Kielich księcia Barnima IX

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kielich księcia Barnima IX (XI)
Kielich księcia Barnima IX (XI)
fot. Grzegorz Solecki i Arkadiusz Piętak
Autor Alexander Wegener
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie, wystawa „Złoty wiek Pomorza”
Data powstania XIV–XV w.
Materiał srebro kute, kryształ górski, szkło
Wymiary {{{wymiary}}}

Kielich ufundowany w 1558 roku przez księcia Barnima IX (XI), wykonany przez szczecińskiego mistrza Alexandra Wegenera, należy do najwspanialszych szesnastowiecznych dzieł złotniczych na Pomorzu.

Autor

Twórca kielicha Alexander Wegener został wpisany do księgi miejskiej Szczecina w 1530 roku. Pięć lat później był wymieniany jako starszy cechu złotników. Już od połowy lat trzydziestych XVI wieku pracował dla księcia Barnima IX (XI). Zmarł prawdopodobnie po roku 1565. W kościele mariackim w Nowogardzie do drugiej wojny światowej znajdowało się przypisywane Wegenerowi naczynie na komunikanty (tzw. czara nowogardzka), zakupione w 1560 roku w Szczecinie przez hrabiego Ludwiga von Ebersteina.

Opis

Duża, ujęta w koszyczek czasza kielicha jest wsparta na sześciobocznym trzonie, przedzielonym nodusem w kształcie spłaszczonej kuli, oraz na stopie o sześciolistnym wykroju. Koszyczek, nodus oraz stopa są bogato kameryzowane fasetowanymi, barwnymi kamieniami w wysokich kasztach, ponadto zdobione ornamentem okuciowo-rollwerkowym z uskrzydlonymi główkami oraz postaciami putt. W dwóch prostokątnych oprawach na stopie kielicha umieszczono przedstawienia wykonane w technice eglomizowania: gryfa w koronie z datą 1558 oraz scenę Ukrzyżowania. Pięć owalnych medalionów na koszyczku czaszy wypełnia trawiony ornament maureskowy, w szóstym znajduje się inskrypcja z datą i tytulaturą fundatora kielicha: 1558 / VAN.G.G. / BERNIM.H. / Z.STETTIN- / PAMEREN.DER / KASSVBEN.V. / WENDEN / FVRSTTO. RV / UND. GRAF / TO GVT. (1558 / Z Bożej Łaski Barnim / książę Szczecina-Pomorza / Kaszubów i / Wenedów / książę Rugii / i hrabia / Gützkowa). Trawione wzory maureskowe znajdują się również we fryzie przy krawędzi czaszy, na cokoliku i krawędzi stopy, na trzonie zaś – wybijane ornamenty tego typu. Komplet z kielichem stanowiła okrągła patena, zdobiona na kołnierzu pasem trawionej maureski i signaculum.

Badacze zwracali uwagę zarówno na wysoką jakość wykonania dzieła, jak i na połączenie gotyckiej formy kielicha z bogatą, renesansową ornamentyką. Najbliższe analogie do dekoracji kielicha można znaleźć w wydanych drukiem około połowy XVI wieku pracach norymberskiego rysownika Virgila Solisa (15141562). Wśród opracowanych przez niego rozmaitych typów maureski i rollwerku jest wiele bardzo bliskich ornamentom znajdującym się na kielichu Barnima.

Historia

Helmuth Bethe uważał, że kielich ten został ufundowany przez księcia najprawdopodobniej do kaplicy w Oderburgu, jego podmiejskiej rezydencji, przebudowanej około połowy XVI wieku z dawnego klasztoru kartuzów w Grabowie, a do Szczecina przeniósł go zapewne jego następca Jan Fryderyk. Z tezą tą zgadzali się także inni badacze, nie można jednak wykluczyć, że kielich został ufundowany dla kościoła św. Ottona, przy zamku w Szczecinie, oficjalnej rezydencji księcia. Kielich oraz patena do drugiej wojny światowej znajdowały się w kościele zamkowym w Szczecinie, a po wojnie zostały uznane za zaginione. Kielich został przypadkowo znaleziony w ziemi we wsi Sarbia (obecnie w gminie Kołobrzeg) w 1948 roku. Do zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie trafił w 1989 roku.

Bibliografia

  • Bethe, H. Stettiner Goldschmiede und ihre Werke vom Anfang des 15. bis zum Anfang des 19. Jhdts., „Monatsblätter der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde” 1933, nr 3, s. 35.
  • Bethe, H. Die Kunst am Hofe der pommerschen Herzöge, Berlin 1937, s. 32.
  • Bethe, H., Borchers, W. Goldschmiedearbeiten in Stettiner Kirchenbesitz, Stettin 1933.kat. 37 a, s. 25–26, il. 2.
  • Frankowska-Makała M., Kielich księcia Barnima [w:] Złoty wiek Pomorza. Sztuka na dworze książąt pomorskich w XVI i XVII wieku / Das goldene Zeitalter Pommerns. Kunst am Hofe der pommerschen Herzöge im 16. und 17. Jahrhundert, red. R. Makała, Szczecin: Muzeum Narodowe w Szczecinie 2013, s. 344–349.
  • Fritz, J.M. Das evangelische Abendmahlsgerät in Deutschland. Vom Mittelalter bis zum Ende des Alten Reiches, Leipzig 2004, kat. 67, s. 369–370, il. 114.
  • Januszkiewicz, B. Kielich księcia Barnima, „Biuletyn Historii Sztuki”, 1992, R. 54, nr 3, s. 47–53.
  • Kochanowska, J. Kultura artystyczna na dworze książąt szczecińskich w XVI w., Szczecin 1996, s. 125–127, il. s. 126.
  • Lemcke, H. Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Stettin, Bd. 3, H. 14, Abt. 1: Das königliche Schloss in Stettin, Stettin 1909, s. 87–88, il. 50, 51.
  • Rosenberg, M. Der Goldschmiede Merkzeichen, 3, erw. u. ill. Aufl., Bd, 1-4 Frankfurt am Main 1922-1928, [Nachdruck 1985], nr 4584 b.
  • Scheffler, W. Goldschmiede Mittel- und Nordostdeutschlands: von Wernigerode bis Laueburg in Pommern; Daten, Werke, Zeichen, Berlin, New York 1980, s. 418, nr 23 a.

Zobacz też



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Monika Frankowska-Makała