Karlino

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Karlino
Karlino
Spichlerz w Karlinie przy ulicy Szczecińskiej
Nazwa niemiecka Körlin
Nazwa przejściowa Corlin, Korlin
Powiat białogardzki
Gmina Karlino
Prawa miejskie 1385
Strona internetowa miejscowości.


Karlino - miasto w województwie zachodniopomorskim, w powiecie białogardzkim, siedziba gminy wiejsko-miejskiej Karlino.

Geografia

Położenie

Karlino położone jest w północno-wschodniej części województwa zachodniopomorskiego w rozwidleniu dwóch rzek: Radwi i Parsęty, na południe od Koszalina nieopodal wzgórza pochodzącego z utworów zlodowacenia bałtyckiego[1]. Usytuowanie jest u skrzyżowania drogi krajowej Nr 6 Szczecin-Gdańsk oraz drogi wojewódzkiej Nr 163 Kołobrzeg-Poznań.

Klimat

Karlino znajduje się w IV krainie klimatycznej, tak zwanej „koszalińskiej”. Występuje tam większe zachmurzenie, a w związku z tym także mniejsze usłonecznienie rzeczywiste (średnio rocznie od 1500 godzin do 1570). Średnia roczna temperatura wynosi około 7,9 st. w zachodniej części krainy i spada do 7,5⁰ w kierunku wschodnim. Temperatura stycznia waha się między -0,7⁰ do -1,5⁰, natomiast średnia temperatura lipca miedzy 16,6⁰ a 17,0⁰. Ostatnie wiosenne przymrozki kończą się później, wcześniej natomiast zaczynają się jesienne. Okres gospodarczy trwa na terenie dorzecza Parsęty od 243 dni do 251. Okres wegetacyjny z kolei od 214 do 219 dni. Charakterystyczne dla tej krainy są takie zjawiska atmosferyczne, jak:

  • duże dobowe sumy opadów atmosferycznych,
  • opóźnienie okresu wegetacyjnego,
  • ilość burz atmosferycznych.

Roczne sumy opadów wynoszą od 675 mm do 775 mm.[2]

Obiekty fizjograficzne

Rzeki:

  • Parsęta
  • Radew


Radew uchodzi do Parsęty w Karlinie trzema odnogami:

1. Kanałem młyńskim zasilanym wodami Radwi

2. Zamykającym go spiętrzeniem przy ul. Szczecińskiej

3. Ujściem naturalnym przegrodzonym kamiennym przewałem piętrzącym wody kanału młyńskiego.[3]

Przyroda

Drzewa Pamięci[4] :

  • Drzewo przyjaźni z Wolgast (Przystań kajakowa „Wodnik” w Karlinie),
  • Drzewo Przyjaźni z Dargun (Przystań kajakowa „Wodnik”)
  • Dąb Katyński (dziedziniec Gimnazjum nr 2 w Karlinie)
  • Dąb Papieski (Gimnazjum w Karlinie)
  • Dąb Wspólnych Korzeni (Gimnazjum w Karlinie)
  • Cis ku czci Żołnierzy Wyklętych (dziedziniec Gimnazjum)
  • Trójkowy klon (ul. Szymanowskiego 17)
  • Dąb „Bóg.Honor.Ojczyzna” (dziedziniec Gimnazjum w Karlinie)
  • Dąb Comenius
  • Drzewa na terenie SOS Wioski Dziecięce (ul. Kościuszki 48)


Parki na terenie Karlina:

  • Park miejski przy cmentarzu, ul. Parkowa - powierzchnia parku wynosi 3,2 ha, został on założony w 1880 roku. Obecnie stanowi teren rekreacyjny. Występujące na jego terenie gatunki drzew to: modrzew europejski, akacja biała, wierzba krucha, grab pospolity.
  • Park miejski, ul. Szczecińska – powierzchnia wynosi 1,6 ha. Jest to park o charakterze krajobrazowym, założony w drugiej połowie XX wieku. Spośród drzew w nim występujących wymienić można: buk zwyczajny, kasztanowce, klony, brzozy.
  • Park miejski, ul. Koszalińska – powierzchnia jego wynosi 3,6 ha. Pierwotnie był to teren cmentarza ewangelickiego; park zaczął powstawać w latach 70-tych XX wieku. Występujące na jego terenie drzewa to: grab, buk, robinia biała, jawor.

