Płyta z gryfem Filipa II z zamku w Szczecinie

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Płyta z gryfem Filipa II z zamku szczecińskiego
Płyta z gryfem Filipa II z zamku szczecińskiego
Fot. G. Solecki, A. Piętak, 2011 r.
Autor artysta nieznany
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie – Muzeum Tradycji Regionalnych, ul. Staromłyńska 27, wystawa stała: Złoty Wiek Pomorza. Sztuka na dworze książąt pomorskich w XVI i XVII wieku; Nr inw.: MNS/Szt/557
Data powstania 16161618 r.
Materiał piaskowiec gotlandzki, czarna tempera;

55 x 51 x 9 cm


Płyta z gryfem Filipa II z zamku szczecińskiego – fragment dekoracji architektonicznej wiązany z budową skrzydła muzealnego zamku szczecińskiego w latach 1616–1618. Zawiera wizerunek gryfa kroczącego trzymającego miecz i księgę – którym posługiwał się w swych fundacjach jeden z największych mecenasów wśród pomorskich Gryfitów – książę szczeciński Filip II.

Opis

Płaskorzeźbiona prostokątna płyta zawiera wizerunek kroczącego gryfa wpisanego w owalny medalion i ornament okuciowy z wydatnym guzem w narożach płyty. Gryf o ciele lwa oraz głowie, skrzydłach i szponach orła, ukazany jest w lewym profilu. W prawej łapie, wysoko uniesionej ponad głowę, trzyma miecz, zaś w lewej otwartą księgę. Wizerunek charakteryzuje precyzyjne oddanie szczegółów anatomii muskularnego ciała fantastycznego zwierzęcia i dekoracyjne potraktowanie bujnej grzywy, czy rozpostartych do tyłu skrzydeł. Pagórki, na których stoi gryf wprowadzają element krajobrazu do przedstawienia o charakterze emblematu.

Elementy dekoracji architektonicznej zamku szczecińskiego na Junkerstraße w Szczecinie (ob. ul. Rycerska 3), ok. 1936, fot. Archiwum MNS

Historia

Płyta związana jest z mecenatem księcia szczecińskiego Filipa II (zm. 1618 r.). Powstała zapewne jako element dekoracji architektonicznej budowanego od 1616 r. skrzydła muzealnego zamku szczecińskiego. Około 1735–1736 r. została wmurowana wraz z innymi reliktami (m.in. płaskorzeźbami z kominka Bogusława XIV) pochodzącymi ze skrzydła muzealnego nad wejściem do budynku tzw. ujeżdżalni, w pobliżu zamku szczecińskiego na ulicy Małej Rycerskiej (obecnie Rycerskiej). Około 1937 r. płytę zdemontowano i przeniesiono do Pomorskiego Muzeum Krajowego w Szczecinie (Pommersches Landesmuseum) na wystawę poświęconą sztuce książęcej. Po II wojnie trafiła do zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Znaczenie

Kroczący gryf – mityczne zwierzę o ciele lwa oraz głowie i skrzydłach orła – jest znakiem herbowym książąt pomorskich Gryfitów. Wizerunkiem gryfa kroczącego trzymającego dodatkowo księgę i miecz posługiwał się w swych fundacjach największy wśród Gryfitów mecenas sztuki - książę szczeciński Filip II. Motyw pojawiał się wielokrotnie m.in. w dekoracji Kabinetu Pomorskiego. Jednym z najstarszych tego typu przedstawień wiązanych z osobą księcia jest rysunek z księgi emblematów Filipa II (Illustrissimi principis ac dn. Philippi II. ducis Pomeranorum emblematum liber, zw. Liber emblematum Philippi II.), autorstwa Martina Marstallera, powstałej w 1609 r. w Szczecinie. Pierwszym z 15 emblematów jest rysunek kroczącego gryfa, ukazanego w medalionie wpisanym w prostokątną ramę. Na kartach otwartej księgi, którą trzyma gryf na emblemacie Marstallera widoczna jest dewiza Filipa II: „Christo et reipublicae”.[1]

Przypisy

  1. Ilustracja 173 na s. 212 w nocie katalogowej w: Krasnodębska, Kinga, Gryf księcia Filipa II, [w:] Złoty wiek Pomorza. Sztuka na dworze książąt pomorskich w XVI i XVII wieku, pod red. R. Makały, kat. wyst., Szczecin 2013, s. 210–213, kat. 17.


Bibliografia

  • Krasnodębska Kinga, Gryf księcia Filipa II, [w:] Złoty wiek Pomorza. Sztuka na dworze książąt pomorskich w XVI i XVII wieku, pod red. R. Makały, kat. wyst., Szczecin 2013, s. 210–213, kat. 17.




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Kinga Krasnodębska