Osówka

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Osówka
Osówka
Strumień Osówka
Uchodzi do Odra
Miejsce ujścia Szczecin
Nazwa niemiecka Mühlenbach; Mühlenbachkanal
Lokalizacja źródła Lisia Góra (płd. stok), Osów
Długość 12,5
Dopływy Bystry Potok, Jasmundzka Struga, Warszewiec
Strumień Osówka koło Jeziora Goplana

Osówka (niem. Mühlenbach, Mühlenbachkanal) – struga w Szczecinie o długości 12,5 km. [1] [2]

Źródła Osówki znajdują się na wysokości 108 m n.p.m. na południowym stoku Lisiej Góry, na Wzgórzach Warszewskich, na obszarze zespołu przyrodniczo-krajobrazowego „Dolina Siedmiu Młynów i źródła strumienia Osówka”, w dzielnicy Osów, od której potok nosi używaną obecnie polską nazwę.

Przebieg

Początkowo płynie w kierunku zachodnim przez Dolinę Siedmiu Młynów (Siebenbachmühlental) w Lesie Arkońskim i przyjmuje tu prawostronny dopływ Jasmundzką Strugę. Po opuszczeniu Doliny Siedmiu Młynów potok skręca na południowy wschód, i płynąc w okolicy jeziora Głębokiego zasila przy okazji Staw Wędkarski. [3] Następnie Osówka przepływa przez Goplanę [4] [5], Arkonkę, Syrenie Stawy w Dolinie Niemierzyńskiej, gdzie częściowo płynie zakrytym kanałem aż do jeziora Rusałki w Parku Kasprowicza. Dalej na terenie Parku Kasprowicza i na obszarze zabudowy miejskiej ponownie płynie zakrytym kanałem, powstałym na przełomie XIX/XX wieku. Początek podziemnego kanału znajduje się przy ul. Słowackiego za mostkiem nad Jeziorem Rusałką, skąd płynie pod kamienicami przy ul. Wyzwolenia, następnie pod rondem Giedroycia i targowiskiem Manhattan przy ulicy Staszica, oraz pod garażami przy ul. Ofiar Oświęcimia i ciągiem ulicy 1 Maja w kierunku dawnej stoczni Warskiego, gdzie wpływa do rzeki Odry na terenie nie istniejącej już Stoczni Szczecińskiej.

Historia

Od XIII wieku strumień wykorzystywany był do nawadniania stawów młyńskich, których w tej dolinie od średniowiecza istniało siedem. Były to (patrząc w kierunku spływu tego cieku): Wyszyna (Obermühle), Łomot (Hagenmühle, zwany potocznie Klappmühle), Nagórnik (Strohmühle, później Bergmühle), Zacisze (Mutgebermühle), Uroczysko (Poppillionmühle, określany później niemiecką nazwą Schmetterlingsmühle), Ustronie (Sauersackmühle, nazywany także Kaisermühle), z zachowanymi do dzisiaj zabudowaniami dawnego młyna, oraz nieistniejący współcześnie Zazulin (Kuckuksmühle). Fakt ten znalazł odbicie w niemieckiej nazwie potoku, która w dosłownym tłumaczeniu oznacza młyński potok (Mühlenbach). W roku 1335 wymieniony jako Szemrzący Strumień, co niektórzy tłumaczą jako „Dzwoniący Potok” (Klingende Beke). Z czasem zwano go po prostu „Potok” (Beke, 1550), a także Osowski Potok (Wussowsche Bach, 1579, 1699), od pobliskiej wsi i lasu, przez który płynął. W czasach współczesnych zwano go „Potokiem Młynówka” (Mühlenbach). W XIX wieku górny odcinek Osówki, od źródeł do stawu młyna Wyszyna (Górny Staw) określany był jako Potok Krów lub Siedmiu Braci (Kuh-Bach, Sieben Brüder Bach). [6]
Na odcinku od jeziora Goplany do ujścia do rzeki Odry rozmieszczone były kolejne młyny: Młyn Piaskowy, Młyn Steinfurtha, Młyn Lübschego, Młyn Słodowy i Młyn Miedziany. Odcinek pomiędzy Młynem Słodowym a Młynem Miedzianym na przełomie XVIII/XIX wieku nazywany był Klingende Beek, a w pierwszej połowie XX wieku w wyniku prowadzonych prac kanalizacyjnych w tym rejonie potok od jez. Rusałka do rzeki Odry popłynął podziemnym kanałem pod nazwą Mühlenbachkanal.

W czerwcu 2006 roku w dolinie, częściowo wzdłuż Osówki, wytyczony został Polsko-Niemiecki Szlak Turystyczny „Siedem Młynów – Gubałówka” [7]

Przypisy

  1. Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych: Hydronimy. Izabella Krauze-Tomczyk, Jerzy Ostrowski (oprac. red). T. 1. Cz. 1: Wody płynące, źródła, wodospady. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006. ISBN 83-239-9607-5. 
  2. Raport o stanie miasta Szczecina (2004), s. 105.
  3. Staw ten ma także sztuczne podziemne połączenie z jez. Głębokim, które umożliwia zasilanie go podczas sezonowego obniżenia wysokości lustra wody.
  4. Aktualnie w rowie wodnym, którym dotychczas potok Osówka wpływał do Jeziora Goplana nie ma wody, strumień został odcięty na wysokości ulicy Miodowej (stan na 2013-09-30).
  5. Okazuje się, że odpowiedzialni za gospodarkę wodną w lasach szczecińskich pozwolili Osówce wpływać do Jeziora Goplana (stan na 2015-04-23).
  6. Zob.: Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926, s. 83; także Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243-1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak. Szczecin 1996. Bd. I, regest nr 107 z 1 lutego 1335, s. 332; Ludwik Brüggemann w opisie Pomorza Przedniego, w rozdziale o wodach, wymienia nazwę tego strumienia jako „Die Klinge” lub „klingende Becke” - Brüggemann L. W., Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preussischen Herzogthums Vor – und Hinter – Pommern. Erster Theil. Stettin 1779, s. XXXXII (42).
  7. Projekt UE - Polsko-Niemiecki Szlak Turystyczny "Siedem Młynów - Gubałówka".

Zobacz też

Bibliografia

  • A. Adamczak: Województwo zachodniopomorskie – atrakcyjne szlaki turystyczne. Mały przewodnik krajoznawczy. Szczecin: 2000/2002. 
  • Adamczak A., Kucharski B. – Okolice Szczecina. Warszawa .
  • Brüggemann L. W., Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preussischen Herzogthums Vor – und Hinter – Pommern. Erster Theil.. Stettin 1779.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 – 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2. Szczecin 1996.
  • Encyklopedia Szczecina pod red. Tadeusza Białeckiego. T. I. Szczecin 1999.
  • Stachak A. i inni, Zieleń Szczecina – ilustrowany przewodnik dendrologiczny. Szczecin 2000.



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk