Krucyfiks kamieński

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krucyfiks kamieński
Krucyfiks kamieński
Fot. Grzegorz Solecki, 2013.
Autor warsztat strasburski (?)
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie, ul. Wały Chrobrego 3, wystawa Magazyn Sztuki Dawnej, nr. inw.: MNS/Szt/45, 46
Data powstania ok. 1300 r.

473 x 255 cm

Materiał drewno dębowe, resztki polichromii


Krucyfiks kamieński (krucyfiks z Kamienia Pomorskiego) – monumentalnych rozmiarów gotycki krucyfiks z katedry w Kamieniu Pomorskim; wybitnej klasy dzieło wykonane w stylu gotyku pełnego ok. 1300 r., nawiązujące do sztuki dworskiej i plastyki katedralnej XIII w., zwłaszcza do dekoracji rzeźbiarskiej katedry w Strasburgu. Perła kolekcji sztuki średniowiecznej Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Krucyfiks Kamieński w katedrze w Kamieniu Pomorskim, stan przed 1932 r., fot. Archiwum MNS.
Krucyfiks z Kamienia Pomorskiego, fragm., warsztat strasburski (?), ok. 1300, drewno dębowe, fot. G. Solecki, 2013 r.

Opis

Krucyfiks pochodzący z katedry w Kamieniu Pomorskim jest najbardziej okazałym i najcenniejszym wśród tego typu dzieł z rejonu pomorskiego. Wykonany jest z drewna dębowego. Złożony jest z figury Chrystusa o wymiarach zbliżonych do naturalnych (187 x 178 cm) i monumentalnych rozmiarów krzyża z medalionem na przecięciu ramion zakończonych trójlistnie, zaś w dolnej partii kwadratowym medalionem z płaskorzeźbionym wizerunkiem półpostaci z banderolą (473 x 255 cm).

Figura Ukrzyżowanego zawiera elementy dwóch podstawowych typów krucyfiksów średniowiecznych: heroicznego z przedstawieniem Chrystusa żywego, bez oznak męki oraz mistycznego z wizerunkiem umęczonego Zbawiciela. Chrystus ukazany jest w chwili konania. Jego głowa opada na piersi, oczy są zamknięte, a ciało osunięte z krzyża. Jednak brak tu wyraźnych oznak męki oraz korony cierniowej. Piętno cierpienia zaznaczone jest jedynie przez ściągnięte w bolesnym grymasie brwi. Miękko rzeźbiona twarz, wyidealizowane ciało o nieco wydłużonych proporcjach ułożone w subtelny esowaty kształt, finezyjna stylizacja fryzury wprowadzają nastrój harmonii i liryzmu oraz elementy piękna w duchu filozofii scholastycznej.

Krucyfiksy ze względu na naczelne znaczenie krzyża wśród symboli chrześcijańskich stanowią podstawowe wyposażenie kościoła. W formie monumentalnych dzieł umieszczane były wysoko na lektorium lub belce tęczowej przed przestrzenią ołtarzową. Krucyfiks Kamieński pierwotnie znajdował się prawdopodobnie na lektorium. W okresie drugiej wojny światowej był ewakuowany. Po wojnie trafił do zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Datowanie

Krucyfiks Kamieński reprezentuje typ rozpowszechniony od końca XIII do połowy XIV w. określany mianem krucyfiksów pięknych. Wykonany jest w stylu gotyku pełnego. Wykazuje związki z tendencjami sztuki kręgu anglo-frankońskiego oraz plastyki katedralnej XIII w, zwłaszcza rejonu Strasburga (por. portal Zaśnięcia Marii Panny, katedra w Strasburgu), które wraz z wędrującymi warsztatami docierały z rejonów Nadrenii lub poprzez Skandynawię.[1]

