Madonna z Bukowa Morskiego

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Madonna z Bukowa Morskiego
Madonna z Bukowa Morskiego
Fot. G. Solecki, A. Piętak.
Autor warsztat południowoniemiecki, zapewne wirtemberski (?)
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie, Wały Chrobrego 3, wystawa czasowa Magazyn Sztuki Dawnej, nr inw.: MNS/Szt/74
Data powstania ok. 1440 r.
Materiał alabaster, polichromia, złocenia

60 x 26 x 15 cm


Madonna z Bukowa Morskiego – alabastrowa figura Pięknej Madonny z Dzieciątkiem wykonana w warsztacie południowoniemieckim, być może wirtemberskim ok. 1440 r.; sprowadzona prawdopodobnie przez cystersów z Bukowa Morskiego (niem. See Buckow), w powiecie sławieńskim, i ustawiona w późnogotyckim ołtarzu głównym kościoła w Bukowie Morskim, ufundowanym przez ostatniego opata klasztoru Henricusa Kresse.

Opis

Rzeźba pełnoplastyczna wykonana z dwóch bloków alabastru. Przedstawia Marię z Dzieciątkiem w typie Pięknej Madonny. Dość krępa sylwetka stojącej Marii upozowana jest na kształt litery „S”, w lekkim kontrapoście, z lewą stopą nieznacznie wysuniętą do przodu. Ukazana jest w długiej białej sukni opadającej na podstawę i obszernym złoconym płaszczu, którego przerzucony przodem fragment układa się w dwie wydatne festonowe fałdy. Gęsto udrapowane szaty modelowane są miękko. Maforium, tylko częściowo zasłaniające jej falujące włosy, opada na ramiona. Wysoko uniesione dłonie Marii o długich szczupłych palcach podtrzymują nagie leżące Dzieciątko trzymające oburącz jabłko. Charakterystyczne są łagodne rysy obu postaci: okrągłe głowy, płaskie szerokie twarze o pełnych policzkach, wypukłych oczach, wąskim nosie i drobnych ustach w lekkim uśmiechu, a także włosy Dzieciątka ułożone w„figlarne” stożkowe loczki przylegające do głowy. Tylna część figury jest opracowana płasko, ze schematycznie zaznaczonymi pionowymi fałdami płaszcza i chusty. Szczyt głowy Marii jest ścięty ku tyłowi, gładko opracowany, z centralnym otworem.

Ołtarz główny w kościele w Bukowie Morskim z alabastrową figurą Madonny z Dzieciątkiem, stan przed 1939, fot. Archiwum MNS (MNS AFoto 14292).

Historia

Nieznany jest dokładnie czas i dzieje importu figury Pięknej Madonny na Pomorze Zachodnie. Datowana na ok. 1440 r. alabastrowa rzeźba, została umieszczona jako figura centralna nastawy ołtarzowej kościoła w Bukowie Morskim (niem. See Buckow), w powiecie sławieńskim. Ołtarz wykonany z drewna dębowego w formie poliptyku został ufundowany ok. 1520 r. przez ostatniego opata bukowskiego klasztoru Henricusa Kresse.[1] Madonna ustawiona wówczas na postumencie z nową gotycką koroną na głowie ukazana była jako Regina Coeli (Królowa Nieba) w towarzystwie rzeźbionych – wewnątrz nastawy ołtarzowej - i malowanych - na pozostałych częściach ołtarza - wizerunków świętych. Poświęcenie ołtarza głównego Marii - najważniejszej patronce zakonu - jest typowe dla fundacji kręgu cysterskiego.[2]

Do okresu drugiej wojny światowej figura wraz z pentaptykiem znajdowała się w kościele w Bukowie Morskim. Zabezpieczona w czasie wojny, po jej zakończeniu trafiła do zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie. Pozostałe rzeźbione wizerunki świętych zaginęły, zaś malowane części ołtarza zostały przekazane do zbiorów Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku.

Geneza artystyczna

Otto Schmitt wskazał analogie dla bukowskiej Madonny z figurami ze Schwabstedt koło Husum i z Haderslev w Danii, które wywodził ze Szlezwiku lub jednej z wysp duńskich, i datował ją na lata 1430-1440.[3] Zofia Krzymuska-Fafius początkowo wiązała Madonnę z Bukowa Morskiego z Mistrzem Figur Lektorium z kościoła NMP w Lubece, datując ją na lata ok. 1420-1430, zaś później wiązała rzeźbę z kręgiem oddziaływania tzw. Mistrza Ołtarza z Rimini z ok. 1430 r. i datowała ją na ok. 1440 r. Na podstawie analogii z rzeźbami z Haderslev, autorka ta hipotetycznie zrekonstruowała nimb Marii, który miał mieć kształt dysku.[4]

Aleksandra Lipińska związała bukowską Madonnę z grupą analogicznych rzeźb łączonych w niemieckojęzycznej literaturze z warsztatem południowoniemieckim z terenu Wirtembergii, który specjalizował się w seryjnej produkcji figur alabastrowych. W oparciu o zachowane przykłady (m.in. figura z Würtembergisches Landesmuseum w Stuttgardzie) stwierdza, że na głowie Marii niegdyś osadzona była charakterystyczna niska korona.[5]

Przypisy

  1. Krzymuska-Fafius, Zofia, Późnogotycki pentaptyk z kościoła pocysterskiego w Bukowie Morskim fundacji opata Henryka Kresse, [w:] Dzieje, kultura artystyczna i umysłowa polskich cystersów od średniowiecza do XVIII wieku: Poznań 27–30 września 1993, red. J. Strzelczyk, „Nasza Przeszłość”, t. 83, Kraków 1994, s. 473–496.
  2. Nowiński, Janusz, Ars cisterciensis, Warszawa 2016, s. s. 203.
  3. Schmitt, Otto, Eine mittelalterliche Alabaster-Madonna in Pommern, „Monatsblätter“, Jg. 47, Stettin, 1933, s. 120-123
  4. Krzymuska-Fafius, Zofia, Późnogotycki pentaptyk z kościoła pocysterskiego w Bukowie Morskim…, op. cit., s. 482–484; Z. Krzymuska-Fafius, Studia nad rzeźbą średniowieczną na Pomorzu Zachodnim, Szczecin 2009, s. 63.
  5. Krasnodębska, Kinga, Lipińska, Aleksandra,Maria z Dzieciątkiem, [w:] Materia światła i ciała. Alabaster w rzeźbie niderlandzkiej XVI–XVII wieku, red. J. Kriegseisen, kat. wyst., Muzeum Narodowe w Gdańsku, Oddział Zielona Brama, 15.11.2011–15.03.2012, Gdańsk 2011, s. 304–305, kat. II. 5.


Bibliografia

  • Krasnodębska Kinga, Lipińska Aleksandra, Maria z Dzieciątkiem, [w:] Materia światła i ciała. Alabaster w rzeźbie niderlandzkiej XVI–XVII wieku, red. J. Kriegseisen, kat. wyst., Muzeum Narodowe w Gdańsku, Oddział Zielona Brama, 15.11.2011–15.03.2012, Gdańsk 2011, s. 302–305, kat. II. 5
  • Krzymuska-Fafius Zofia, Plastyka gotycka na Pomorzu Zachodnim. Katalog zbiorów. Szczecin 1962, s. 50, kat. 26.
  • Krzymuska-Fafius Zofia, Późnogotycki pentaptyk z kościoła pocysterskiego w Bukowie Morskim fundacji opata Henryka Kresse, [w:] Dzieje, kultura artystyczna i umysłowa polskich cystersów od średniowiecza do XVIII wieku: Poznań 27–30 września 1993, red. J. Strzelczyk, „Nasza Przeszłość”, t. 83, Kraków 1994, s. 473–496.
  • Krzymuska-Fafius Zofia, Studia nad rzeźbą średniowieczną na Pomorzu Zachodnim, Szczecin 2009.
  • Nowiński Janusz, Ars cisterciensis, Warszawa 2016.
  • Schmitt Otto, Eine mittelalterliche Alabaster-Madonna in Pommern, „Monatsblätter“, Jg. 47, Stettin, 1933, s. 120-123.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Kinga Krasnodębska