Polanów

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Polanów
Polanów
Polanów z lotu ptaka
Nazwa niemiecka Pollnow
Nazwa przejściowa Polnów, kaszb. Pòlanowò
Powiat koszaliński
Gmina Polanów
Prawa miejskie 1313
Strona internetowa miejscowości.

Geolokalizacja: 54.121608,16.687689

Polanów (niem. Pollnow, kaszb. Pòlanowò, dawniej: Polnów) – miasto w woj. zachodniopomorskim, w powiecie koszalińskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Polanów. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. koszalińskiego.

Położenie

Polanów położony jest na Pomorzu Środkowym, w północno-wschodniej części województwa zachodniopomorskiego, jest oddalony od miasta powiatowego Koszalina o 37 km. Pod względem geograficznym miasto leży na Wysoczyźnie Polanowskiej pomiędzy dwiema górami (Świętą Górą i Warblewską Górą).

Klimat

Miasto Polanów położone jest w strefie klimatu umiarkowanego będącego pod wpływem oceanicznych mas powietrza. Cechują go niewielkie roczne amplitudy temperatur (łagodne zimy i niezbyt upalne lata). Roczna suma opadów wynosi około 660 mm. Opady rozkładają się równomiernie w ciągu roku (nieco mniej wiosną, więcej jesienią). Średnia długość okresu wegetacyjnego wynosi 220 dni i ulega powolnemu wydłużaniu w wyniku ocieplenia klimatu[1].

Obiekty fizjograficzne

Święta Góra o wysokości 156 m n.p.m., usytuowana po zachodniej stronie drogi Koszalin-Polanów, w odległości około 1,5 km w kierunku południowo-zachodnim od centrum Polanowa, została ukształtowana zaledwie kilkanaście tysięcy lat temu, w okresie najmłodszego zlodowacenia, zwanego bałtyckim. Wynikiem tzw. czwartego postoju cofającego się ku północy lodowca było powstanie pasma moren czołowych, w które wpisane są trzy Święte Góry Pomorza - Chełmska Góra k. Koszalina, Rowokół k. Smołdzina oraz najwyższa z nich - Święta Góra k. Polanowa[2].

Przyroda

Wokół Polanowa wyznaczono obszar chronionego krajobrazu[3]. Obszar ten obejmuje fragment rzeki Grabowej na północ od Polanowa oraz tereny na wschód od doliny, położone pomiędzy miejscowościami: Polanów - Wielin - Rochowo. Powierzchnia 1 857 ha, z czego 1 271 ha to lasy, a 14 ha wody. Powołany został ze względu na niezwykle malowniczy i urozmaicony charakter krajobrazu, na który składają się liczne drzewostany lasów liściastych i świerczyn posiadających liczne wysokie wzniesienia, pagórki oraz wąwozy. W trakcie prowadzonych obserwacji, w dolinie rzeki i jej sąsiedztwie stwierdzono największą koncentrację "cennych" gatunków zwierząt stale występujących (np. derkacz, świerszczak, pliszka górska, zimą również pluszcz ) bądź też związanych pośrednio z tego typu ekosystemem (np. orlik krzykliwy). Rzeka stanowi miejsce występowania wielu gatunków ryb w tym m.in. minóg strumieniowy, pstrąg potokowy, lipień, pstrąg tęczowy, strzelba potokowa, kiełb, głowacz białopłetwy, różanka, węgorz, miętus. Obiekt należy jednocześnie do najlepiej zachowanych i najmniej przekształconych terenach gminy[4].

