Kręgi kamienne w Grzybnicy

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kręgi kamienne w Grzybnicy
Kręgi kamienne w Grzybnicy
Fot. 1. Grzybnica, stan. 1. Badania Krystyny Hahuły, groby 56 i 57 w trakcie eksploracji. (Fot. K. Hahuła, I. Łukajniuk, J. Strobin, R. Wołągiewicz)
Wymiary {{{wymiary}}}


Kręgi kamienne w Grzybnicy - zespół kręgów kamiennych i cmentarzysko z okresu rzymskiego z Grzybnicy, woj. zachodniopomorskie, pow. koszaliński, gm. Manowo.

Opis

W Grzybnicy odkryto jedno z nielicznych stanowisk z pięcioma kręgami kamiennymi kultury wielbarskiej oraz towarzyszące im dwa kurhany, cmentarzysko ponad 100 grobów płaskich (ciałopalnych i szkieletowych) wraz z obiektami nie będącymi pochówkami jak jamy i bruki kamienne (Fot. 1-3). Stanowisko (stan. 1) zajmuje obszar około 10 ha, położone jest w Lesie Grzybnickim, około 2,5 km na północ od Grzybnicy i 2,5 km na wschód od Manowa, na południowym brzegu rz. Radwi. W obrębie kręgów z głazów zarejestrowano pojedyncze obiekty jak groby i jamy. Badania prowadzono w latach 1973-1986. Zespoły z Grzybnicy datowane są na odcinek B2 – C1 okresu wpływów rzymskich. Najbardziej intrygującymi obiektami na stanowisku są kręgi z głazów.

Krąg I o średnicy 36-37,5 metrów, zachował się w postaci układu 20 głazów, choć pierwotnie było ich zapewne około 30. Głazy miały wysokość 1,2 – 1,5 metra i rozstawione były co 3,3 – 3,5 metra. Sześć z nich posiadało otaczające je wieńce z mniejszych kamieni. Pośrodku kręgu znajdowała się stela kamienna wysokości 1,4 metra oraz jama. W południowej części koliska odsłonięto bruk kamienny w kształcie trójkąta o wymiarach 3 na 3,5 metra, natomiast na północnym obwodzie kręgu znajdowały się dwa bruki kamienne ze spalenizną i przepalonymi kośćmi interpretowane jako pozostałości stosów kremacyjnych. Miały one wymiary 2,2 na 1,4 oraz 2,5 na 1,4 metra.

Krąg II (Fot. 2), o podobnej średnicy 36-37,5 metrów zachował się w postaci 16 głazów, choć pierwotnie prawdopodobnie było ich około 30. W centrum układu znajdowały się 4 kamienie, z których największy miał 1,5 metra wysokości. W obrębie kręgu II odkryto pojedynczy obiekt interpretowany jako pozostałość stosu pogrzebowego o analogicznej konstrukcji jak opisane wyżej obiekty z kręgu I oraz dwie jamy. We wnętrzu kręgu I odkryto wcześniej (1928 r.) pojedynczy grób ciałopalny wyposażony w żelazną sprzączkę do pasa.

Fot. 2. Grzybnica, stan. 1. Krąg kamienny II – rekonstrukcja współczesna. (Fot. K. Hahuła, I. Łukajniuk, J. Strobin, R. Wołągiewicz)
Fot. 3. Grzybnica, stan. 1. Grób 6 – rekonstrukcja współczesna. (Fot. K. Hahuła, I. Łukajniuk, J. Strobin, R. Wołągiewicz)

Krąg III, o średnicy 13 metrów, zachował się w postaci 4 głazów, choć sądząc po odsłoniętych śladach krąg pierwotnie składał się z 13 głazów rozstawionych co 15 – 2 metry. Pośrodku kręgu znajdowała się stela kamienna, a pod nią grób szkieletowy bez wyposażenia.

Krąg IV, o średnicy około 7 metrów, pierwotnie składał się z 6 głazów, w centrum również znajdowała się stela kamienna. W północnej części kręgu, przy jednym z kamieni znajdował się grób ciałopalny (nr 95) bez wyposażenia. Krąg V, o średnicy 13,5 metra, składał się pierwotnie z 12 głazów, z których zachowało się 11. W południowej części kręgu znajdowały się dwa paleniska o średnicy około 1 metra.

