Plany Szczecina (mapy)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stettinum, 1572

Plany Szczecina (mapy) plany miast to szczególny rodzaj map wielkoskalowych, zawierających poszerzenia dróg i ulic wraz z ich nazwami, a często także różnorodne informacje dodatkowe. Z uwagi na znaczną rozległość obszarową istnieje wiele planów i szkiców obejmujących tylko fragmenty miasta lub jego poszczególne dzielnice.

Szczególną formą planów miejscowości są obrazy oraz szkice i fotografie prezentujące rozkład przestrzenny i najważniejsze obiekty. Najstarsze (znane) takie opracowanie obrazu Szczecina pochodzi z XVI wieku, a z najnowszych na szczególną uwagę zasługują fotografie z lotu ptaka wykonywane przez szczecińskiego artystę fotografa, Cezarego Skórkę[1].


Historia

Widok portu szczecińskiego z lotu ptaka z XVI wieku

Najstarszym znanym dokumentem kartograficznym jest szesnastowieczny miedzioryt Fr. Valezo ukazujący Szczecin z lotu ptaka, zawarty w włoskim zbiorze planów Racolta di le pliu illustrie famose cittadi tutto il mondo (1572).

Stetinum, 1641
Plan i informator Miasta Szczecina, 1947

Z tego samego okresu, najprawdopodobniej sporządzony ok. 1572 roku, pochodzi rękopiśmienny plan fragmentu Szczecina, ukazujący port od Mostu Kłodnego do Mostu Długiego. Wykonano go w skali ok. 1:14.000 i zatytułowano Stadt Alten Stettin vorlangest der Ader ('Stare miasto Szczecin położone nad Odrą). Około 1582 plan ten został poprawiony, a obie wersje zostały zamieszczone w II tomie kolońskiego wydania zbioru widoków miast G. Brauna i F. Hogenberga] Civitates orbis terrarum (Miasta Świata) (1572, 1618), jako Alten Stettin i Stettin. Mniej udaną wersję tego planu Szczecina zamieścił Eilhard Lubinus w swoim zbiorze map pomorskich, (1618)

Za jeden z najlepszych planów średniowiecznego Szczecina uchodzi miedzioryt Henryka Kotego z 1625, ukazujący mury obronne, ulice i inne obiekty miejskie.

Z okresu rządów szwedzkich pochodzą przede wszystkim plany siedemnastowiecznych i osiemnastowiecznych umocnień Szczecina, z których na szczególną uwagę zasługuje zestaw materiałów kartograficznych miasta i okolic wykonany przez zespół szwedzkich mierników w latach 16931694, a także plany szczecińskiej twierdzy J. Holzmanna i Ch. Kauxdorffa (oba z 1677).

Bardzo cenny jest Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI sporządzony w 1721 przez mierniczego kpt. Ernesta Augusta Nordta, po przejęciu miasta przez władze pruskie. Od tego czasu zostało sporządzonych bardzo wiele planów, map, szkiców i innych obrazów przedstawiających miasto, zarówno przez władze wojskowe, jak też cywilne, a liczba takich opracowań systematycznie wzrastała. Miedzy innymi w 1813 Prusacy sporządzili ogólny plan twierdzy i miasta Szczecin (Plan von der Festung und Stadt Stettin), w skali 1:2000. Jego rękopiśmienne opracowanie sporządził por. Hulbe z korpusu inżynieryjnego. Jednym z ostatnich planów ukazujących ufortyfikowany Szczecin jest rękopis mjr von Ernsta z 1862, wykonany w skali 1:3600 (obecnie w zbiorach Muzeum Miasta Szczecina). W początkach XX w. powstały profesjonalne instytucje pomiarowe, w tym Miejski Urząd Pomiarów (Statdtvermessungsamt) oraz służby katastralne. W 1910 roku rozpoczęto coroczne wydawanie planu ogólnego Szczecina w skali 1:10 000.

Po przejęciu Szczecina przez Polskę, już 5 lipca 1945 w ramach Wydziału Technicznego Zarządu Miejskiego powstało Biuro Pomiarów, które w ciągu 3 miesięcy opracowało i wydało drukiem pierwszy polski plan śródmieścia Szczecina. W 1946 roku Agencja Reklamy „Polskie Pismo i Książka” wydała plan dzielnic śródmieścia wraz z osiedlami pobocznymi (GłębokieOsów - Pilchowo, GlinkiGocław, Gumieńce, centrum Dąbia).

Pierwszy plan cyfrowy Szczecina, wielowarstwowy, zawierający siatkę ulic, podstawowe elementy geograficzne i obrazujący różne elementy techniczne nowoczesnego miasta, sporządzono w 1994 w Wydziale Informatyki magistratu. Współcześnie online dostępny jest Portal Systemu Informacji Przestrzennej Miasta Szczecin. [Dostęp 200-09-03].</ref>


Przypisy

  1. Cezary Skórka - galeria zdjęć Szczecina z lotu ptaka. W: Cezary Skórka. [online]. [Przeglądany 13 września 2013]. Dostępny w: http://www.cezaryskorka.pl/gszczecin.php.


Bibliografia

  • Katalog planów miast i wsi Pomorza Zachodniego z XVII-XIX w. w zbiorach Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Szczecinie, oprac. Mieczysław Stelmach. Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Szczecinie. Szczecin 1980.
  • Katalog planów miasta Szczecina 1590-1944, pod red. Mieczysława Stelmacha. Szczecin 1989.
  • Encyklopedia Szczecina. T.2. Red. Tadeusz Białecki. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 2000. ISBN 83-7241-089-5. s. 74-76. 

Zobacz też

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Wojciech Banaszak