Karlino (wraz z obszarem Dorzecza Parsęty) zostało objęte programem ochrony przyrody Natura 2000.[5]

Historia

Pierwsze źródłowe wzmianki na temat Karlina pojawiają się późno, chociaż położona na terenie obecnego miasta osada powstała znacznie wcześniej. Jej rozwój wiąże się z korzystnym położeniem komunikacyjnym – na szlaku solnym z Kołobrzegu do Wielkopolski oraz na szlaku nadbrzeżnym ze Szczecina do Gdańska. Według źródła z 1159 roku przyjmuje się, że istniała na terenie osady przeprawa przez rzekę Parsętę wraz z komora celną. Wzmianka z 1299 roku określa ówczesne osiedle miastem, w 1308 roku biskup kamieński w jednym z dokumentów wymienia zamek Karlino[6]. Nadanie praw miejskich na prawie lubeckim nastąpiło jednak dopiero w roku 1385. Wcześniej Karlino było niewielkim grodem położonym w widłach rzeki Parsęty oraz rzeki Radwi. W roku 1372 Karlino staje się siedziba biskupstwa kamieńskiego. Miasto, za sprawa biskupa Filipa von Rehberg, zaczyna się rozwijać. On tez nadaje mu prawa miejskie oraz herb. Siedzibą biskupów staje się zamek, wybudowany na wyspie utworzonej przez Parsętę, Radew i Kanał Młyński. W 1409 Karlino zostaje zdobyte i spalone przez wojska pomorskie. Reformacja przynosi kolejne zmiany – zamek zostaje przebudowany przez książąt pomorskich w stylu renesansowym. W 1534 roku całe Pomorze, w tym także Karlino staja się protestanckie – pierwszym protestanckim pastorem kościoła w Karlinie był Jokodus Pustkov z Białogardu. Po 1668 roku Karlino włączone zostaje w obręb Państwa Pruskiego. Przyniosło to ogromne spowolnienie gospodarcze miasta, doświadczonego dodatkowo wydarzeniami wojny trzydziestoletniej. W 1685 roku pierwszy z dwóch wielkich pożarów strawił niemal całe miasto, prócz kościoła i zamku. Na początku lat pięćdziesiątych XVIII wieku miasto zostaje zajęte przez Rosjan – zamek zostaje splądrowany i spalony przez wojska generała Piotra Aleksandrowicza Rumiancewa. W 1765 roku miał miejsce drugi pożar Karlina. W krótkim czasie jednak w mieście rozpoczyna się intensywny rozwój gospodarczy i przestrzenny: w miejscu zamku powstaje browar, w centrum miasta pojawiają się pierwsze kamienice. Wojny napoleońskie przynoszą jednak kolejny okres zastoju miasta – w roku 1807 roku Karlino stało się głównym ośrodkiem intendenckim dla wojsk oblegających Kołobrzeg a napływ żołnierzy francuskich przyczynił się do wybuchu epidemii czerwonki, w wyniku której zginęła 1/3 mieszkańców miasta. Od 1828 do 1835 roku trwał rozbudowa głównego traktu handlowego między Szczecinem, Gdańskiem i Królewcem, w związku z czym powstaje droga miedzy Karlinem, Białogardem, Połczynem, Barwicami. W 1849 roku powstało szosa łącząca Karlino z Kołobrzegiem i Szczecinkiem. W 1859 roku w mieście pojawił się pierwszy pociąg, powstaje tez linia kolejowa Białogard-Kołobrzeg. Pod koniec XIX wieku w Karlinie założona zostaje pierwsza szkoła średnia. Jest to również czas powstania całego kompleksu przemysłowego: tartak, młyn, stolarnia oraz olejarnia. W miejscu dawnego zamku i browaru powstał spichlerz (istniejący po dziś dzień). W 1903 roku powstaje cmentarz oraz kaplica na Wzgórzu Karola. Wcześniej, w związku z migracjami mieszkańców do większych miast, w Karlinie nastąpił znaczny spadek ludności. Kryzys w latach 20-tych i 30-tych nie wpłynął znacząco na sytuacje miasta; powstają w tamtym czasie kompleks sportowy oraz schronisko młodzieżowe. W 1945 roku podjęto decyzje o ewakuacji ludności Karlina, której jednak nie udało się przekroczyć Parsęty, ponieważ wcześniej wojska radzieckie zbombardowały most. 4 marca do miasta weszły oddziały radzieckie, wyznaczając komendanta wojennego. Karlino stało się siedziba polskich władz powiatu. W 1958 roku zostaje włączone w obręb powiatu białogardzkiego. Kolejne reformy administracyjne miały miejsce w 1975 roku, w wyniku których naczelnikiem miasta zostaje Lucjan Wolski. 9 grudnia 1980 roku doszło do erupcji ropy we wsi Krzywopłoty koło Karlina, w wyniku której wybuchł pożar. Został on opanowany w nocy z 13 na 14 stycznia 1981 roku. W miejscu wybuchu powstała pierwsza kopalnia ropy. W 1992 roku powstał Związek Miast i Gmin Dorzecza Parsęty z siedzibą w Karlinie. Od 1993 roku, dzięki pozyskaniu zewnętrznych środków finansowych, a następnie także środków unijnych, Karlino rozbudowuje swoją infrastrukturę a także rozwija swój potencjał turystyczny[7].

Gospodarka i infrastruktura

Podmioty gospodarki narodowej wpisane do rejestru REGON (stan na 31.12.2012) [8]:

Ogółem – 677

Sektor publiczny – 101

Sektor prywatny – 576


Jednostki wpisane do rejestru REGON według sekcji PKD 2007 (stan na 31.12.2012)[9]:

Sekcja PKD Liczba podmiotów
Sekcja A – rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 13
Sekcja B – Górnictwo i wydobywanie 0
Sekcja C – Przetwórstwo przemysłowe 49
Sekcja D - Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 6
Sekcja E - Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 1
Sekcja F – Budownictwo 101
Sekcja G - Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 128
Sekcja H - Transport i gospodarka magazynowa 33
Sekcja I - Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 19
Sekcja J - Informacja i komunikacja 11
Sekcja K - Działalność finansowa i ubezpieczeniowa 19
Sekcja L - Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 137
Sekcja M - Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 27
Sekcja N - Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 24
Sekcja O - Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 4
Sekcja P – Edukacja 21
Sekcja Q - Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 37
Sekcja R - Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją 16
Sekcja S i T - Pozostała działalność usługowa oraz Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby 31
Sekcja U - Organizacje i zespoły eksterytorialne 0

Karlino położone jest na skrzyżowaniu drogi krajowej NR 6 Szczecin-Gdańsk oraz drogi wojewódzkiej Nr 163 Kołobrzeg-Poznań. Miasto posiada również bezpośrednie połączenie kolejowe z Warszawa, Katowicami, Łodzią, Krakowem i Szczecinem.[10]

Samorząd

  • Burmistrz Karlina – Waldemar Miśko.
  • Zastępca Burmistrza – Piotr Woś
  • Sekretarz – Danuta Piwowarczyk
  • Skarbnik – Krystyna Granat


  • Rada Miejska (Plac Jana Pawła II 6) – organ stanowiący i kontrolny.


  • Skład Rady Miejskiej w Karlinie (Kadencja 2010 – 2014):
  • Piotr Gwóźdź - Przewodniczący
  • Wojciech Tomczyk - Wiceprzewodniczący
  • Waldemar Grażyński - Wiceprzewodniczący
  • Leszek Gago,
  • Beata Klepuszewska,
  • Tamara Korzeniowska,
  • Angelika Maszkiewicz,
  • Barbara Michałek,
  • Tomasz Mycio,
  • Bożena Nadziejko,
  • Bogdan Piłkowski,
  • Agnieszka Piskorek,
  • Tomasz Rusiecki,
  • Anna Semenowicz,
  • Grażyna Tomczyk[11].

Kultura

Instytucje kultury w Karlinie:


  • Karliński Ośrodek Kultury (ul. Szczecińska 6) – Dyrektor Danuta Butrym
  • Muzeum Ziemi Karlińskiej (ul. Szymanowskiego 17)
  • Biblioteka Miejska i. Zofii Nałkowskiej w Karlinie (ul. Traugutta 6)


Liczba czytelników Miejskiej Biblioteki w Karlinie wynosi w ciągu roku 1097 osób; księgozbiór biblioteki wynosi 38461 woluminów (stan na 31.12.2012)[12].


