Powiat białogardzki

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Powiat białogardzki
Powiat białogardzki
Powiat białogardzki
Nazwa niemiecka {{{nazwa_niemiecka}}}
Nazwa przejściowa {{{nazwa_dawna}}}
Siedziba władz Białogard
Liczba gmin 3 (Gmina Białogard, Gmina Karlino,Gmina Tychowo)
Strona internetowa powiatu.



Powiat białogardzki – powiat w województwie zachodniopomorskim, utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Siedzibą władz powiatu jest miasto Białogard.

Geografia

Powierzchnia powiatu białogardzkiego wynosi 846, 6 km2. Znajduje się on w północno-wschodniej części woj. zachodniopomorskiego. Położony jest na Równinie Białogardzkiej pomiędzy dwiema krainami geograficznymi: Pobrzeżem Słowiańskim a Pojezierzem Drawskim. Obejmuje miasto Białogard, gminę Białogard, miasto Karlino i gminę Karlino oraz gminę Tychowo.

Położenie

Powiat w całości położony jest w dorzeczu rzeki Parsęty, która przepływa wzdłuż całego powiatu. System jej dopływów oraz przebieg doliny maja ścisły związek z ukształtowaniem rzeźby terenu powiatu; rozcina morenę denną, tworząc płaty morenowe, czyli tzw. kępy. W innych miejscach z kolei rzeka tworzy przełomy, przełamując się przez moreny. [1] Leży na obszarze mezoregionu, którym jest Równina Białogardzka [2] i Pojezierze Drawskie. Wpływ na ostateczne ukształtowanie terenu miało najmłodsze zlodowacenie bałtyckie, faza pomorska oraz procesy, które nastąpiły po epoce lodowcowej. [3]Obszar ten znajduje się w strefie IV fazy stadiału pomorskiego. [4] Główne osady polodowcowe na terenie powiatu to: żwiry, piaski, gliny, iły i głazy narzutowe. Efektem stopniowego zanikania lądolodu z powierzchni Ziemi Białogardzkiej jest 5 z 7 poziomów wysoczyzn morenowych, które stanowią podstawowy jej obszar. Według Przewodnika turystyczno-krajoznawczego po ziemi białogardzkiej, systematyka omawianych poziomów wygląda następująco:

poziom III – tereny na północ od linii Lubichowo – Kamosowo – Białogard – Kościenica -Pustkowo (wysokość od 30-40 m n. p. m. w części zachodniej do 30-60 m n.p.m. w części wschodniej, z najwyższym punktem – góra Kościernicka 62,5 m n.p.m.).

poziom IV – tereny na północ od linii: Domacano – Karwino – Stanomino – Byszyno –Moczyłki - Zaspy Małe (wysokość od 40-60 m n.p.m. w części zachodniej do 80-90 m n.p.m. w części wschodniej, z najwyższym wzniesieniem – Góra Niwka 88 m n.p.m.).

poziom V – tereny na północ od linii: Sławoborze – Osówko – Tychowo – Tyczewo -Mostowo (wysokośc od 50-80 m n.p.m. w części zachodniej do 100-120 m n.p.m. w części wschodniej, z najwyższym wzniesieniem – Góra Świerkowiec k. Nawina 96 m n.p.m., wzniesienie koło wsi Moczyłki 115 m n.p.m., Góra Obidowa koło Tychowa 119,6 m n.p.m.).

poziom VI – tereny na północ od linii: Rąbino – Bolkowo – Zaborze – Borycino – Białowąs –Ostrowąsy – Wełdkowo - Kłonino (wysokość od 60-100 m n.p.m. w części zachodniej do 130-150 m n.p.m. w części wschodniej, z najwyższym wzniesieniem – Góra Ruszno 150,4 m n.p.m., wzniesienie koło Kowalek 126,6 m n.p.m.).

poziom VII – tereny na północ od linii: Barwice –Czechy - Bobolice (wysokość od 160-180 m n.p.m.)[5]