Na stanowisku odkryto poza kręgami także dwa kurhany (A i B) z konstrukcjami kamiennymi nakrywające groby szkieletowe. Towarzyszące kręgom kamiennym i kurhanom cmentarzysko płaskie składało się z około 100 grobów: 58 ciałopalnych, około 40 szkieletowych oraz 4 pochówków bliżej nieokreślonych. W przynajmniej 4 przypadkach stwierdzono pochówek zmarłego w trumnie z kłody drewnianej. Wśród grobów ciałopalnych 1 zaledwie był popielnicowy, pozostałe natomiast jamowe obsypane stosem. W 19 grobach nie stwierdzono szczątków ludzkich. Groby szkieletowy przeważnie zorientowane były na osi północ południe zgodnie z obrzędowością kultury wielbarskiej.

Na materiały ze stanowiska ruchome składa się m. in. 46 kompletnych zapinek (Fot. 4).

Fot. 4. Grzybnica, stan. 1. Fibule z brązu z wyposażenia grobów. 1:grób 19B; 2: grób 57 (a), grób 56 (b), grób 17 (c); 3: grób 58; 4: grób 91. (Fot. K. Hahuła, I. Łukajniuk, J. Strobin, R. Wołągiewicz)

Na uwagę zasługuje srebrny okaz zapinki Almgren 213 z grobu 7 oraz brązowe fibule Almgren 80 (grób 10) i 41 (ob. 56) zdobione inkrustacjami ze srebrnego drutu. Z kolei żelazna zapinka z ob. 1 nawiązuje do fibul prowincjonalnorzymskich typu Aucissa. Zapinki z Grzybnicy reprezentują generalnie grupy II – VII w o formach typowych dla nekropolii kultury wielbarskiej faz B2-C1. Wymienić należy okazy m.in. wariantów Almgren 53, 57, 59, 60-61, 75, 84, 92, 120, 124, 130, 161 i 213. Spośród innych zabytków ruchomych wymienić należy brązowe i żelazne szpile typów 57 i 87 według B. Beckmanna, dalej bransolety z brązu o formach sztabkowatych oraz ornamentowany okaz bransolety żmijowatej (grób 10). W sześciu pochówkach znaleziono paciorki szklane i bursztynowe (Fot. 5).

Fot. 5. Grzybnica, stan. 1. Kolie paciorków szklanych i bursztynowych. 1: grób. 58; 2: grób. 91. (Fot. K. Hahuła, I. Łukajniuk, J. Strobin, R. Wołągiewicz)

Grób 58 zawierał całą ich kolię złożoną z 56 paciorków. Na elementy pasa składają się z kolei dwie żelazne klamry do pasa typu Hornbek, unikatowa klamra morfologicznie zbliżona do klamer serii 2 w odmianie c według R. Madydy-Legutko, a także sprzączki odmian m.in. AC4, AD1, AD7, AD11 i AG46 według tejże badaczki. Zmarłych wyposażono także w narzędzia i przybory toaletowe: nożyce, noże i grzebienie (groby 7 i 86).

Historia

Pierwsze informacje o kurhanach odnotował w 1925 r. pastor Georg Magdalinski, który zauważył analogie stanowiska z podobnym zespołem kręgów kamiennych w Odrach pod Chojnicami. W roku 1928 stanowisko zwizytował Otto Kunkel, dyrektor muzeum w Szczecinie na zaproszenie właściciela terenu nazwiskiem von Wenden. Badania wykopaliskowe przeprowadził w latach 1973-1986 Ryszard Wołągiewicz z ramienia Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Bibliografia

  • Magdalinski Georg. Steinkreise. Unsere Heimat. Beilage zur Kösliner Zeitung Nr 3 (Marz). Koslin.1925.
  • Magdalinski Georg. Steinkreise. Kösliner Zeitung. Jubikleumsausgabe vom 2.06.1926.
  • Wołągiewicz Ryszard. Grzybnica – cmentarzysko kultury wielbarskiej z kręgami kamiennymi. Koszalińskie Zeszyty Muzealne, 1975, s. 137-161.
  • Wołągiewicz Ryszard. Kręgi kamienne w Grzybnicy. Koszalin 1977.
  • Wołągiewicz Ryszard. Dalsze badania w rezerwacie kręgów kamiennych w Grzybnicy. W: IX Sesja Pomorzoznawcza, Gdańsk, s. 52-55.
  • Hahuła Krystyna, Wołągiewicz Ryszard. Grzybnica. Ein Gräberfeld der Wielbark-Kultur in Pommern (Monumenta Archaeologica Barbarica 8). Warszawa-Koszalin, 2001.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Bartłomiej Rogalski