Płyta piecowa z przedstawieniem Dobrego Bohatera

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Płyta piecowa z przedstawieniem Dobrego Bohatera
Płyta piecowa z przedstawieniem Dobrego Bohatera
Fot. Grzegorz Solecki, Arkadiusz Piętak, Muzeum Narodowe w Szczecinie.
Autor Projekt: Simon Schröter St.(?)
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie, eksponowana na wystawie „Złoty wiek Pomorza”, Muzeum Tradycji Regionalnych, ul. Staromłyńska 27, Szczecin
Data powstania Saksonia, po 1550
Materiał żeliwo
Wymiary {{{wymiary}}}


Płyta piecowa z przedstawieniem Dobrego Bohatera, w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie, nr. inw.: MNS/2115

Opis

Pochodząca ze zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie płyta piecowa przedstawia wojownika w antycznej zbroi i hełmie z piórami, o surowej twarzy, z wydatnym nosem i długimi, sumiastymi wąsami. W prawej ręce żołnierz trzyma broń o wygiętej głowni (w typie średniowiecznego falcjonu lub wschodniej szabli), a w lewej tarczę mającą formę kartusza z nałożoną tarczą herbową z kroczącym gryfem w koronie – herbem dynastii Gryfitów. Obiekt nie zachował się w całości, brakuje części dolnej i fragmentu górnej.

Wymiary

wys. 106 cm, szer. 70 cm

Historia

Płyta została znaleziona w domu przy ul. Farnej (niem. Grosse Domstrasse) 19 w Szczecinie i przekazana w latach 1884-1885 do zbiorów Towarzystwa Historii i Starożytności Pomorza. Początkowo sądzono, że mogła pochodzić z rozebranego w latach 1829–1830 kościoła Mariackiego. Uważano, że mogła to być płyta nagrobna, prawdopodobnie z przedstawieniem jednego z książąt.[1]

Helmuth Bethe w wydanej w latach trzydziestych książce poświęconej sztuce dworu Gryfitów uznał, że płyta pochodziła zapewne z wyposażenia zamku książęcego, z czasów przebudowy rezydencji przez Jana Fryderyka (ok. 1575). Jako najbliższą analogię dla dzieła wskazał płytę z kuchni zamku w Dreźnie, przechowywaną w tamtejszym Muzeum Starożytności oraz płytę piecową ze zbiorów muzeum w Pirnie, niemal identyczną ze szczecińską, ale bez herbu z gryfem .[2]

W 1955 r. Walter Hentschel w opracowaniu dotyczącym sztuki odlewniczej w Saksonii elektorskiej ustalił, że szczeciński zabytek należy do serii płyt piecowych przedstawiającej postaci Dobrych Bohaterów odlewanych w saskiej hucie Georga Schwarza w Königstein. Za autora modeli uznał on pracującego dla dworu saskiego rzeźbiarza Simona Schrötera z Torgau, autora m.in. ambony w kaplicy na zamku Hartenfels. Według Hentschela projekty pieców z przedstawieniami Dobrych Bohaterów, do których należy szczecińska płyta opracowane zostały około połowy XVI w.[3]

Badacz ten datuje ją na okres tuż po roku 1550, a zatem jeszcze na czasy panowania Barnima IX (XI). [4]

Topos Dziewięciu Dobrych Bohaterów (trzech pogańskich: Hektor, Juliusz Cezar i Aleksander Macedoński, trzech żydowskich: Jozue, król Dawid i Juda Machabeusz oraz trzech chrześcijańskich: król Artur, cesarz Karol Wielki i Gotfryd de Bouillon) ukształtował się w okresie późnego średniowiecza i rozprzestrzenił szybko w całej Europie, głównie we Francji i Rzeszy Niemieckiej. Historyczne i mityczne postaci stanowiły ucieleśnienie cnót rycerskich, takich jak wierność, męstwo i prawość. W ikonografii Dobrzy Bohaterowie ukazywani byli od początku jako rycerze, w zbrojach, z tarczami, na których umieszczano ich rzeczywiste lub imaginacyjne herby.[5]

Przedstawienia Dziewięciu Bohaterów były popularne również w okresie renesansu, a do najbardziej znanych należą cykle graficzne Hansa Burgmaira z lat 1516–19 oraz Virgila Solisa z około połowy XVI w. Wyobrażenie tarczy herbowej Gryfitów na kartuszu trzymanym przez jednego z Dobrych Bohaterów stanowiło zatem odwołanie do wzoru idealnego rycerza i władcy.