Ważniejsze imprezy kulturalne w Karlinie[13] [14]:

  • Ogólnopolski Konkurs Fotograficzny pt. „Takie jest życie taki jest świat”
  • Noc Świętojańska
  • Międzynarodowe Dni Karlina
  • Europejski Festiwal Twórczości Młodych
  • Wystawa: „Tytus – najsłynniejszy harcerz Rzeczypospolitej, czyli historia Tytusa, Romka i A’Tomka”
  • Wystawa „Odkrywamy naszych twórców: Jan Ernest Benno – pomorski romantyk”
  • Wystawa „Komiks i satyra”

Oświata

Placówki oświatowe w Karlinie:

  • Przedszkole im. Kubusia Puchatka (ul. Moniuszki 8)
  • Szkoła Podstawowa im. Bohaterów 6 Pomorskiej Dywizji Piechoty (ul. Traugutta 2)
  • Gimnazjum (ul. Księdza Brzóski 6)
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych (ul. Parkowa 1)


Liczba uczniów w placówkach oświatowych w Karlinie (stan na 31.12.2012)[15].

Typ placówki Liczba placówek w mieście Liczba uczniów/dzieci (ogółem)
Przedszkola 1 225
Szkoły podstawowe 1 431
Gimnazja 1 314
Licea 1 33
Licea ogólnokształcące uzupełniające dla dorosłych 1 13

Kościoły i związki wyznaniowe

W Karlinie istnieje parafia rzymskokatolicka przy kościele pw. Św. Michała Archanioła, należąca do diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej i dekanatu Białogard. Kościołem filialnym jest kościół Św. Józefa Oblubieńca NMP. Punkty odprawiania mszy znajdują się w miejscowościach: Kowańcz, Garnki, Rościno.[16]

Sport

Obiekty sportowe na terenie Karlina:

  • Stadion Miejski (ul. Kościuszki 30)
  • Hala Sportowa (ul. Kościuszki 30)
  • Korty tenisowe (ul. Kościuszki 30)
  • Skate park i mini golf (ul. Kościuszki 30)
  • Przystań kajakowa (ul. Nadbrzeżna)
  • Kompleks Rekreacyjno-Wypoczynkowy „Wodnik Karlino” (ul. Nadbrzeżna)
  • Spływy kajakowe (ul. Garnki 8)
  • Turystyka Pontonowa (ul. Koszalińska 83 a)[17].


Wydarzenia sportowe w Karlinie:

  • Bieg Papieski – organizowana od 2000 roku przez władze Miasta i Gminy Karlino międzynarodowa impreza sportowa, której głównym celem jest uczczenie wizyty papieża Jana Pawła II w Koszalinie w roku 1991
  • Rajd rowerowy
  • Rajd Monte Karlino
  • Zimowy Spływ Kajakowy i Kąpiel Morsów w ramach WOŚP
  • Indywidualne Mistrzostwa Polski Seniorów w Boksie
  • Gwiaździsty Rajd Rowerowy o Puchar Bałtyku
  • Rajd Rowerowy „Nasza przygoda z rowerem”[18][19].


W Karlinie działa Miejski Klub Sportowy Sokół Karlino założony w 1993 roku.

Turystyka

Ze względu na swoje położenie w rozwidleniu rzek Radwi i Parsęty, Karlino stanowi miejsce atrakcyjne dla turystów. Bardzo popularne są spływy kajakowe (dostępna jest przystań kajakowa z zapleczem socjalnym) oraz wędkarstwo. Turyści mogą korzystać także z pola namiotowego, placu zabaw, skate parku czy pola do mini golfa.

Miejsca, które warto odwiedzić, to także Muzeum Ziemi Karlińskiej oraz wieża widokowa Kościoła pw. Św. Michała Archanioła, Spichlerz, Zamek Biskupów Kamieńskich czy Ratusz.


Na terenie Karlina i Gminy Karlino dostępne są także dwa szlaki rowerowe[20]:

1. Szlak: KarlinoDomacynoKarwinoKarścinoLubiechowoKarlino.

Jego długość wynosi 25 km; trasa połączona jest ze zwiedzaniem ważniejszych obiektów i zabytków na terenie miasta oraz gminy, takich jak: figura Matki Boskiej Królowej Świata w Domacynie, cmentarz ewangelicki oraz neogotycki kościół w Karwinie, pałac i kościół w Karścinie, ruiny pałacu w Lubiechowie.