Procesy i zjawisko geologiczne, które miały miejsce podczas zanikania lądolodu w dużym stopniu wzięły się z pochylenia powierzchni powiatu ze spadkiem zaznaczającym się w kierunku północnym. Okres rozwoju i kształtowania się rzeźby terenu w momencie rozpadu, zanikania i ustąpienia lądolodu spowodował serię następstw, takich jak: • Występowanie morenowych poziomów wysoczyzn o zróżnicowanej litologii, związane z tym zróżnicowanie wysokości obszaru powiatu, różnorodność gleb oraz roślinności, • Brak rynien jeziornych (niewielka ilość jezior na terenie powiatu) • Skomplikowany układ sieci rzecznej – Parsęta i Radew wykorzystują równoleżnikowe ramiona tzw. Pradoliny Pomorskiej [6]

Południowo – wschodnia część powiatu (znajdująca się w granicach Pojezierza Drawskiego) charakteryzuje się silnie pofałdowana powierzchnią. Natomiast część północna i zachodnia (położona na Równinie Białogardzkiej) ma powierzchnię płaską, nizinną.[7]

Klimat

Powiat białogardzki leży na obszarze dwóch regionów klimatycznych:

1. Region Środkowonadmorski – obejmuje go północna część w dolnym odcinku dorzecza Parsęty; charakteryzuje się występowaniem prawie 158 dni z pogoda umiarkowanie ciepłą. Dni ciepłych i słonecznych jest niewiele, częściej pojawiają się dni z pogoda umiarkowanie ciepłą, opadami i zachmurzeniem. Jest ich średnio 53.

2. Region Środkowopomorski – obejmuje środkowy i górny fragment dorzecza; licznie występują tutaj dni z pogoda umiarkowanie ciepłą z dużym zachmurzeniem, których jest średnio około 50 w ciągu roku oraz około 26 dni z pogodą deszczowa i chłodną. 36 dni w roku charakteryzuje pogoda umiarkowanie ciepła z dużym zachmurzeniem i opadami.

Temperatury powietrza zbliżone są do średnich rocznych środkowego rejonu północnego Pasa Pojezierza Pomorskiego. Miesiącem najcieplejszym jest lipiec (16,7˚C), natomiast najzimniejszym – luty (-1˚C). Lata w rejonie powiatu są ciepłe, wiosny suche, długie i chłodne a zimy łagodne.

Jesienią oraz zima wieją silniejsze wiatry. Latem przeważają kierunki północno-zachodnie a zima południowo-zachodnie. Pokrywa śnieżna jest niewielka. Opady atmosferyczne z kolei wynoszą średnio w wysokości 650 mm w roku hydrologicznym[8] , rozłożone są dość równomiernie, co wynika z mało zróżnicowanej, zdecydowanie równinnej rzeźby terenu.[9]


Obiekty fizjograficzne

Sieć wodną powiatu białogardzkiego tworzy rzeka Parsęta, główna rzeka powiatu, której długość wynosi w nurcie 139, 4 km (z tego 80 km na terenie powiatu) a w osi doliny 117, 2 km. Jej źródła znajdują się na północny wschód od Szczecinka w pobliżu wsi Parsęcko, na wysokości około 137 m n.p.m. Stamtąd cały czas płynie w kierunku północno-wschodnim, aż do ujścia Bukowej koło Tychówka. W okolicach Karlina Parsęta łączy się ze swoim największym dopływem – rzeką Radew.[10]

Prawobrzeżne dopływy Parsęty to:

Radew – długość 78 km, początek bierze z jeziora Kwiecko. Lisnica – 32 km długości, jej źródła położone są 100 m n.p.m. Leszczynka – (prawy dopływ Liśnicy), długość 19 km, wypływa na północ od wsi Warnino.

Lewobrzeżne dopływy Parsęty na terenie powiatu białogardzkiego to: Dębnica (32 km długości), Bukowa (13 km długości), Mogielica (35 km dł) ,Topiel (18 km dł), Młynówka (12 km dł).[11]


Jeziora – na terenie powiatu występuje niewielka ilość małych, nieprzekraczających 5 ha powierzchni jezior. Do największych zaliczyć należy: Kołackie (55 ha pow.), Byszyńskie (18 ha pow.), Dobrowickie Wielkie (18 ha pow.), Janierzyckie (9 ha). Występujące na terenie powiatu jeziora można podzielić na dwa typy: rynnowe i moreny dennej. Dominującym typem są te pierwsze, najczęściej długie, głębokie i wąskie. Przypominają doliny rzeczne o stromych brzegach. Jeziora moreny dennej z kolei są płytkie, z dużą ilością zatok, półwyspów oraz wysp. Brzegi maja płaskie a nachylenie stoków łagodne.[12]


