Młyn Kołat (Chociwel)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Fundamenty dawnego młyna w Chociwlu, wrzesień, 2012

Młyn Kołat w Chociwlu

Młyn Ruschermoelen istniał już w pierwszej połowie XVII w., gdyż zaznaczony jest na Wielkiej Mapie Księstwa Pomorskiego Lubinusa z 1618 roku. Był to młyn wodny zbudowany nad rzeką Krąpielą u ujścia do dzisiejszego jeziora Starzyca.

W połowie XVII w. właścicielem młyna został Joachim Streitz (1655-1718), po nim jego pierwszy syn Daniel Streitz (1688-1752). Kolejnym właścicielem został syn Daniela - Joachim (1723-1773). Był on bezdzietny więc po jego śmierci, według kontraktu z 9 września 1780 roku, młyn wystawiono na licytację. Kupił go za sumę 3365 talarów spokrewniony młynarz Johann Jakob Streitz (1736-1788). Po nim młyn odziedziczył Karl Friedrich Streitz (1770-1848), a następnie Karl August Friedrich Streitz (1808-1875), który jako jeden z pierwszych na Pomorzu, zakupił do młyna maszynę parową.

Dwór w Chociwlu, wrzesień 2012

Zabudowania młyńskie zaznaczone są na mapie topograficznej z 1892 roku, gdzie występuje pod nazwą Rauschmühle. Budynek dawnego młyna został przebudowany w trzeciej ćwierci XIX w. Od 1873 roku obowiązki zarządcy pełnił Emil Hermann Streitz (1848-1917), który przejął własność po swoim wuju Karlu Auguście. Po jego śmierci (11 lutego 1917 roku) młynem zarządzała wdowa - Hilda Auguste Louise (zmarła 30 lipca 1917 roku). Po niej własność majątku odziedziczyło rodzeństwo Alfred Streitz, Grete Richter i Käte Lagris. W 1924 roku Käte odeszła ze spółki i w ramach zabezpieczenia otrzymała udział w postaci 300 akrów ziemi. Zabudowania młyńskie nie zostały zniszczone podczas II wojny światowej[1].

Dwór i folwark młyński w Chociwlu, wrzesień 2012

Na początku XX w. przy młynie zbudowano nowy eklektyczny budynek mieszkalny dla ówczesnego właściciela młyna - Emila Hermana Streitza. Było to dwuczęściowe założenie, połączone integralnie wewnątrz. Główną trzykondygnacyjną cześć założono na rzucie kwadratu, wejście do tego skrzydła osłonięto tarasem wspartym na murowanych, kwadratowych w podstawie filarach. Część boczną, wyższą od części głównej, założono na rzucie prostokąta, w jego centralnej części umieszczono przeszkloną werandę. Część główną przyozdobiono klasycystycznymi obramieniami okien oraz dekoracjami szczytu od strony wschodniej.

Cały kompleks osady młyńskiej składał się z budynku mieszkalnego, dwóch ceglanych młynów i ceglanego magazynu. Od strony północnej i zachodniej budynki otaczał mały park. Od strony wschodniej osady przepływał strumień młyński, mający połączenie z jeziorem Kamienny Most[2].

W latach 1945-1946 urządzenia młyńskie zdemontowano, a w budynku umieszczono mieszalnię pasz Kombinatu Państwowych Gospodarstw Rolnych w Chociwlu. Główny budynek produkcyjny zbudowano z cegły ceramicznej na rzucie prostokąta o wymiarach 18,8x11,6 m. Był on podpiwniczony i posiadał pięć kondygnacji nadziemnych, nakrytych płaskim dwuspadowym drewnianym dachem, krytym papą. W maju 2003 roku wybuchł pożar, który zniszczył młyn. W tym samym roku podjęto decyzję o jego rozbiórce[3].

Przypisy

  1. Lubinsche Karte lub Große Lubinsche Karte, 1610-1618; w 1892 roku młyn posiadał dwa rodzaje napędów, a jako jego właściciel wymieniany jest Emil Streitz (w: Müller-Adressbuch 1892); Mapa Königliche Preussische Landes Aufnahnme, skala 1:25000, 1892 r.; Mapa Preussische Landesaufnahme, nr 2558 Freienwalde in Pommern, skala 1:25000, 1929 r.; Gemeindelexikon für den Freistaat Preußen. Provinz Pommern. Nach dem endgültigen Ergebnis der Volkszählung vom 16. Juni 1925 und anderen amtlichen Quellen unter Zugrundelegung des Gebietsstandes vom 1. Oktober 1932. Berlin: Preußisches Statistisches Landesamt, 1932, s. 73; Jan Mityk podaje informację, że latach 60. XIX w. przy drodze do Ińska przy krańcu Chociwla był już zbudowany młyn Kołat (w: Wyżyna Ińska. Red. Jan Mityk. Warszawa: Sport i Turystyka, 1965, s. 52).
  2. Borkowska, Urszula. Pałac Chociwel, Osada Młyńska. Mps w zb. WKZ w Szczecinie. Urszula Borkowska dołączyła do materiałów rzut budynku wykonany w skali 1:200.
  3. Katalog zabytków powiatu stargardzkiego. T. 1. Red. Marcin Majewski. Stargard: Muzeum w Stargardzie, 2010, s. 134-135

Bibliografia

  • Borkowska, Urszula. Pałac Chociwel, Osada Młyńska. Mps w zb. WKZ w Szczecinie
  • Gemeindelexikon für den Freistaat Preußen. Provinz Pommern. Nach dem endgültigen Ergebnis der Volkszählung vom 16. Juni 1925 und anderen amtlichen Quellen unter Zugrundelegung des Gebietsstandes vom 1. Oktober 1932. Berlin: Preußisches Statistisches Landesamt, 1932
  • Katalog zabytków powiatu stargardzkiego. T. 1. Red. Marcin Majewski. Stargard: Muzeum w Stargardzie, 2010. ISBN 9788361456285
  • Wyżyna Ińska. Red. Jan Mityk. Warszawa: Sport i Turystyka, 1965

[[Kategoria:Pomeranica - Młyny


Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Marek Łuczak