2. Szlak: KarlinoDaszewoMierzynoUdysławiceŚwieminDębolasKarlino.

Długość szlaku to około 28 km. Główne jego atrakcje to: kościół neogotycki z XIX wieku w Mierzynie i trasa wzdłuż bagien daszewskich.


Przez Karlino przebiega również szlak pieszy, tak zwany Szlak Solny. Wkracza on do miasta w pobliżu wytwórni płyt wiórowych, biegnąc następnie dalej wschodnim brzegiem Parsęty[21]

Demografia

Liczba ludności pod koniec roku 2012 w Karlinie wynosiła 6005 ( w tym 2958 mężczyzn i 3047 kobiet)[22].


Ludność według grup wieku (stan na 31.12.2013)[23].

Grupa wiekowa Liczba ludności
0-4 lata 325
5-9 lat 312
10-14 lat 345
15-19 lat 408
20-24 lata 402
25-29 lat 489
30-34 lata 475
35-39 lat 496
40-44 lata 389
45-49 lat 341
50-54 lata 430
55-59 lat 491
60-64 449
65-69 217
70 lat i więcej 436

Ludność Karlina w ostatnich latach[24]:

2009 – 5834

2010 – 6051

2011 – 6027

System ochrony zdrowia

Opieka lekarska:

  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej FOLK MED. (ul. Szczecińska 3)
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej POZ „EBW” (ul. Koszalińska 25)
  • Niepubliczny Zakład Opieki zdrowotnej „Therapia” (ul. Koszalińska 17)
  • Indywidualna praktyka lekarska (ul. Koszalińska 15)


W Karlinie funkcjonują także trzy gabinety indywidualnej opieki stomatologicznej.[25].


Apteki na terenie Karlina:

  • Apteka „Salus” (ul. Koszalińska 16)

Herb

Gmina karlino.png

Na białej tarczy widnieje rozwidlenie dwóch rzek (Parsęty i Radwi). Nad nim znajduje się wizerunek biskupiej infuły, na dole tarczy, z obu stron dwa pastorały biskupie. Ten wizerunek ukształtował się w wieku XVI, natomiast na pieczęciach z wieku XIV w herbie Karlina znajdowały się krzyż, hełm i dwa pastorały[26].

Zabytki

  • Zamek – wzniesiony przez biskupów kamieńskich w XIV wieku, na wyspie utworzonej przez Kanał Młyński, Radew i Parsętę. W roku 1964, podczas badań archeologicznych, odkryto w ruinach gotyckiego zamku kominek, który jest najstarszym zachowanym tego typu zabytkiem na Pomorzu. W XVI wieku zamek przejęli książęta pomorscy i przebudowali go w stylu renesansowym. W 1761 roku, podczas wojny siedmioletniej, zamek uległ zniszczeniu, a następnie został rozebrany.
  • Spichlerz (ul. Szczecińska 17) – murowany budynek szachulcowy, w stylu neogotyckim. Powstał na przełomie XIX/XX wieku.
  • Ratusz – gmach wzniesiony w latach 1908-1912 u zbiegu ulicy Waryńskiego i Placu Jana Pawła II. Zbudowany w stylu neogotyckim, eklektyczny.
  • Kościół św. Michała Archanioła – wzniesiony w 1510 roku w miejscu wcześniejszego kościoła na polecenie biskupa Martina Carith. Jego dawny wygląd znany jest z rycin E. Lubinusa i M.Meriana. W 1685 roku został zniszczony w wyniku pożaru, na początku XIX wieku służył wojskom francuskim jako magazyn. W 2012 roku kościół przeszedł gruntowny remont. Jego główne atrakcje, udostępniane zwiedzającym, to wieża kościoła oraz neogotyckie organy.
  • Park miejski/dworski (ul. Szczecińska 12), z końca XIX wieku.
  • Dworek Fryderyka Wilhelma – usytuowany na wyspie przy ul. Szczecińskiej 18, budynek z 1721 roku.
  • Most kolejowy nad Radwią – budowę mostu ukończono w 1859 roku. Nazywany przez mieszkańców Karlina „Bogen” (łuki).
  • Dom przy ul. Koszalińskiej 77 – neoklasycystyczny budynek z końca XIX wieku.
  • Kapliczka cmentarna – zbudowana na terenie cmentarza w 1903 roku.
  • Zabytkowe turbiny w młynie
  • Śluzy na rzekach
  • Kamień młyński (wał)
  • „Dom Napoleona” – budynek z 1792 roku, znajdujący się przy ul.Rynek 17.
  • Dom przy ul. Koszalińskiej 94
  • Dom przy ul. Konopnickiej 29 – eklektyczny budynek, szachulcowy z XIX wieku
  • Zespół folwarczny( ul. Szczecińska 19) z XIV wieku