Torfowiska – największe ich obszary występują na wschód os Białogardu, na tak zwanych Łąkach Białogardzkich oraz na terenach wokół Kamasowa i środkowego biegu Pokrzywnicy oraz Pustkowa i Białogórzyna. Są to torfowiska niskie. Natomiast złoża wysokie występują między Stanominem a Rychówkiem. [13]

Przyroda

Lasy

Powiat białogardzki posiada w sumie 33,507 ha lasów i gruntów leśnych, co stanowi 39,6 % powierzchni. Najbardziej zalesiona jest gmina Tychowo (57,2%), następnie gmina Białogard (33,8%), Karlino (14, 7%). Największe kompleksy leśne występują w południowo-zachodniej części powiatu (Gmina Tychowo) i są częścią lasów koszalińsko-białogardzkich. Najrozleglejszym obszarem leśnym jest ten, który ciągnie się od Zasp Wielkich, poprzez Pobądź, Wełdkówko, Smęcino, Dzięciołowi, Tychowo do Podborska i Byszyna. Innym obszarem występowania rozległych połaci leśnych są tereny wokół Podwilcza, Pychówka po Czarnowęsy.[14] Zdecydowaną większość stanowią lasy sosnowe z domieszką świerka (około 85%). W lasach liściastych przeważają buk, dąb, olcha i brzoza a także w mniejszej ilości osika, grab, jesion i klon.[15] Białogardzkie lasy charakteryzuje obfite występowanie runa leśnego: jagód, grzybów, żurawiny czy głogu.[16]


Parki krajobrazowe[17]

Czarnowęsy (Gmina Białogard)

Jest to park pałacowy o powierzchni 23 ha, założony na początku wieku XIX jako ogród ozdobny, z czasem powiększony o część krajobrazową o cechach naturalistycznych. Założony został po obu stronach doliny rzeki Mogilicy. Z ozdobnego ogrodu pozostały wiekowe graby oraz inne drzewa także staw. Biegnąca nad urwiskiem droga parkowa obsadzona jest licznymi, starymi drzewami. W parku podziwiać dzisiaj można drzewa o cechach pomników przyrody, takie jak buki zwyczajne forma purpurowa o obwodzie pnia 300-410 cm, cisy pospolite o obwodzie pnia 220 i 240 cm, graby i dęby szypułkowe. Dominują buki, dęby, klony, jesiony z domieszką drzew iglastych takich jak świerk pospolity i sosna pospolita.

Podwilcze (Gmina Białogard)

To założony na początku XIX i przebudowany na przełomie XIX/XX wieku park pałacowy krajobrazowy o powierzchni 22 ha, z elementami romantycznymi. Do najciekawszych miejsc omawianego parku należy polana widokowa z drzewami ozdobnymi takimi jak kasztanowce, jesion odmiany zwisającej, dąb i żywotniki. Od jej strony południowej przylega staw z wyspa i półwyspem, na którym znajduje się punkt widokowy z daglezjami. Na stronie zachodniej występuje starodrzew bukowy. Warta uwagi jest również aleja grabowa biegnąca wzdłuż ogrodzenia parkowego. W parku rosną także liczne drzewa pomnikowe, takie jak daglezje zielone , dęby szypułkowe, buki zwyczajne i inne.

Kozia Góra (Gmina Karlino)

Krajobrazowy park pałacowy o powierzchni 4 ha z 2 połowy XIX w. Drzewostan z pierwotnego ogrodu (założonego ok. 1770 roku), na który składały się wiązy i lipy wzbogacono wówczas o drzewa obcego pochodzenia. Ma kształt czworoboku, przylega do drogi Karlino - Malanowo i rozciąga się w kierunku północno-wschodnim. Znajdujący się na jego Terenia pałac ma charakter neogotycki. Na polanie widokowej rosną okazałe drzewa, m. in.: daglezję zieloną, świerk czarny, tulipanowiec amerykański, dąb czerwony.

Lubiechowo (Gmina Karlino)

Park pałacowy w stylu angielskim, założony w 1 ćw. XIX wieku. Polany parkowe obsadzone są kępami różnych gatunków drzew oraz drzewami pojedynczymi. Do najbardziej okazałych gatunków, rosnących głownie na polanie przypałacowej oraz na obrzeżach polan we wschodniej części parku należą: dęby szypułkowe, świerki pospolite, sosna Jeffreya, buki zwyczajne forma purpurowa, platan klonolistny.

