa zniszczeniu. Podobnie jak wcześniej drukarz czynił zabiegi o poprawienie kondycji swojej firmy. 19 grudnia 1677 roku zwrócił się z pismem do elektora Fryderyka Wilhelma o potwierdzenie posiadanych przywilejów i scedowanie ich na syna Friedricha Ludwiga oraz o ponowne wydanie pozwolenia na wydawanie gazet[4]. W tym samym czasie Daniel Starcke kierujący konkurencyjną drukarnią w mieście również wystąpił o potwierdzenie praw swojej oficyny. Stan obu warsztatów zbadała specjalnie powołana komisja i wydała orzeczenie na korzyść D. Starcke.

Johann Valentin Rhete wypuszczał spod pras oficyny przede wszystkim druki na użytek Pedagogium oraz pisma okolicznościowe z okazji wydarzeń rodzinnych szczecinian. W latach 1655 - 1657 drukował gazetę informacyjno-polityczną "Europaeische Zeitung" i "Appendix Europaischer Zeitungen".

W 1683 roku drukarnię objął Friedrich Ludwig Rhete, syn Johanna Valentina[5]. Żoną drukarza była Elisabeth Tessmer, córka szczecińskiego kupca[6]. Para miała czworo dzieci.

Przypisy

  1. Levezow i Mohnike podają rok 1675.
  2. Drukarnię odziedziczył Georg Rhete II w 1638 r. po śmierci brata i całej jego rodziny na skutek zarazy.
  3. Gross, Christian. Christlicher Obrigkeit Heiliges Ampt [...] Auch Frommer Unterthanen Willige Pflicht [...] Bey auffgenommener Erb Huldigung, Dess [...] Hn. Friedrich Wilhelm [...]. Alt. Stettin, 1667.
  4. Przywilej ten utracił w 1675 r. po opublikowaniu artykułu obraźliwego dla króla Polski Jana III Sobieskiego. Odzyskał go dopiero jego syn w 1684 r.
  5. Lewezov i Mohnike twierdzili, że był jego bratem.
  6. W zbiorach Książnicy Pomorskiej jest druk okolicznościowy z okazji zaślubin: Taedae Viri Juvenis [...] Johannis-Valenti Rheten, et [...] Elisabethae Tessmers condecoratae suis acclamationibus ab [...] amicis Falcoburgensibus.[B.m.dr], [1650?].

Bibliografia

  • Levezow, Immanuel Friedrich. Die Wanderung der Buchdrukkerkunst, ihre Ankunst in Pommern, Ausbreitung und gegenwärtiger Zustand daselbst, insbesondere zu Stettin [...]. Stettin, Effenbart, [1777]. s. 34.
  • Mohnike, Gottlieb. Die Geschichte der Buchdruckerkunst in Pommern. Stettin, 1840. s. 21.
  • Metcke, Albert. F. Hessenland GmbH: die Entwicklung der Firma von ihrer Gründung im Jahre 1577 bis zur Gegenwart. Stettin, 1928. s. 23.
  • Siadkowski Stanisław. Najstarsze drukarnie szczecińskie. W: "Szczecin". 1947, nr 19-20, s. 73.
  • Drukarze dawnej Polski od XV do XVIII wieku, T. 4: Pomorze. Oprac. A. Kawecka-Gryczowa i K. Korotajowa. Wrocław, Kraków, 1962. s. 506-509.
  • Reske, Christoph. Die Buchdrucker des 16. und 17. Jahrhunderts im deutschen Sprachgebiet. Wiesbaden: Harrassovitz Verlag, 2007. s. 863-864. ISBN 978-3-447-05450-8.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Alicja Łojko