Osoby urodzone w miejscowości

  • Johann Ernst Benno (ur. 1777, zm. 1848) – niemiecki pisarz romantyczny, autor poezji oraz powieści historycznych o Pomorzu.
  • Ernst Albert Fischera (ur. 1853, zm. 1932 ) – malarz i ilustrator, malował m.in. landszafty, sceny rodzajowe, czy sceny z życia ludzi.
  • Hans Hartig (ur. 1873, zm. 1936) – urodzony w Karwinie (gmina Karlino) malarz, pejzażysta i grafik.
  • Marcel i Nikodem Legun (ur. 1993) – duet sopranowy, uczniowie i stypendyści szkoły Wiener Sängerknaben oraz członkowie jej chóru, z którym koncertują na całym świecie.[30].

Pomniki

  • Pomnik Gimnastyków
  • Pomnik Michała Archanioła

Przypisy

  1. A. Świrko, Przewodnik turystyczno- krajoznawczy po Ziemi Białogardzkiej, Białogard 2000, s. 87
  2. Cz. Koźmiński, Klimat województwa zachodniopomorskiego, Szczecin 2012, str. 30-31. ISBN 978-83-7518-443-3
  3. Charakterystyka rzek w: Związek Miast i Gmin Dorzecza Parsęty [online] [przeglądane: 31.08.2013] Dostępne w: http://parseta.org.pl/index.php?id=51
  4. Drzewa pamięci w: Strona Urzędu Miejskiego w Karlinie [online] [przeglądane: 28.08.2013] Dostępne w: http://www.karlino.pl/strona-584-drzewa_pamieci-strona-1.html
  5. Katalog obszarów Natura 2000 w: Natura 2000 a turystyka. Portal informacyjno-edukacyjny [online] [przeglądane: 28.08.2013] Dostępne w: http://obszary.natura2000.org.pl/index.php?s=obszar&id=235
  6. T. Białecki, Herby miast Pomorza Zachodniego, Szczecin 1991, s. 63.ISBN 83-85360-01-8
  7. Historia w: Karlino. Strona oficjalna [online][przeglądane: 21.08.2013] Dostępne w: http://www.karlino.pl/strona-33-historia.html
  8. Portret terytorialny Miasta Karlino w: Bank Danych Lokalnych GUS [online][przeglądane: 22.08.2013] Dostępne w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.display?p_czas=18&p_nts=16&p_tery=3662
  9. Portret terytorialny Miasta Karlino w: Bank Danych Lokalnych GUS [online][przeglądane: 22.08.2013] Dostępne w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.display?p_czas=18&p_nts=16&p_tery=3662
  10. Lokalizacja i długości dróg wojewódzkich w podziale na klasy w: Zachodniopomorski Zarząd Dróg Wojewódzkich w Koszalinie [online] [przeglądane: 12.09.2013] Dostępne w: http://www.zzdw.koszalin.pl/html/Klasy_i_dlugosci_drog/i/11028
  11. Urząd Miejski w Karlinie w: Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w Karlinie[online][przeglądane: 22.08.2013] Dostępne w: http://bip.karlino.pl/index.php?id=36809
  12. Portret terytorialny Miasta Karlino w: Bank Danych Lokalnych GUS [online][przeglądane: 22.08.2013] Dostępne w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.display?p_czas=18&p_nts=16&p_tery=3662
  13. Kalendarz imprez kulturalnych 2012 w: Urząd Marszałkowski Województwa Zachodnipomorskiego [online][przeglądane: 22.08.2013] Dostępne w: http://www.kultura.wzp.pl/attachments/112_Kalendarz%20imprez%20kulturalnych%20na%20rok%202012.pdf
  14. Kalendarz imprez kulturalnych 2013 w: Urząd marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego [online][przeglądane: 22.08.2013] Dostępne w: http://www.kultura.wzp.pl/attachments/185_Kalendarz%20Imprez%20Kulturalnych%202013.pdf
