Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (Kołobrzeg)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. nr A-1063 z dnia 10 sierpnia 1956[1]

Geolokalizacja: 53.449381,14.484718

Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia NMP w Kołobrzegu
brak zdjecia
Katedra w Kołobrzegu
Wyznanie rzymskokatolickie
Data budowy XIII-XV w.


Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Kołobrzegu Gotycki kościół halowy, budowany etapami w okresie od XIII do XV wieku, w latach 1531-1945 świątynia protestancka[2]. od 1972 konkatedra diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej. Jedyny pięcionawowy kościół w Polsce[3].

Historia

Data rozpoczęcia budowy kościoła parafialnego Najświętszej Marii Panny w Kołobrzegu nie jest dokładnie znana. Wiadomo, że świątynia wznoszona była etapami już po lokacji tzw. Nowego Miasta, tj. od ok. 1300 roku, miała służyć jako siedziba kapituły kanoników reprezentujących biskupa, oraz kościół parafialny. Początkowo nadano jej formę trójnawowej hali z jedną wieżą, w latach 1323-1331 dobudowano prezbiterium, a w okresie 1386-1400 dwie nawy zewnętrzne[4]. Na skutek osiadania gruntu kilkakrotnie dochodziło do przebudowy świątyni. Pod koniec XV wieku połączono wieżę północną i południową w jeden masywny blok, dodano hełm środkowy i w ten sposób nadano świątyni ostateczny wygląd, który został odtworzony po zniszczeniach wojennych. Od XVI wieku była świątynią protestancką, początkowo Pomorskiego Kościoła Ewangelickiego, od 1817 roku Pruskiego Kościoła Unijnego. Od XVII do XX wieku była wielokrotnie niszczona przez działania wojenne. W 1945 roku podczas walk o Festung Kolberg stanowiła ważny punkt obrony miasta, została wówczas zburzona przez ostrzał artylerii radzieckiej. Po II wojnie światowej ruiny kościoła początkowo zamierzono rozebrać. W 1957 roku przekazano go jednak kościołowi katolickiemu i rozpoczęto odbudowę. W 1958 roku prezbiterium kolegiaty zostało poświęcone i odprawiono w nim pierwszą mszę. W latach 60. XX wieku na mocy decyzji władz PRL w nieodbudowanej części świątyni urządzono Muzeum Oręża Polskiego, gdzie eksponowano ciężki sprzęt wojskowy z czasów wojny, dopiero w 1974 roku cała świątynia została oddana na miejsce kultu. W 1972 roku ustanowiono ją konkatedrą, a w 1979 roku przywrócono jej funkcję kolegiaty. W 1980 roku powołano przy katedrze parafię. 10 czerwca 1986 roku papież Jan Paweł II podniósł ją do godności bazyliki mniejszej. W 2007 roku w krypcie konkatedry został pochowany pierwszy ordynariusz diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej ksiądz kardynał Ignacy Jeż.

Architektura

Gotycki kościół halowy, murowany z cegły na kamiennej podmurówce. Obecnie jest to obiekt pięcionawowy, piecioprzęsłowy, orientowany, oszkarpowany z wyodrębnionym prezbiterium zakończonym pięciobocznie. Nawa główna i przylegające do niej nawy boczne mają jedną wysokość, natomiast skrajne są niższe i przedzielone emporami. Otwory okienne i wejściowe mają ostrołukowe wykończenia, profilowane uskokowo. Po stronie zachodniej wznosi się masywna czterdziestometrowa wieża, zbudowana na planie prostokąta, zwieńczona hełmem ostrosłupowo-iglicowym z latarnią[5]. Na całej szerokości wieża poprzecinana jest oknami i blendami. Wewnętrzne filary są odchylone od pionu, w bocznych nawach występuje sklepienie gwiaździste, a w nawie głównej krzyżowo-żebrowe[6].

Zabytek

Świątynia posiada bogaty zbiór zabytków ruchomych, ocalonych od zniszczenia podczas wojny przez pastora Hinza, są wśród nich:

  • cztery gotyckie tryptyki: św. Anny Samotrzeciej i św. Mikołaja, Pokłonu Trzech Króli, Ostatniej Wieczerzy i św. Jakuba Starszego (przechowywany obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie).
  • świecznik siedmioramienny (1327 r. wykonany przez Johanesa Apenghetera)
  • chrzcielnica z brązu (1355 r., wykonana przez Jana Alarta)
  • stalle kanonickie, prepozyta i dziekana, rajców miejskich
  • świeczniki żyrandole tzw. Korona Schlieffenów (1523) i Korona Holków (1420)
  • krucyfiks gotycki z XIV wieku
  • obrazy olejne i tablicowe: Pokłon trzech Króli, Ukrzyżowanie, Cnotliwa Niewiasta, Chrystus przed Piłatem, Taniec Śmierci, Uzdrowienie Naamana
  • płyty nagrobne pomorskich rodów - Damitzów, Kamyków, Schlieffenów

Przypisy

  1. Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml
  2. Bujak, Adam. Katedry polskie. Kraków : "Biały Kruk", 2007, s. 170. ISBN 978-83-60292-36-1
  3. Kołobrzeg - katedra gotycka W: Dziedzictwo.ekai.pl. [Przeglądany 6. sierpnia 2014]
  4. Gauer, Robert. Katedra w Kołobrzegu = Der Dom in Kolberg. Kołobrzeg : "Kamera", 2006, s. 4, ISBN 83-89417-37-5
  5. Świrko, Andrzej. Szlakami otwartych kościołów dorzecza Parsęty / [aut. Andrzej Świrko, Elżbieta Mitura ; zdj. A. Świrko et al. ; Związek Miast i Gmin Dorzecza Parsęty]. Karlino : Związek Miast i Gmin Dorzecza Parsęty, [2008?]. s. 21. ISBN 978-83-751802-1-3
  6. Kubiki, Dominik. Dominik. Gotyckie świątynie powiatów koszalińskiego i kołobrzeskiego, Pelplin, 2001, s. 154.

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Joanna Przybyło