Historia

Młyn wodny w Polanowie

Pierwsza wzmianka źródłowa o Polanowie pochodzi z roku 1307. W roku 1319 obok zamku ulokowano miasto, któremu nadano niemieckie prawa miejskie. Właścicielami tych ziem byli od 1353 roku biskupi kamieńscy, od 1387 książę Bogusław VIII, a od 1436 roku książę Bogusław IX z Wenden. W roku 1472 książę pomorski Eryk II w zamian za 6 wiosek powiatu darłowskiego przekazał Polanów Piotrowi Glasenappowi z Koprieben. Polanów stal się miastem prywatnym i utracił wiele z dotychczasowych przywilejów. Spory między mieszkańcami, a panami z zamku, przeszły do historii Pomorza. Dopiero po pożarze w 1609 roku, Glasenappowie zezwolili mieszkańcom Polanowa na używanie własnej pieczęci z gryfem oraz budowę ratusza w 1617 roku. Fala reformacji dotarła do Polanowa w połowie XVI wieku. Kościół na Świętej Górze służył katolikom do roku 1550, a znajdująca się tam kaplica zachowała przypuszczalnie swoją funkcję jeszcze przez wiele lat, jako miejsce pątnicze. Podczas wojny 30-letniej (1618-1848) Polanów przez 15 lat okupowany był przez Szwedów, którzy następnie w 1653 roku przekazali miasto Brandenburczykom. W czasie „potopu" szwedzkiego (1655-1660) Polanów leżący blisko granicy z Polską został splądrowany i spalony w roku 1656. Był to - od czasu powstania miasta - najtragiczniejszy w skutkach pożar, po którym ocalało zaledwie 5 domów, kościół, młyn i zamek. Inny pożar z soboty wielkanocnej 1736 roku w równie tragiczny sposób zniszczył miasto. W 1773 roku rodzina Glasenappów z powodów finansowych została zmuszona do sprzedaży miasta. Właścicielem Polanowa został generał - major Fryderyk Ernst Wrangel. Pomimo krótkiego władania Polanowem rodzina Wranglów na stałe wpisała się w karty historii miasta.

W 1808 roku weszły w życie nowe przepisy, które zmieniły dotychczasowy statut Polanowa. Tak więc kierownictwo nad miejscowością przejął całkowicie zarząd miasta.Rozwój miasta szybko postępował wskutek wzrostu liczby mieszkańców, budową ratusza oraz uruchomieniem połączenia pocztowego ze Sławnem i Miastkiem. W roku 1800 Polanów zamieszkiwało 2445 obywateli. Miasto posiadało połączenie kolejowe z Koszalinem i Sławnem, urząd pocztowy z telegrafem, hutę szkła oraz cegielnię. W 1908 roku doprowadzono do miasta prąd, a dwa lata później pojawił się tu pierwszy samochód. Wówczas Polanów zaczął nabierać znaczenia, jako miejsce wypoczynkowe. Rosjanie zajęli miasto po krótkich działaniach zbrojnych w dniu 27 lutego 1945 roku. Następowały grabieże, a 3 marca w centrum miasta podpalono budynki. Zniszczony Polanów przekazano po polską administrację jesienią 1945 roku. Na miejsce ludności niemieckiej zaczęli napływać osiedleńcy z Polski, jak i również ludność ukraińska z Bieszczad. Dzisiejszy Polanów zamieszkuje 3101 mieszkańców. [5]

Samorząd

Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. Mieszkańcy Polanowa wybierają do rady miejskiej 5 radnych spośród 15. Pozostałych 10 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskich gminy. Organem wykonawczym jest burmistrz (od 2002 r. Grzegorz Lipski). Mieszkańcy Polanowa wybierają parlamentarzystów do Sejmu RP z okręgu wyborczego Koszalin (nr 40), a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.

Gospodarka i infrastruktura

Na terenie miasta funkcjonuje nowoczesny zakład produkcji karmy dla psów (MACED), zakład utylizacji odpadów rybnych (Utylat), niewielkie zakłady rzemieślnicze głównie branży drzewnej (produkcja palet i innych prostych elementów, węgla drzewnego, usługi stolarskie), rolno – spożywczej (2 piekarnie, 2 gorzelnie), odzieżowej, budowlanej, mechaniki budowlanej i pojazdowej. W mieście nie ma średnich i dużych zakładów przemysłowych. Jest za to dużo różnorodnych warsztatów rzemieślniczych, małych przedsiębiorstw produkcyjnych ukierunkowanych na: wyrób galanterii drewnianej, przetwórstwo jagód, grzybów i ziół, rzemiosło pamiątkarskie oparte na surowcach miejscowych, rękodzieło artystyczne[6].

