Krucyfiks mistyczny z Benz

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krucyfiks mistyczny z Benz
Krucyfiks mistyczny z Benz
Fot. K. Gołębiowska, N. Laskowska
Autor warsztat tryptyku z Ciećmierza
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie, ul. Wały Chrobrego 3, Magazyn Sztuki Dawnej, nr inw.: MNS/Szt/48
Data powstania ok. 1375-1400 r.
Materiał drewno dębowe
64 x 48 x 15 cm
Wymiary {{{wymiary}}}


Krucyfiks mistyczny z Benz (pol. Benice) - wczesnogotycka figura Chrystusa Ukrzyżowanego w typie krucyfiksu mistycznego, wykonana przez warsztat tryptyku z Ciećmierza, ok. 1375-1400 r.; pochodzi z miejscowości Benz (pol. Benice), prawdopodobnie z kościoła św. Piotra, na wyspie Usedom (pol. Uznam), w kraju związkowym Mecklemburg-Vorpommern, powiecie Vorpommern-Greifswald.

Opis

Krucyfiks zachowany jest w formie figury Ukrzyżowanego Chrystusa. Tył rzeźby opracowany płasko, do zawieszenia na krzyżu. Układ ciała symetryczny. Dość krępe, o geometrycznej budowie ciało zakomponowane jest symetrycznie, z ukośnie wyciągniętymi w górę ramionami o wyraźnie uwypuklonych ścięgnach. Symetrię łagodnie zakłócają pochylona na prawe ramię głowa i układ skrzyżowanych nóg. Dłonie odwrócone wnętrzem ku nam, noszą ślady przebicia gwoździem. Silnie wypukła klatka piersiowa o schematycznie zaznaczonych rytach żeber. Poniżej sylwetka w talii mocno zwężona, brzuch zapadnięty. Na krępych udach nisko zawieszona prostym zwojem chusta, tak zwane perizonium, której końce symetrycznie opadają po bokach. Prawa noga przełożona przez lewą. Nogi poniżej kolan podkurczone. Na dość dużej głowie korona cierniowa w formie grubego sznura z kolcami. Długie pasmo włosów opada zgodnie z pochyleniem głowy falistą linią na tors. Pociągła twarz o łagodnym, spokojnym wyrazie. Krótka symetryczna broda. Oczy zamknięte.

Krucyfiks mistyczny z Ciećmierza, kościół w Ciećmierzu, stan przed 1945 r., niezachowany, MNS

Historia i stan zachowania

Rzeźba pochodzi z miejscowości Benz (pol. Benice)[1], prawdopodobnie z kościoła św. Piotra, na wyspie Usedom (pol. Uznam), w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie, powiecie Vorpommern-Greifswald. Figura nie została wymieniona w inwentarzu Hugo Lemckego.[2] Nieustalone są czas i okoliczności w jakich rzeźba znalazła się w zbiorach szczecińskiego Towarzystwa Historii i Starożytności Pomorza (Gesellschaft für pommersche Geschichte und Altertumskunde), prawdopodobnie trafiła do kolekcji przed 1890 r., na co wskazuje niski numer inwentarzowy zachowany na obiekcie (P.S. 602)[3] . W 1928 r. kolekcja została włączona do zbiorów szczecińskiego Muzeum Prowincjonalnego (Provinzialmuseum Pommerscher Altertümer, późniejszego Pommersches Landesmuseum). Od 1948 r. była eksponowana na stałej wystawie „Sztuki Pomorza Zachodniego” w Muzeum Pomorza Zachodniego, obecnym Muzeum Narodowym w Szczecinie (wystawa czynna do 2015 r.).
Stan zachowania dość dobry. Brak prawego przedramienia Ukrzyżowanego, lewej goleni i stopy; prawa stopa zniszczona. W koronie cierniowej znajduje się tylko jeden kolec. Krzyż niezachowany. Polichromia niezachowana.

Charakterystyka

Rzeźba uważana jest za replikę krucyfiksu przed ostatnią wojną wieńczącego ołtarz w kościele w Ciećmierzu w pow. Gryfickim (niem. Zitzmar). Krzyż krucyfiksu z Ciećmierza miał specyficzną formę „widlastego” Drzewa Życia. Uznaje się, że został wykonany w tym samym warsztacie, określanym mianem warsztatu tryptyku z Ciećmierza. Heinrich Schulz wymienia jeszcze dwa krucyfiksy, które stanowią w znacznie bardziej uproszczonej formie probę odwzorowania koncepcji krucyfiksu z Ciećmierza, tj. krucyfiks ze Stuchowa, pow. Kamieński (niem. Stuchow) oraz krucyfiksem z Witna, w powiecie gryfickim (niem. Wittenfelde). Typologicznie należy do grupy krucyfiksów mistycznych, popularnych w sztuce w 2 połowie XIV w., zawierających wizerunkiem Chrystusa umęczonego.

Przypisy

  1. Schulz, H., Der Crucifixus von Zitzmar, „Monatsblätter der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde”, Jhrg. 45, 1931, s. 143. Autor wymienia figurę Ukrzyżowanego z Benz znajdującą się w zbiorach Provinzialmuseum w Szczecinie, jako jedną z trzech – najlepszą - replik Krucyfiksu z Ciećmierza.
  2. Lemcke, H., Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Pommern, T. 2, Bd. 1, H. 3, Der Kreis Usedom-Wollin, Stettin 1900, s. 7 i n.
  3. Najstarsza z zachowanych ksiąg inwentarzowych, znajdująca się w Muzeum Narodowym w Szczecinie, zawiera wpisy nabytków z lat 1890-1892 z numerami inwentarzowymi od P.S. 2764.

Bibliografia

  • Krzymuska-Fafius Zofia, Plastyka gotycka na Pomorzu Zachodnim. Katalog zbiorów. Szczecin 1962, s. 44, kat. 15, il. 16.
  • Krzymuska-Fafius Zofia, Krucyfiks mistyczny z Ciećmierza, „Rocznik Historii Sztuki”, t. 17, 1988, s. 63–71.
  • Krzymuska-Fafius Zofia, Krucyfiks mistyczny z Ciećmierza, [w:] Studia nad rzeźbą średniowieczną na Pomorzu Zachodnim, Muzeum Narodowe w Szczecinie, Szczecin 2009, s. 35-40.
  • Schulz Heinrich, Der Crucifixus von Zitzmar, „Monatsblätter der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde”, Jhrg. 45, 1931, s. 138-145.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Kinga Krasnodębska