Paul Tillich

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Paul Tillich
teolog, filozof
brak zdjecia
Data urodzenia 20 sierpnia 1886
Miejsce urodzenia Starosiedle
Data śmierci 22 października 1965
Miejsce śmierci Chicago
Miejsce spoczynku New Harmony (Indiana)
Narodowość niemiecka


Paul Tillich (właściwie Paul Johannes Oskar Tillich) (1886-1965) – teolog, filozof. Po 1933 roku działający w USA, jeden z najwybitniejszych myślicieli protestanckich XX wieku.

Życiorys

Urodził się 20 sierpnia 1886 roku w historycznej wsi Starosiedle (niem. Starzeddel, łuż. Stare Sedlo), dziś w województwie lubuskim. Rodzice Paula pochodzili z różnych stron Niemiec. Ojciec, Johannes Tillich (1857–1937) pochodził z Berlina i był surowym luterańskim pastorem, o silnym poczuciu obowiązku. Matka Mathilde Dürselen (zm. 1904) pochodziła z Nadrenii i obca jej była postawa autorytarna. Zmarła młodo, a jednak wywarła wpływ na syna – jak pisał później Tillich, jej dziedzictwem była ruchliwość, radość życia, racjonalność i szacunek dla demokracji. Młody Paul dorastał pod opieką ojca i w sporach z nim kształtowała się jego postawa intelektualna i etyczna.

Pastor Johannes Tillich w 1890 roku został przeniesiony do pobliskiego miasteczka Trzcińsko-Zdrój (niem. Bad Schönflies ), gdzie Paul zaczął chodzić do szkoły podstawowej. Wielokrotnie później wspominał idylliczne piękno ojczyzny swojego dzieciństwa.

W 1898 roku młody Tillich zamieszkał na stancji i rozpoczął naukę w Chojnie (niem. Königsberg), w gimnazjum imienia króla Fryderyka Wilhelma II, uznawanym za dobrą placówkę edukacyjną. Tu po raz pierwszy zapoznał się z dziełami wielkich myślicieli. W 1901 roku jego ojciec po raz kolejny został przeniesiony przez władze kościelne i Paul przeniósł się do gimnazjum klasycznego w Berlinie, gdzie uczył się języków starożytnych i tradycji antycznej.Wielkie miasto go zafascynowało, choć sam wspominał, że zawsze nosił w sobie tęsknotę za zapachem wsi, który zapamiętał z dzieciństwa.

W 1904 roku rozpoczął studia filozoficzne i teologiczne, kształcąc się kolejno w Berlinie, Halle, Tybindze i Wrocławiu, gdzie w 1910 roku uzyskał stopień doktora za rozprawę poświęconą myśli Friedricha Schellinga, którego poglądy wywarły duży wpływ na jego własną filozofię. Czytał w tym czasie też dzieła innych klasycznych filozofów niemieckich, jak Kant, Hegel, Fichte, Schleiermacher. Jak wielu ówczesnych duchownych ewangelickich, był pod wielkim wpływem myśli Kierkegaarda.

latem 1913 roku w miejscowości Przyjezierze (niem. Buttersfelde) poznał swoją przyszłą żonę, Greti Waver. Małżeństwo zawarte w 1914 roku nie przetrwało jednak wojennej rozłąki.

Przez dwa lata był pastorem w robotniczej dzielnicy Berlina. Zetknięcie się ze środowiskiem raczej obojętnym wobec zagadnień religijnych było dla niego szokiem. Kiedy wybuchła wojna, Tillich zgłosił się na ochotnika, zostając kaznodzieją polowym. W armii służył w okopach jako kapelan od 1914 roku do 1919. Okrucieństwo wojny pozostało dla niego na zawsze traumatycznym doświadczeniem; po wojnie przeżywał załamanie nerwowe.

Tillich sam o sobie mówił, że jest „człowiekiem pogranicza”, które było wpisane w historię jego życia oraz ukształtowało go jako filozofa i teologa. Już samo jego miejsce urodzenia symbolizuje pogranicze – jak później pisał w szkicu biograficznym: „Moim miejscem urodzenia była wioska o słowiańskiej nazwie Starzeddel położona niedaleko Guben, małego przemysłowego miasteczka w Prowincji Brandenburskiej, niedaleko śląskiej granicy”.

