Kościół św. Józefa (Krzymów)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. 495 z dnia 31 lipca 1956[1]
Kościół św. Józefa w Krzymowie
brak zdjecia
widok od zachodu
Wyznanie rzymskokatolickie
Parafia św. Andrzeja Boboli w Krajniku Górnym
Data budowy XIII w.
Budulec kwadry granitowe, cegła, kamień polny

Kościół św. Józefa w Krzymowie — kościół filialny parafii św. Andrzeja Boboli w Krajniku Górnym, należy do dekanatu chojeńskiego w Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej[2].

Świątynia jest salową budowlą zakomponowaną na planie prostokąta. Sposób obróbki regularnych kwadr granitowych, z których ją wzniesiono — a także charakterystyczne wczesnogotyckie detale architektoniczne, takie jak szeroko rozwarty łuk portalu zachodniego oraz obiegający cały budynek fazowany cokół — pozwalają ustalić jej chronologię na ostatnią ćwierć XIII wieku. Wzniesienie kościoła można zatem łączyć z procesem kolonizacji ziemi chojeńskiej w późnym średniowieczu.

Od zachodu korpus kościoła zamyka masywna wieża. Jej dolna część — o szerokości nawy — została wzniesiona z regularnych kwadr granitowych w pierwszej fazie budowlanej. Część środkowa, która jest zbudowana z nieregularnych kamieni polnych i cegły oraz zdobiona smukłymi gotyckimi blendami, powstała najpewniej w XV wieku. Z tego samego okresu pochodzi także ośmioboczny hełm wieży — jego charakter został jednak poważnie zakłócony renowacją w latach 80. XX wieku. U podstawy hełmu znajduje się zaaranżowany w 1872 roku taras widokowy, zdobiony ceglaną balustradą, trójkątnymi szczytami i sterczynami.

Portal zachodni

W 1872 roku zmodyfikowano także wschodni szczyt kościoła, dobudowując pięcioboczne ceglane prezbiterium o wysokości nawy, z zakrystią i klatką schodową. Szczyt ów udekorowano dodatkowo ceglanymi sterczynami. W tym samym czasie doświetlono wnętrze świątyni, poszerzając okna i wykańczając ich ościeża cegłą.

Portal południowy

Kościół wyposażony jest w dwa portale z pierwszej fazy budowlanej — trójuskokowy zachodni oraz dwuuskokowy południowy. Portal zachodni prowadzi do kruchty, która pierwotnie otwierała się do wnętrza nawy szerokim i wysokim łukiem — arkada została jednak częściowo zamurowana.

Nakrycie wnętrza nawy stanowi częściowo otwarta więźba dachowa zdobiona detalami snycerskimi. Prezbiterium zaś nakryte jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym. W zachodniej części nawy znajduje się drewniana empora organowa. Ściany wnętrza ozdobione są ornamentami roślinnymi wykonanymi w 1872 roku.

Dzwon z 1708 roku

Spośród elementów wyposażenia ruchomego na szczególną uwagę zasługują dwa dzwony. Większy z nich — o wydłużonym kloszu, zdobiony reliefami przedstawiającymi ukrzyżowanego Chrystusa i symbole ewangelistów — został odlany w XV wieku. Dzwon mniejszy pochodzi z początku XVIII wieku. Zdobiąca go łacińska inskrypcja głosi: „Metal, z którego jestem wytopiony, został wydarty Turkom i nabożnie się teraz wysługuje. Adam Wilhelm von Sidow – pan Krzymowa i Stoków (…) – będąc bowiem dowódcą piechoty króla pruskiego Fryderyka III podczas jego siedmiu wypraw wojennych na Węgry, także i to w nagrodę za swą waleczność przywiódł do domu (...). I kazał następnie w taką formę przeobrazić – żeby móc wzywać wszystkie dusze tej parafii – w roku opisanym przez niniejsze wezwanie: SanCtIfICetVr noMen DeI”[3]. W ostatnim zdaniu ukryta została data odlania dzwonu: MDCCVIII = 1708 . Obok inskrypcji znajduje się także herb von Sidowów —ówczesnych właścicieli Krzymowa — oraz informacja o ludwisarzu: „Dzięki Bogu i jego łasce odlał mnie Johann Heinrich Schmidt w Szczecinie (…)”.

Warto również wspomnieć o przechowywanej w kościele tablicy upamiętniającej poległych w czasie I wojny światowej mieszkańców Krzymowa, a także o znajdującej się w kruchcie chrzcielnicy z piaskowca, ufundowanej w 1932 roku.

Przypisy

  1. Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml
  2. Parafia rzymskokatolicka p.w. św. Andrzeja Boboli — Krajnik Górny. Archidiecezja Szczecińsko-Kamieńska [online]. [Przeglądany 20 listopada 2014].
  3. Tłum. z niemieckiego Michał Gierke, na podstawie: Bütow, Hans. Eine Glocke aus in den Türkenkriegen erbeutetem Metall, „Die Neumark. Mitteilungen des Vereins für Geschichte der Neumark”, Jg. 4 (1927), Nr. 11/12, s. 174. Inskrypcja donosi ponadto o zajęciu Budapesztu w 1686 roku i bitwach z lat 1691 i 1697. W 1686 r. władcą Brandenburgii był Fryderyk Wilhelm I zwany Wielkim Elektorem. Fryderyk III w czasie wspomnianych wojen nie był jeszcze królem, ale w 1708 r. — gdy odlano dzwon — posiadał już tę godność (od 1701 roku jako Fryderyk I).

Bibliografia

  • Bütow, Hans. Eine Glocke aus in den Türkenkriegen erbeutetem Metall, „Die Neumark. Mitteilungen des Vereins für Geschichte der Neumark”, Jg. 4 (1927), Nr. 11/12, s. 174.
  • Gierke, Michał. Z dziejów Krzymowa do 1945 roku. W: Wokół PGR-u. Krzymów i jego mieszkańcy. Red. R. Skrycki. Chojna 2014, s. 15–17.
  • Hofman, Jakub. Kościół w Krzymowie. W: Wokół PGR-u. Krzymów i jego mieszkańcy. Red. R. Skrycki. Chojna 2014, s. 19–25.
  • Świechowski, Zygmunt. Architektura granitowa Pomorza Zachodniego w XIII wieku. Poznań 1950, s. 82.
  • Voss, Georg, Hoppe, Willy. Hanseberg. W: Die Kunstdenkmäler der Provinz Brandenburg. Schriftleitung E. Blunck. Bd. VII, T. 1: Kreis Königsberg (Neumark), H. III: Die nördlichen Orte. Berlin 1927, s. 163–165.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Michał Gierke