Mennictwo miejskie na Pomorzu Zachodnim

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mennictwo miejskie na Pomorzu Zachodnim
Mennictwo miejskie na Pomorzu Zachodnim
Kwartnik, XV w., mennica Pyrzyce, srebro, ø 14,5 mm
Wymiary {{{wymiary}}}

Mennictwo miejskie na Pomorzu Zachodnim

Rozwój gospodarczy Pomorza Zachodniego w późnym średniowieczu wzmocnił mieszczaństwo pomorskie w stosunku do słabej i rozbitej władzy książęcej. Jednym z zewnętrznych przejawów potęgi miast było prawo bicia własnej monety.

Najszybciej, bo w 1325 r., przywileje mennicze zdobyły Stralsund (Strzałów), Greifswald (Gryfia) i Anklam (Nakło nad Pianą). W 1345 r. przywilej taki otrzymał Szczecin. Na przestrzeni XIV i XV w. działało w regionie dłużej lub krócej kilkanaście mennic miejskich. Książęta, nadając lub sprzedając miastom prawa bicia własnej monety, określali rodzaj emisji, oznaczali ich stopę, a w zakresie stempla wymagali umieszczania znaku gryfa jako godła państwowego i dynastii.

Rozwój handlu i gospodarki pieniężnej w ramach systemu hanzeatyckiego wymagał wprowadzenia do obrotu wyższych od denara nominałów. Za przykładem głównych ośrodków Hanzy – Lubeki i Hamburga – w drugiej połowie XIV w. sześć miast pomorskich: Stralsund, Greifswald, Demmin (Dymin), Anklam, Wolgast (Wołogoszcz) i Szczecin zawarło porozumienie w celu produkcji witenów (wartości 4 denarów) według jednego systemu menniczego i o ujednoliconym stemplu (krzyż połączony z symbolem miasta na awersie i znak państwa na odwrocie). W XV w. do tej grupy dołączyły Stargard i Wolin. Emisje witenów wynikały z silnych powiązań między nadbałtyckimi miastami, dążącymi do prowadzenia jednolitej, wspólnej działalności handlowej i menniczej. Nowe monety ostatecznie bite według dwóch systemów, na stopę lubecką (Starlsund i Greifswald), wendyjską, tj. słowiańską, (Demmin, Anklam, Wolgast, Szczecin, Stargard, Wolin), ułatwiały wymianę handlową nad Bałtykiem i były jednym z ważniejszych osiągnięć w dziejach pomorskiego pieniądza.

W 1395 r. Stralsund, Greifswald i Anklam zawarły kolejne porozumienie i wprowadziły do obiegu następną dużą jednostkę – grosz o wartości 6 denarów lubeckich. Po 1428 r. grosze biły również Demmin, Gartz (Gardziec n. Odrą), Pyrzyce, Stargard i Szczecin.

Na początku XV w. z inicjatywy Szczecina emitowano na Pomorzu kwartniki wartości 4 małych denarów, zwanych Vinkenaugen. Była to jednostka pośrednia między denarem i groszem, która zachowała lokalną specyfikę. Poza mennicą szczecińską bito je tylko w Gartz, Goleniowie, Pyrzycach i Stargardzie.

W zakresie produkcji menniczej miasta musiały przestrzegać przywilejów, w tym obowiązkowego zamieszczania na stemplach symbolu gryfa. W zasadzie wszystkie ośrodki dysponujące przywilejem stosowały się do prawa i w grafice awersów witenów przedstawiały zazwyczaj symbol miasta na długim krzyżu, na odwrocie zaś kroczącego gryfa. Wyobrażeniom towarzyszyły legendy określające poszczególne miasta oraz religijne sentencje, jak: BENEDICTVS DEO - Błogosławiony Bóg, DEVS IN NOMINE TVO - Boże, w imię twoje. Grosze wiernie powtarzały wzór witenów, kwartniki zaś wyróżniał dominujący na beznapisowych rewersach kroczący gryf w otoczeniu drobnych elementów graficznych (kółeczka, gwiazdki). Historia mennictwa miejskiego zakończyła się u schyłku XV w. na skutek reformatorskich działań księcia Bogusława X, który w trosce o dochody państwa odebrał miastom dotychczasowe uprawnienia.

Zobacz też

Galeria



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Genowefa Horoszko