Odmienne temperamenty rodziców, dzieciństwo spędzone w prowincji i studia w wielkim mieście, wreszcie różnice między Europą i Ameryką, dokąd musiał emigrować – to czynniki, które kształtowały jego postawę życiową. Był bardzo wrażliwy na przyrodę – w jej bliskości żył w dzieciństwie w cichych wsiach i miasteczkach. Wielkim przeżyciem były dla niego coroczne wyjazdy nad Morze Bałtyckie, które wpłynęły na ukształtowanie jego wyobraźni i symboliki, jaką posługiwał się później w swoich pismach. Kiedy pisał o granicy między skończonym i nieskończonym, odwoływał się do obrazu z dzieciństwa: granicy między lądem a nieskończonością morza.

W 1925 roku objął katedrę na uniwersytecie w Marburgu, w 1929 roku został wykładowcą we Frankfurcie nad Menem. Od zakończenia I wojny światowej był zafascynowany chrześcijańską wersją socjalizmu. Jego książka ("Die sozialistische Entscheidung") została spalona podczas publicznego palenia książek przez nazistów w Berlinie w 1933 roku. W tym samym roku Paul Tillich został zawieszony w prawach wykładowcy i emigrował do Stanów Zjednoczonych. Mówił później: „Miałem honor być pierwszym nieżydowskim profesorem usuniętym z Uniwersytetu”. Po przybyciu do Ameryki został wykładowcą Union Theological College w Nowym Jorku.

Teologia

Jako teolog, Paul Tillich walczył, by znane pojęcia dogmatyki chrześcijańskiej, według niego zagrożone utratą treści, przetłumaczyć na nowy język. Słowa są dla Tillicha jedynie symbolami, ponieważ nie służą już rozumieniu rzeczywistości, którą dotąd opisywały. Kwestię wiary nazywał „troską ostateczną”, czyli dotykającą spraw fundamentalnych, na które nikt nie może być obojętny, takich jak: śmierć, skończoność, nieskończoność. Pisał, że wierze towarzyszy zawsze uczucie niepokoju i egzystencjalnej samotności.

Według Paula Tillicha, teolog - analogicznie do filozofa – jest w swej refleksji rozpięty między konkretną egzystencjalną rzeczywistością a uniwersalnym logosem. Sytuacja ta jest trudna do zaakceptowania przez pobożny i wpływowy kościelny „chór tych, którzy żyją w kręgu niepodważalnych twierdzeń”. W ten sposób teologia może stać się kamieniem potknięcia dla kościoła. Może jednak stać się również demoniczną pokusą dla teologa. Niezależność, która jest koniecznym warunkiem pracy teologicznej, może zniszczyć jego konieczne zaangażowanie w wiarę. To napięcie jest ciężarem ale i wielkością każdej pracy teologicznej.

Pamięć o Tillichu w kraju jego dzieciństwa

24 września 2011 roku odbyło się w Chojnie polsko-niemieckie seminarium wyjazdowe „Paul Tillich – teolog pogranicza”. Dwujęzyczna publikacja pod tym samym tytułem zawierająca wygłoszone referaty ukazała się w roku 2012 nakładem Stowarzyszenia Historyczno-Kulturalnego „Terra Incognita” pod redakcją Pawła Migdalskiego.

Wydania polskie dzieł Tillicha

  • "Dynamika wiary" ("Dynamics of Faith"). Poznań: „W Drodze”, 1987, s. 127. ISBN 83-85008-53-5
  • "Męstwo bycia" ("The Courage to Be"). Poznań: Dom Wydawniczy „Rebis”, 1994, s. 203.
  • "Prawda jest w głębi" ("Religiöse Reden"). J. A. Łata (tł. z niem.). Wrocław-Oleśnica: Oficyna Wyd. Signum, 1996. ISBN 8385631402.
  • "Pytanie o Nieuwarunkowane: pisma z filozofii religii" ("Die Frage nach dem Unbedingten"). J. Zychowicz (tł. z niem.), K. Mech (przedm.). Kraków: „Znak”, 1994, s. 337. ISBN 8370063004.
  • "Teologia systematyczna", Wydawnictwo Antyk, Kęty 2004-2005, ISBN 83-88524-91-7.

Bibliografia

  • Paul Tillich – teolog pogranicza = Paul Tillich - Theologe auf der Grenze. Śladami wielkiego myśliciela po Nowej Marchii. Red. Paweł Migdalski. Chojna 1012. ISBN 978-83-932245-4-8.



IES64.png
Autor opracowania: Wojciech Kral