Warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
(Przekierowano z Mistrz Pasji Chociwelskiej)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Grupa Ukrzyżowania z Chociwla (Pasja Chociwelska), ca. 1500-1510. Muzeum Prowincjonalne w Szczecinie, ok. 1928.

Warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej – późnogotycki warsztat snycerski z terenu Pomorza Zachodniego, który wykonał szereg dzieł, głównie ołtarzowych, datowanych na lata ok. 1500–1520. Nazwa warsztatu pochodzi od głównego dzieła: Grupy Ukrzyżowania z Chociwla (tzw. Pasji Chociwelskiej).

Charakterystyka

Tryptyk Jakuba Apostoła z Kołobrzegu, warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej, ok. 1500-1520 r., drewno lipowe, polichromia, złocenia,
wym. ok.: 175,5 x 185 cm,
Muzeum Narodowe w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/126.
Fot. Grzegorz Solecki, Arkadiusz Piętak, 2016.
Maria z Dzieciątkiem z Dębska, figura ołtarzowa, warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej, ok. 1500-1520 r., drewno lipowe, polichromia,
wym.: 103,5 x 34,5 x 17 cm.
Fot. Grzegorz Solecki, 2010.

Nazwa warsztatu została określona przez wybitną badaczkę sztuki średniowiecznej Pomorza Zachodniego Zofię Krzymuską-Fafius, która wychodząc od charakterystyki czołowego dzieła warsztatu - Pasji Chociwelskiej - powiązała go z innymi zabytkami regionu w grupę o wspólnych cechach stylowych i formalnych oraz ustaliła datowanie dzieł warsztatu na lata ok. 1500–1520. [1]

Naturalistyczne modelowanie postaci, tworzenie w miękkim gatunku drewna (lipa), głębokie światłocieniowe cięcia, bogaty modelunek budujący tektonikę obszernych brył oraz stosowanie wypukłej dekoracji kołeczkowej na obrzeżach szat to główne cechy charakteryzujące twórczość warsztatu. Największą grupę dzieł, z nim wiązanych, stanowią niewielkich rozmiarów ołtarze w formie tryptyków o charakterystycznym układzie kompozycyjnym. Typowe jest ustawienie we wnętrzach szaf ołtarzowych rzeźbionych figur świętych nieizolowanych w oddzielnych niszach, a także sceny malowane związane z żywotami świętych, którym ołtarz jest poświęcony – na rewersach skrzydeł i na predelli. Szczególnie popularne wśród zachowanych obiektów są przedstawienia św. św. Jakuba, Mikołaja, Anny Samotrzeciej, Jerzego i Marcina, co świadczy o szczególnym znaczeniu tych świętych na terenie Pomorza Zachodniego.

Produktywność warsztatu, związana zapewne z rozwojem kultu świętych i rosnącym zapotrzebowaniem na ołtarze, z czasem miała wpływ na obniżenie poziomu wykonania. W mniej istotnych partiach ołtarzy (skrzydła boczne), czy w późniejszych pracach warsztatu pojawia się schematyzm oraz powtarzalność motywów i wizerunków.

Ilość zachowanych obiektów i zasięg terytorialny obszaru, z którego pochodzą, pozwala określić warsztat mianem twórcy szkoły lokalnej. Oddziaływanie warsztatu dotyczy głównie rozległych terenów byłego Księstwa Szczecińskiego i biskupstwa Kamieńskiego. Jednak jego znaczenie wykracza również poza granice polityczne regionu na sąsiednie tereny Nowej Marchii (niem Neumark) oraz Marchii Wkrzańskiej (niem. Uckermark).

Siedziba warsztatu początkowo lokalizowana była przez Krzymuską-Fafius w Kołobrzegu, ostatnio zaś w Nowogardzie lub okolicach, za czym przemawia koncentracja dzieł skupionych na tym obszarze. Autorka przypuszcza, że szczególnie liczne zamówienia ołtarzowe w tym rejonie związane były z założonym w 1449 r. sanktuarium Maryjnym w pobliskim Żabowie. [2]

Rodowód artystyczny warsztatu

Rodowód artystyczny warsztatu Mistrza Pasji Chociwelskiej początkowo wiązany był ze sztuką Tilmana Riemenschneidera [3] oraz z twórczością Lubeki (artyści z kręgu Bernta Notkego), w której krzyżowały się wpływy sztuki południowoniemieckiej i niderlandzkiej, dalej przekazywane na wschód. [4]

W późniejszych badaniach i analizach porównawczych czynnik południowoniemiecki uznany został za dominujący w twórczości późnogotyckiego warsztatu pomorskiego. Krzymuska-Fafius szczególne analogie zauważa w sztuce regionu Szwabii, w kręgu późnogotyckich artystów z Ulm, zwłaszcza Michela i Georga Erhartów.[5] Peter Knüvener, natomiast, pochodzenie warsztatu lokalizuje w pracowniach Norymbergii. [6]