Bukówko (Gmina Tychowo)

Park pałacowy krajobrazowy o powierzchni 12,5 ha, z 1 poł. XIX wieku. Położony w pobliżu zakola rzeki Chotla, z pałacem otoczonym polana widokową o narożach z wiekowymi drzewami: platanem, grabem, klonem i bukiem zwyczajnym forma purpurowa. Starodrzew w kępach bukowych z domieszką sosny, dębu, świerka i brzozy. W parku rosną także pomnikowe dęby o obwodach od 340 cm do 500 cm.

Tychowo (Gmina Tychowo)

Park dworski z 2 połowy XVIII wieku o powierzchni 13,7 ha, rozbudowany w wieku XIX w kierunku północno-wschodnim. Stworzono wówczas obszerne polany widokowe z kępami drzew liściastych i iglastych. Historyczny układ parku został zmieniony poprzez rozbudowę Zespołu szkól im. Prof. Jana Radomskiego. Współcześnie najciekawszy jest starodrzew z licznymi, pomnikowymi gatunkami drzew, takimi jak: buk zwyczajny forma purpurowa (odm. strzępolistna oraz zwisająca), dąb czerwony, dąb błotny, dąb szypułkowy odm. strzępolistna oraz odm. stożkowata, dąb węgierski, klon-jawor odm. purpurowa, klon-jawor odm. Worleei, lipa krymska, daglezja zielona, cypryśnik błotny, jodła jednobarwna, jodła kaukaska, sosna wejmutka, świerk kłujący.


Pomniki przyrody powiatu białogardzkiego [18]

Nazwa gatunku Gmina/miasto Forma
buk pospolity Białogard pojedynczy
buk pospolity Białogard grupa
buk pospolity Białogard pojedynczy
buk pospolity Białogard pojedynczy
buk pospolity Karlino pojedynczy
buk pospolity Tychowo pojedynczy
buk pospolity odm. czerwonolistna Białogard grupa
cis pospolity Tychowo pojedynczy
daglezja zielona Białogard pojedynczy
dąb bezszypułkowy Białogard pojedynczy
dąb szypułkowy Białogard pojedynczy
dąb szypułkowy Białogard pojedynczy
dąb szypułkowy Białogard grupa
dąb szypułkowy Białogard pojedynczy
dąb szypułkowy Karlino pojedynczy
dąb szypułkowy Karlino grupa
dąb szypułkowy Tychowo pojedynczy
dąb szypułkowy Tychowo pojedynczy
dąb szypułkowy Tychowo pojedynczy
dąb szypułkowy Tychowo grupa
dąb szypułkowy Tychowo grupa
dąb szypułkowy Tychowo pojedynczy
dąb szypułkowy Tychowo pojedynczy
dąb szypułkowy Tychowo pojedynczy
dąb szypułkowy,dąb czerwony Białogard grupa
dąb szypułkowy, buk pospolity Białogard grupa
dąb szypułkowy, lipa drobnolistna, jesion wyniosły, klon zwyczajny Tychowo grupa
grab pospolity Karlino pojedynczy
jesion wyniosły Białogard pojedynczy
jesion wyniosły Białogard pojedynczy
jesion wyniosły Karlino pojedynczy
jodła pospolita (biała) Białogard pojedynczy
jodła pospolita (biała) Karlino grupa
kasztanowiec pospolity Tychowo pojedynczy
kasztanowiec pospolity Białogard pojedynczy
klon jawor Karlino pojedynczy
lipa drobnolistna Białogard aleja
lipa drobnolistna Białogard aleja
lipa drobnolistna Białogard aleja
lipa drobnolistna Białogard aleja
lipa drobnolistna Białogard aleja
lipa drobnolistna Karlino pojedyncza
lipa drobnolistna,buk pospolity Karlino grupa
lipa drobnolistna,jesion wyniosły Tychowo grupa
lipa drobnolistna,żywotnik zachodni Karlino grupa
platan klonolistny Białogard pojedynczy
platan klonolistny Białogard grupa
sosna pospolita Karlino pojedynczy
świerk pospolity Tychowo aleja
świerk pospolity, sosna pospolita Białogard grupa
buk pospolity Białogard pojedynczy
dąb szypułkowy, buk pospolity Karlino aleja
dąb szypułkowy Karlino pojedynczy
dąb szypułkowy Karlino pojedynczy
kasztanowiec pospolity Białogard pojedynczy
buk pospolity odm. czerwonolistna Białogard grupa
buk pospolity Białogard pojedynczy
buk pospolity odm. czerwonolistna Białogard pojedynczy
jesion wyniosły Białogard pojedynczy
dąb czerwony Białogard pojedynczy


