Pasja Chociwelska

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pasja Chociwelska
Pasja Chociwelska
Pasja Chociwelska na ekspozycji w Muzeum Miejskim w Szczecinie (niem. Stadtmuseum, Stettin), ok. 1913 r.
Autor Warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie
Data powstania ok. 1500 r.
Materiał drewno lipowe, polichromia

Pasja Chociwelska (Grupa Ukrzyżowania z Chociwla) – czołowe dzieło późnogotyckiego warsztatu Mistrza Pasji Chociwelskiej; rzeźbione figury Grupy Ukrzyżowania wykonane zostały ok. 1500 r. do kościoła Mariackiego w Chociwlu.

Opis

Grupa Ukrzyżowania z Chociwla należy do najważniejszych zabytków średniowiecznej sztuki Pomorza Zachodniego. Stanowi najwyższe osiągnięcie artystyczne pomorskiego warsztatu Mistrza Pasji Chociwelskiej, o południowoniemieckiej genezie, twórcy lokalnej szkoły rzeźbiarskiej. Skupia niemal wszystkie charakterystyczne dla licznych dzieł warsztatu elementy formalne i stylistyczne. Wśród nich dominującą cechą jest naturalizm przedstawień i modelunku plastycznego, który pozwala datować rzeźby na rok ok. 1500.[1]

Grupy Ukrzyżowania nawiązujące do kulminacyjnego momentu męki Chrystusa, stanowią jedno z najpopularniejszych przedstawień w sztuce średniowiecza. Źródłem tej ikonografii jest opis zawarty w Ewangelii św. Jana. Początkowo przy krzyżu Chrystusa ukazywano tylko postać Marii i Jana Ewangelisty. W późnym średniowieczu wraz z rozwojem ruchu pielgrzymkowego i misteriów pasyjnych, wykształciły się nowe warianty ikonograficzne, rozbudowane o liczne postaci biorące udział w wydarzeniu na Górze Kalwarii.

Głowa Chrystusa Ukrzyżowanego z Pasji Chociwelskiej, Mistrz Pasji Chowciwelskiej, ok. 1500; Muzeum Narodowe w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/66.
Fot. Grzegorz Solecki, Arkadiusz Piętak, 2012.

Pasję Chociwelską tworzyło pięć figur o wymiarach zbliżonych do naturalnych. Centralną postacią jest Chrystus (205 x 173 cm), którego muskularne silne ciało kontrastuje z wymizerowaną twarzą rysowaną grymasem bólu i cierpienia. Po bokach towarzyszyły mu figury Matki Boskiej Bolesnej i Jana oraz ukrzyżowanych razem z nim dwóch łotrów (według tradycji zaczerpniętej z apokryficznej ewangelii Nikodema byli to Dismas i Gestas).

Historia

Rzeźby ustawione były pierwotnie zapewne na belce tęczowej kościoła. W 1839 r. odkrył je Franz Kugler podczas swojej podróży po Pomorzu, którą odbywał w celu spisania zachowanych zabytków ("Pommersche Kunstgeschichte"). Rzeźby usunięte z wnętrza kościoła z powodu jego renowacji, zrzucone były wówczas niedbale na zakrystii.[2]

Figury Grupy Ukrzyżowania oraz rzeźbę Pieta i drugą figurę Matki Boskiej (nieco mniejszych rozmiarów gotycka replika) odnalazł na strychu kościoła Hugo Lemcke w 1881 r. Dzięki jego staraniom dwa lata później zabytki zostały przekazane do zbiorów Towarzystwa Historii i Starożytności Pomorza. Wówczas figura Chrystusa została poddana renowacji. Uzupełnione zostały nos, fragment włosów, prawe i częściowo lewe ramię oraz krzyż; całą figurę polichromowano.[3]

Zachowane figury Pasji Chociwelskiej: Chrystus Ukrzyżowany, Gestas, Matka Boska Bolesna (gotycka replika), Muzeum Narodowe w Szczecinie, nr inw. MNS/Szt/177, 66, 67.
Fot. Grzegorz Solecki, Arkadiusz Piętak, 2016.

Początkowo grupę umieszczono w południowym skrzydle zamku szczecińskiego, później w nowoutworzonym Muzeum Miejskim (1913). W 1928 r. rzeźby zostały przeniesione do Pałacu Ziemstwa Pomorskiego, w którym założone zostało Prowincjonalne Muzeum Starożytności Pomorskich. W wyniku ewakuacji podczas II wojny światowej w zbiorach polskiego już Muzeum (obecnie Narodowego), z zabytków przywiezionych z Chociwla ocalały jedynie figura Chrystusa, Gestasa i replika Matki Boskiej (zwrócona przez władze ZSRR w 1956 r.). Po wojnie wtórna polichromia na rzeźbie Ukrzyżowanego oraz krzyż zostały usunięte.

Przypisy

  1. Z. Krzymuska-Fafius, Ze studiów nad późnogotycką twórczością Pomorza Zachodniego. Część I. Warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej, „Materiały Zachodniopomorskie 1960, t. 6, s. 413–415.
  2. F. Kugler, Pommersche Kunstgeschichte, Stettin 1840, s. XVII.
  3. G. Stephani, Der Kalvarienberg aus der Marienkirche in Freienwalde in Pommern, Monatsblätter, Stettin 1895, s. 82–84.


Bibliografia

  • Kinga Krasnodębska, Peter Knüvener, Pommern und Mark Brandenburg, [w:] Im Dialog mit Raubrittern und schönen Madonnen. Die Mark Brandenburg im späten Mittelalter, Berlin 2011, s. 362–369.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, Ze studiów nad późnogotycką twórczością Pomorza Zachodniego. Część I. Warsztat Mistrza Pasji Chociwelskiej, „Materiały Zachodniopomorskie 1960, t. 6, s. 391–418.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, Plastyka gotycka na Pomorzu Zachodnim, Szczecin 1962, kat. 41–42, s. 62–64.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, O wpływach południowoniemieckich w rzeźbie Pomorza Zachodniego i Nowej Marchii około roku 1500, [w:] Sztuka około 1500. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Gdańsk listopad 1996, Warszawa 1997, s. 63-79.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, O wpływach południowoniemieckich w rzeźbie Pomorza Zachodniego i Nowej Marchii około 1500, [w:] Z. Krzymuska-Fafius, Studia nad rzeźbą średniowieczną na Pomorzu Zachodnim, Szczecin 2009, s. 87-88.
  • Franz Kugler, Pommersche Kunstgeschichte, Stettin 1840, s. XVII.
  • Hugo Lemcke, Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Stettin, Bd. 1, H. 8: Der Kreis Saatzig, Stettin 1908, s. 15.
  • Ernst Schneider, Schnitzaltare des 15. und des frühen 16. Jahrhunderts in Pommern, Berlin 1914, s. 94–96.
  • G. Stephani, Der Kalvarienberg aus der Marienkirche in Freienwalde in Pommern, Monatsblätter, Stettin 189.




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Kinga Krasnodębska