Przez teren miasta przebiegają drogi wojewódzkie nr 206, nr 207 i 205, które mają duże znaczenie dla krajowego (także zagranicznego) ruchu turystycznego. System dróg wojewódzkich zapewnia bezpośrednie powiązania Polanowa z Koszalinem, Sławnem, Kępicami, Miastkiem i Bobolicami, pośrednio także z Sianowem, Białym Borem i Manowem, oraz istotne powiązania dalsze (ze stolicami kraju i województwa oraz południem kraju).

Kultura

Centrum Społeczno-Kulturalne w Polanowie

Kultura w Polanowie koncentruje się wokół dwóch ośrodków: Centrum Społeczno-Kulturalnego oraz Polanowskiego Ośrodka Kultury i Sportu. Przy Polanowskim Ośrodku Kultury funkcjonują różne koła zainteresowań, są to: sekcja taneczna z podziałem na salsę, hip-hop i break-dance, sekcja muzyczna z nauką gry na instrumentach oraz sekcja plastyczna. Działają tu także zespoły ludowe: śpiewacze "Wrzosy","Halinki" i "Córy Gołogóry" oraz zespół ludowy "Olszyna" i dziecięcy "Stokrotki". Natomiast w Centrum Społeczno Kulturalnym funkcjonuje Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy w Polanowie oraz Gminne Centrum Informacji. Informacje o imprezach kulturalnych są zamieszczane w Polanowskich Wiadomościach Samorządowych - bezpłatnym Biuletynie Informacyjnym Gminy Polanów[7].

Oświata

W mieście znajduje się następujące placówki oświatowe:

  • przedszkole gminne;
  • szkoła podstawowa;
  • gimnazjum im. Noblistów Polskich;
  • zespół szkół ponadgimnazjalnych;
  • Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy "Srebrny Dwór"
  • liceum dla dorosłych "Nauta".

Kościoły i związki wyznaniowe

Sport

Imprezy sportowe na terenie Polanowa odbywają się w hali [[Polanowski Ośrodek Kultury i Sportu|Polanowskiego Ośrodka Kultury i Sportu].

Turystyka

Turystyka w okolicach Polanowa ma charakter zarówno weekendowy jak i całoroczny zwłaszcza po utworzeniu: zielonych szkól dla dzieci oraz ośrodka sportów zimowych w Polanowie (wyciąg narciarski, zjeżdżalnia saneczkarska, lodowiska) oraz rybaczówek w Rekowie, Sydowie i nad jeziorem Bobęcino. Z uwagi na zróżnicowane atrakcje, możliwe jest uprawianie turystyki pielgrzymkowej, pieszej, rowerowej, motocyklowej, konnej, myślistwa i wędkarstwa. Głównym trendem w regionie jest więc turystyka krajobrazowa oraz wypoczynkowo-rekreacyjna[10].

Demografia

Powierzchnię gminy Polanów 393,1 km2 zamieszkuje 9407 osób, co daję wskaźnik gęstości zaludnienia na poziomie 23,7 km2.

Liczba ludności miejskiej wynosi 3089 osób. Miasto skupia w swoich granicach blisko trzecią część ludności gminy. Pozostałe większe jednostki osadnicze to: Żydowo – 960 osób, Nacław – 612 osób. Sieć osadnicza charakteryzuje się bardzo dużym rozproszeniem. W pełni ukształtowanym ośrodkom wiejskim towarzyszy duża liczba przysiółków, kolonii i pojedynczych zabudowań. Struktura wieku mieszkańców gminy Polanów, wyrażona w podziale na grupy wiekowe: przedprodukcyjną, produkcyjną i poprodukcyjną, różni się nieznacznie od struktur dla innych gmin oraz przeciętnej dla województwa zachodniopomorskiego. Według danych z roku 2002, w wieku przedprodukcyjnym znajdowało się 28 % ogółu mieszkańców, w wieku produkcyjnym – 59,3 %, a w wieku poprodukcyjnym – 12,6 %. Przedstawione dane wskazują, że społeczeństwo gminy Polanów jest nieznacznie młodsze, niż przeciętnie społeczeństwo województwa zachodniopomorskiego[11].

System ochrony zdrowia

Na terenie Polanowa funkcjonują Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej, praktyka stomatologiczna oraz Państwowe Pogotowie Opiekuńcze i Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, które obejmują pomocą rodziny wielodzietne, matki samotnie wychowujące dzieci oraz bezrobotnych bez prawa do zasiłku i ich rodziny.

Herb

herb Gminy i Miasta Polanów

Herb Polanowa przedstawia kroczącego czerwonego gryfa na srebrnej tarczy, trzymającego berło jako symbol władzy. Niektórzy widzą w tym symbolu nie berło, lecz roślinę włókienniczą[12].

Zabytki

W Polanowie warto zobaczyć:

  • Czerwony Most - 120-metrowej długości stalowy most nad rzeką Grabową, na rozebranej przez Rosjan w roku 1945 linii kolejowej Polanów - Korzybie.
  • Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny - najstarsza budowla Polanowa, powstała w XVIII wieku, z zachowaną późnogotycką wieżą. Wybudowano ją na miejscu kościoła spalonego podczas pożaru w 1736 r. W roku 1850 przeprowadzono przebudowę kościoła, znacznie go powiększając. Wewnątrz zachowały się boczne balkony oraz neogotycki ołtarz główny i kropielnice. Interesująca jest też tarcza herbowa Wranglów, zawieszona na ścianie południowego chóru oraz epitafia Fryderyka i Eleonory Wranglów, pochowanych w roku 1805. Przy ul. Sławieńskiej znajduje się kościół filialny, otwarty w roku 1912 dla nielicznej wówczas polanowskiej parafii katolickiej.
  • Święta Góra (156 m n.p.m.) położona jest 2 km na południowy zachód od miasta, w pobliżu siedziby nadleśnictwa. Na początku XIV stulecia zakonnicy wybudowali tu kaplicę z obrazem Matki Boskiej. Cudowny wizerunek i uzdrawiające właściwości wody ze źródła u podnóża góry ściągały tu setki pątników. Po zwycięstwie reformacji ruch pielgrzymkowy do Polanowa trwał do końca XVI wieku. Z czasem kaplica zawaliła się. Dziś jeszcze znaleźć można kawałeczki gotyckich cegieł, miejsce po fundamentach ukazuje wielkość dawnego kościółka. W 1996 r. teren Świętej Góry stał się własnością kościoła, a w 1999 r. rozpoczęto budowę franciszkańskiego centrum pielgrzymkowego. Kamień węgielny pod tę budowlę poświęcił w Pelplinie papież Jan Paweł II (podczas pielgrzymki do Polski w czerwcu 1999 r.). Oznakowano już i postawiono kapliczki na trasie pielgrzymkowej Chełmska Góra (Koszalin)-Święta Góra Polanowska oraz zakończono budowę franciszkańskiej pustelni, której architektura nawiązuje do tradycyjnego niegdyś drewnianego budownictwa z Południowych Kaszub.
  • Warblewska Góra (170 m n.p.m.) - zwana dawniej "Wielkim Widokiem" , jedno z najwyższych wzniesień w pobliżu miasta, na którym dawniej znajdowały się restauracja, taras widokowy oraz aleje spacerowe[13].

Osoby związane z miejscowością

Fryderyk Henryk Wrangel- Honorowy Obywatel miasta Polanów od 1864 r. Hrabia przekazał dla polanowskiego kościoła 100 talarów na utrzymanie krypty swoich rodziców oraz ufundował srebrną puszkę dla biednych, znaną później jako „Puszka Wrangla”. Zebrane pieniądze rozdawano rokrocznie wśród biednych w dniu 26 grudnia. Również każdego roku z okazji urodzin ojca hrabiego Wrangla, przypadających na dzień 7 kwietnia pieniądze przekazywano dla najbiedniejszych rodzin polanowian[14].

Przypisy

  1. Historia i kultura ziemi sławieńskiej. T. 10. Miasto i gmina Polanów. Red. Włodzimierz Rączkowski, Jan Sroka ; Fundacja "Dziedzictwo". Sławno : Fundacja "Dziedzictwo", 2010, s. 273.
  2. Bastowska, K. Projekt parku kulturowego Święte Góry Pomorza. W: Wśród zabytków, wśród zieleni. Materiały opracowane z okazji obchodów Europejskich Dni Dziedzictwa 2006 w województwie zachodniopomorskim. Szczecin : P.P.H. ZAPOL Dmochowski, Sobczyk, 2006, s. 27-43.
  3. Uchwała Nr X/46/75 WRN w Koszalinie z dnia 17 listopada 1975 r.
  4. Obszar chronionego krajobrazu W: Polanów on-line. [Przeglądany 12 maja 2013]
  5. Ciesielski, Boduen. Strategia rozwoju gminy Polanów. Koszalin - Polanów, 1999, s. 52-53.
  6. [Ciesielski, Boduen. Strategia rozwoju gminy Polanów. Koszalin - Polanów, 1999, s. 88
  7. [Polanowskie Wiadomości Samorządowe http://www.polanow.pl/] W: Polanów on-line. [Przeglądany 12 maja 2013]
  8. [www.jw.org Dane według raportów z 29 stycznia 2013] W: Jehovah’s Witnesses [online]. [Przeglądany 12 maja 2013].
  9. [Cmentarz http://www.sztetl.org.pl/pl/article/polanow/12,cmentarze/1714,/] W: Wirtualny Sztetl [online]. Przeglądany 12 maja 2013]
  10. [Ciesielski, Boduen. Strategia rozwoju gminy Polanów. Koszalin - Polanów, 1999, s. 89.
  11. Rada Miejska (Polanów) kadencja 2006-2010. Uchwała nr XVIII/162/07 Rady Miejskiej w Polanowie z dnia 28 grudnia 2007 roku w sprawie Strategii Integracji i Rozwiązywania Problemów Społecznych Miasta i Gminy Polanów na lata 2008-2015. Polanów: Urząd Miejski, str 97 Załącznik Nr 1, s. 26
  12. Kobierzycka, Selena L. Polanów i okolice. "Farmacja Pomorza Środkowego" 2000, nr 8, s. 55.
  13. Polanów i okolice. [treść i red. Jarosław Ellwart]. Gdynia : Wydawnictwo Region, 2006, s. 16-21.
  14. Ciesielski, Boduen. Strategia rozwoju gminy Polanów. Koszalin - Polanów, 1999, s. 53.


Bibliografia

  • Ciesielski, Boduen. Strategia rozwoju gminy Polanów. Koszalin - Polanów, 1999.
  • Kobierzycka, Selena L. Polanów i okolice. "Farmacja Pomorza Środkowego" 2000, nr 8, s. 55.
  • Historia i kultura ziemi sławieńskiej. T. 10. Miasto i gmina Polanów. Red. Włodzimierz Rączkowski, Jan Sroka. Sławno : Fundacja "Dziedzictwo", 2010.
  • Polanów i okolice. Red. Jarosław Ellwart. Gdynia : Wydawnictwo Region, 2006.
  • Uchwała Nr X/46/75 WRN w Koszalinie z dnia 17 listopada 1975r
  • Uchwała nr XVIII/162/07 Rady Miejskiej w Polanowie z dnia 28 grudnia 2007 roku w sprawie Strategii Integracji i Rozwiązywania Problemów Społecznych Miasta i Gminy Polanów na lata 2008-2015.
  • Wśród zabytków, wśród zieleni. Materiały opracowane z okazji obchodów Europejskich Dni Dziedzictwa 2006 w województwie zachodniopomorskim. Szczecin : P.P.H. ZAPOL Dmochowski, Sobczyk, 2006.

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Joanna Przybyło