Początkowo Krucyfiks Kamieński ogólnie datowany był na przed lub połowę XIV w. Czas powstania na lata 1320–1330, w okresie odbudowy zniszczonej najazdem wojsk brandenburskich katedry (1308 r.) sprecyzowała Zofia Krzymuska-Fafius.[2] Analogie wskazane przez badaczkę w późniejszych latach – m.in. do krucyfiksów z Öja (ok. 1270–1280 r.) i Fröjel (koniec XIII w.) na Gotlandii oraz do wizerunku Ukrzyżowanego na pieczęci kapituły kamieńskiej z 1298 r. - pozwoliły na przesunięcie datowania krucyfiksu na rok ok. 1300.[3]

Stan zachowania

Zarówna figura Ukrzyżowanego jak i krzyż nie zachowały się w pierwotnej formie. Noszą ślady wielu ingerencji i uzupełnień konserwatorskich wykonywanych wielokrotnie w okresie przedwojennym. Ramiona krzyża obecnie zakończone trójlistnie, pierwotnie posiadały prawdopodobnie zakończenia w formie medalionów, analogicznych do medalionu w dolnej partii krzyża. Górna belka, powyżej kolistego medalionu jest elementem nowszym. Dolna została skrócona (łączenie widoczne ponad kwadratowym medalionem). Istotną zmianą dla charakteru stylowego figury jest obecna forma perizonium oraz układ uzupełnionych w czasie konserwacji stóp. Fałdy chusty biodrowej zostały znacząco przycięte z prawej strony oraz wzdłuż dolnego brzegu.

Próbę rekonstrukcji pierwotnej formy Krucyfiksu Kamieńskiego kilkakrotnie podejmowała Zofia Krzymuska-Fafius.

Przypisy

  1. Z. Krzymuska-Fafius, Pierwotna forma krucyfiksu z Kamienia Pomorskiego, [w:] Sztuka Pomorza Zachodniego, red. Z. Świechowski, Warszawa 1973, s. 279, 285–286.
  2. Z. Krzymuska-Fafius, Plastyka gotycka na Pomorzu Zachodnim. Katalog zbiorów. Szczecin 1962, kat. 8, s. 39.
  3. Z. Krzymuska-Fafius, Pierwotna forma krucyfiksu z Kamienia Pomorskiego, [w:] Studia nad rzeźbą średniowieczną na Pomorzu Zachodnim, Szczecin 2009, s. 22–24.


Bibliografia

  • Kinga Krasnodębska, Krucyfiks z Kamienia Pomorskiego,[w:] Skarby sztuki. Muzeum Narodowe w Szczecinie, red. D. Kacprzak, L. Karwowski, Szczecin 2014, s. 72.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, Czternastowieczny krucyfiks z Kamienia Pomorskiego, „Materiały Zachodniopomorskie” 1957, t. 3, , s. 235-252.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, Plastyka gotycka na Pomorzu Zachodnim. Katalog zbiorów. Szczecin 1962, kat. 8, s. 37–39. [zawiera bibliografię do 1945 r.]
  • Zofia Krzymuska-Fafius, Pierwotna forma krucyfiksu z Kamienia Pomorskiego, [w:] Sztuka Pomorza Zachodniego, red. Z. Świechowski, Warszawa 1973, s. 247-286.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, Refleksje i materiały na temat krucyfiksu z Kamienia Pomorskiego, [w:] Ars sine scientia nihil est. Księga ofiarowana Profesorowi Zygmuntowi Świechowskiemu, pod. red. J. Olenderek, Warszawa 1997, s. 122-127.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, Pierwotna forma krucyfiksu z Kamienia Pomorskiego, [w:] Studia nad rzeźbą średniowieczną na Pomorzu Zachodnim, Szczecin 2009, s. 11¬–25.
  • Adam Soćko, Sztuka w służbie wiary, [w:] Imagines Medii Aevi. Wystawa z okazji 1050. rocznicy chrztu Polski, red. A. Soćko, Poznań 2016, s. 107.
  • Hanz Wenzel, Lübecker Plastik bis zum Mitte des 14. Jahrhunderts, Berlin 1938, s. 19, 108–110.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Kinga Krasnodębska