Przypisy

  1. Siebenundvierzigster Jahresbericht der Gesellschaft für Pommmersche Geschichte und Altertumskunde 1. April 1884 bis 1. April 1885, „Baltische Studien“ AF Bd. 35, 1885, s. 420; Die Sammlungen des Vereins für Pommersche Geschichte und Alterthumskunde in Stettin, Stettin 1886, s. 30.
  2. W. Bethe, Die Kunst am Hofe der pommerschen Herzöge, Berlin 1937, s. 54.
  3. W. Hentschel, Kursächsischer Eisenkunstguss, Forschungen zur Sächsischen Kunstgeschichte, Bd. 4., Dresden, 1955.s. 61–66; por. też H. Bethe, Neue Funde zur Kunst am Hofe der pommerschen Herzöge, „Greifswald-Stralsunder Jahrbuch” 1961, Jg. 1,, s. 157–159.
  4. Na płycie z Drezna, odlanej zapewne z tej samej formy co szczecińska, lecz z herbem elektorów saskich na tarczy wojownika widnieje data 1554 – W. Hentschel, op.cit, s. 63–66, il. 24.
  5. H. Schroeder, Der Topos der Nine Worthies in Literatur und bildender Kunst, Göttingen 1971, s. 59–72.


Bibliografia

  • Siebenundvierzigster Jahresbericht der Gesellschaft für Pommmersche Geschichte und Altertumskunde 1. April 1884 bis 1. April 1885, „Baltische Studien“ AF Bd. 35, 1885, s. 374–422.
  • Die Sammlungen des Vereins für Pommersche Geschichte und Alterthumskunde in Stettin, Stettin 1886.
  • Bethe Hellmuth, Die Kunst am Hofe der pommerschen Herzöge, Berlin 1937.
  • Hentschel Walter, Kursächsischer Eisenkunstguss, Forschungen zur Sächsischen Kunstgeschichte, Bd. 4., Dresden, 1955.
  • Bethe Hellmuth, Neue Funde zur Kunst am Hofe der pommerschen Herzöge, „Greifswald-Stralsunder Jahrbuch” 1961, Jg. 1, s. 152–171.
  • Krzymuska-Fafius Zofia, Płyty żeliwne z XVI i XVII w. w zbiorach Muzeum Pomorza Zachodniego w Szczecinie, „Materiały Zachodniopomorskie” t. X, 1964 (1965).
  • Sztuka na dworze książąt Pomorza Zachodniego w XVI–XVII wieku, red. W. Filipowiak, A. Gieysztor, B. Januszkiewicz, E. Kruszewska, kat. wyst., Zamek Królewski w Warszawie, wrzesień–listopad 1986; Muzeum Narodowe w Szczecinie, grudzień 1986–marzec 1987, oprac. kat. B. Januszkiewicz, tłum. na jęz. ang. M. Komorowski, Warszawa–Szczecin 1986, kat.8, s. 38–39.
  • Frankowska-Makała Monika, Płyta piecowa z przedstawieniem Dobrego Bohatera [w:] Złoty wiek Pomorza. Sztuka na dworze książąt pomorskich w XVI i XVII wieku / Das goldene Zeitalter Pommerns. Kunst am Hofe der pommerschen Herzöge im 16. und 17. Jahrhundert, red. R. Makała, Szczecin: Muzeum Narodowe w Szczecinie 2013, s. 350–352, il. S. 351.




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Monika Frankowska-Makała