Główne dzieła wiązane z warsztatem

  1. Pasja Chociwelska (figura Chrystusa i Gestasa oraz gotycka replika Matki Boskiej Bolesnej w Muzeum Narodowym w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/66–67, 177)
  2. Ołtarz Jakuba Apostoła z Kołobrzegu (nastawa ołtarzowa w Muzeum Narodowym w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/126; predella w Bazylice Konkatedralnej Wniebowzięcia NMP w Kołobrzegu)
  3. Tryptyk ku czci św. Anny z Kołobrzegu (szafa ołtarza w Bazylice Konkatedralnej Wniebowzięcia NMP w Kołobrzegu; predella w Muzeum Narodowym w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/100)
  4. Tryptyk ku czci świętych ze Strachomina
  5. Tryptyk Matki Boskiej z Bartikow
  6. Tryptyk św. Anny Samotrzeć, św. Jerzego i św. Marcina z Samlina (Muzeum Narodowe w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/103–106)
  7. Ołtarz z Pamierzyna (figury ołtarza w Muzeum Narodowym w Poznaniu)
  8. Ołtarz z Dębska (figury szafy środkowej: św. Marcin, Maria z Dzieciątkiem, Biskup w Muzeum Narodowym w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/11-13)
  9. Maria z Dzieciątkiem z Nowogardu (Muzeum Narodowe w Warszawie)
  10. Tryptyk św. Anny Samotrzeć z Chłopowa (I) (figury św. Jakub i Andrzeja z szafy środkowej w Muzeum Narodowym w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/215/4, 6)
  11. Ołtarz z Żabowa (6 figurek w Muzeum Narodowym w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/27–32)

Przypisy

  1. Z. Krzymuska-Fafius, Ze studiów nad późnogotycką twórczością Pomorza Zachodniego. Część I. Warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej, „Materiały Zachodniopomorskie” 1960, t. 6, s. 391–418.
  2. Z. Krzymuska-Fafius, Relikty wyposażeń konwentów cysterek zachodniopomorskich, [w:] Z. Krzymuska-Fafius, Studia nad rzeźbą średniowieczną na Pomorzu Zachodnim, Szczecin 2009, s. 88.
  3. E. Schneider, Schnitzaltare des 15. und des frühen 16. Jahrhunderts in Pommern, Berlin 1914, s. 95.
  4. Z. Krzymuska-Fafius, Ze studiów…, op. cit., s. 410-412, 415– 416.
  5. Z. Krzymuska-Fafius, O wpływach południowoniemieckich w rzeźbie Pomorza Zachodniego i Nowej Marchii około roku 1500, [w:] Sztuka około 1500. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Gdańsk listopad 1996, Warszawa 1997, s. 64.
  6. P. Knüvener, Uckermark, Pomorze i Nowa Marchia. Rozważania o artystycznych powiązaniach w późnym średniowieczu na przykładzie retabulum w Bertikow, [w:] Antikon 2007. VIII Polsko-Niemiecka Konferencja pt. Architektura ryglowa – wspólne dziedzictwo. Materiały konferencyjne, Szczecin 2008, s. 332-333.


Bibliografia

  • Kinga Krasnodębska, Peter Knüvener, Pommern und Mark Brandenburg, [w:] Im Dialog mit Raubrittern und schönen Madonnen. Die Mark Brandenburg im späten Mittelalter, Berlin 2011, s. 362–369.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, Ze studiów nad późnogotycką twórczością Pomorza Zachodniego. Część I. Warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej, „Materiały Zachodniopomorskie” 1960, t. 6, s. 391–418.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, Plastyka gotycka na Pomorzu Zachodnim, Szczecin 1962, kat. 41–50, s. 62–70.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, O wpływach południowoniemieckich w rzeźbie Pomorza Zachodniego i Nowej Marchii około roku 1500, [w:] Sztuka około 1500. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Gdańsk listopad 1996, Warszawa 1997, s. 63-79.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, O wpływach południowoniemieckich w rzeźbie Pomorza Zachodniego i Nowej Marchii około 1500, [w:] Z. Krzymuska-Fafius, Studia nad rzeźbą średniowieczną na Pomorzu Zachodnim, Szczecin 2009, s. 87-88.
  • Ernst Schneider, Schnitzaltare des 15. und des frühen 16. Jahrhunderts in Pommern, Berlin 1914, s. 94–96.
  • G. Stephani, Der Kalvarienberg aus der Marienkirche in Freienwalde in Pommern, Monatsblätter, Stettin 1895, s. 82–91.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Kinga Krasnodębska