  15. Portret terytorialny Miasta Karlino w: Bank Danych Lokalnych GUS [online][przeglądane:22.08.2013] Dostępne w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.display?p_czas=18&p_nts=16&p_tery=3662
  16. Parafia św. Michała Archanioła w Karlinie w: Diecezja koszalińsko-kołobrzeska [online] [przeglądane:02.10.2013] Dostępne w: http://www.koszalin.opoka.org.pl/new/p.php?m=6&p=24
  17. A. Świrko, Szlaki rowerowe i piesze na terenie Związku Miast i Gmin Dorzecza Parsęty, Karlino 2006, s. 144. ISBN 978-83751804-4-2
  18. Aktualności w: Strona Urzędu Miejskiego w Karlinie [online] [przeglądane: 27.08.2013] Dostępne w: http://karlino.pl/aktualnosc-3534-rajd_rowerowy_nasza_przygoda_z_rowerem.html
  19. Galeria w : Strona Urzędu Miejskiego w Karlinie [online] [przeglądane: 27.08.2013] Dostępne w: http://www.karlino.pl/galeria-temat-2-sport.html
  20. A. Świrko, op.cit., s. 86-87.
  21. A. Świrko, Przewodnik turystyczno-krajoznawczy po Ziemi Białogardzkiej, s. 19.
  22. Portret terytorialny Miasta Karlino w: Bank Danych Lokalnych GUS [online][przeglądane: 22.08.2013] Dostępne w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.display?p_czas=18&p_nts=16&p_tery=3662
  23. Portret terytorialny Miasta Karlino w: Bank Danych Lokalnych GUS [online][przeglądane: 22.08.2013] Dostępne w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.display?p_czas=18&p_nts=16&p_tery=3662
  24. Portret terytorialny Miasta Karlino w: Bank Danych Lokalnych GUS [online][przeglądane: 22.08.2013] Dostępne w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims?p_nts=16&p_tery=3660&p_czas=18
  25. Informator w : Strona Urzędu Miejskiego w Karlinie [online] [przeglądane: 27.08.2013] Dostępne w: http://www.karlino.pl/info-subkategoria-1204-stomatologia.html
  26. T. Białecki, op.cit., s. 64
  27. Rejestr zabytków nieruchomych z wyłączeniem zabytków archeologicznych w powiecie białogardzkim w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie [online][przeglądane: 23.08.2013] Dostępne w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml
  28. Zabytki w: Urząd Miejski w Karlinie [online][przeglądane: 22.08.2013] Dostępne w: http://www.karlino.pl/strona-34-zabytki.html
  29. A. Piotrowski, Powiat białogardzki. Zeszyt krajoznawczo-metodyczny, Szczecin 2010, s. 11-12
  30. Znani ludzie urodzeni w Karlinie w: Urząd Miejski w Karlinie [online] [przeglądane: 31.08.2013] Dostępne w: http://www.karlino.pl/strona-413-znani_ludzie_urodzeni_w_karlinie.html


Bibliografia

  • Białecki T., Herby miast Pomorza Zachodniego, Szczecin 1991.ISBN 83-85360-01-8
  • Koźmiński Cz., Klimat województwa zachodniopomorskiego, Szczecin 2012. ISBN 978-83-7518-443-3
  • Piotrowski A. , Powiat białogardzki. Zeszyt krajoznawczo-metodyczny, Szczecin 2010.
  • Świrko A., Przewodnik turystyczno- krajoznawczy po Ziemi Białogardzkiej, Białogard 2000.
  • Świrko A., Szlaki rowerowe i piesze na terenie Związku Miast i Gmin Dorzecza Parsęty, Karlino 2006. ISBN 978-83751804-4-2

Linki zewnętrzne

Zobacz też

Karlino (Wikipedia)

Parafia p.w. Św. Michała Archanioła w Karlinie