Rezerwaty przyrody powiatu białogardzkiego:[19]

"Cisy Tychowskie" - rezerwat florystyczny, o powierzchni 10,5 ha, utworzony 11 sierpnia 1980 r. (Rozporządzenie Nr 40/2005 Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 20.12.2005; Dziennik Urzędowy Województwa Zachodniopomorskiego Nr 116, Szczecin, dnia 30.12.2005, poz. 2509), w województwie zachodniopomorskim, w powiecie białogardzkim, w gminie Tychowo. Celem ochrony jest zachowanie stanowiska cisa pospolitego w drzewostanie bukowym z domieszką grabu, dębu, olszy, brzozy i świerku. Chronione są również stanowiska kukułki plamistej i podkolana zielonawego.


Najczęściej spotykanymi zwierzętami w lasach powiatu białogardzkiego są: zające, sarny, jelenie, dziki, lisy i borsuki. Licznie występują tam również zwierzęta bezkręgowe: owady, pajęczaki, wije i równonogi. Wiele gatunków ptaków, takich jak czapla siwa, czarny bocian, perkozy, baki, siewki oraz kaczki występuje nad jeziorami i bagnami, w lasach spotkać można jastrzębie, sokoły, myszołowy [20]

Historia

Początki osadnictwa na terenie Białogardu i ziemi białogardzkiej datowane są na IX-VIII tysiąclecie p.n.e., czyli okres wczesnej epoki polodowcowej. Żyjące w tym okresie grupy ludności związane były z kulturą Duvansee i wywodziły się prawdopodobnie z Europy zachodniej. Najwcześniejsze ślady osadnictwa stanowią niewielkie obozowiska ( Białogard, Kościernica), występujące u podnóża Góry Kościernickiej. Na przełomie V i IV tysiąclecia p.n.e. nastąpiły zmiany w strukturze osadniczej, związane z przemianami kulturowymi na terenie Niżu Środkoweeuropejskiego i basenu Morza Bałtyckiego. Przemiany te określa się nazwą „rewolucja neolityczna” (przypadająca na koniec epoki kamienia, czyli neolit) i wiążą się one ściśle z wprowadzeniem i rozwojem rolnictwa. Na ziemi białogardzkiej dowodem tych przemian jest osadnictwo ludności tzw. kultury „pucharów lejkowatych” (2 poł. IV tys. p.n.e.), przede wszystkim w okolicach Góry Kościernickiej, Białogardu –Kisielic i dorzeczu dolnej Mogilicy (odkryto tam m.in. grób ciałopalny, prawdopodobnie mężczyzny w wieku około 30-40 lat). Odkrycia archeologiczne z rejonu Kisielic, Czarnowęsów, Dębczyna czy Gruszewa potwierdzają znajomość uprawy roli i chowu zwierząt przez społeczność omawianej kultury a także funkcjonowanie dalekosiężnej wymiany (krzemień świeciechowski z obszaru Białogard-Kisielice). W III-II tys.p.n.e. pojawiła się ludność tzw. kultury amfor kulistych – reprezentują ja osady w Dębczynie i Rościnie. Kolejną kulturą, której ślady osadnictwa odkryto w Białogardzie, Domacynie (trójkomorowy grób szkieletowy) i Nawinie (pracownia krzemieniarska), to kultura ceramiki sznurowej (2 poł.II tys.p.n.e. – 1 poł. I tys. p.n.e.). Schyłkowa epoka brązu (1200 lat p.n.e. – 650 lat p.n.e.) to moment ważnych przemian. Osadnictwo na ziemi białogardzkiej miało silny związek z ludnością kultury zachodnio-łużyckiej, której skupienia znajdowały się wokół Góry Kościernickiej, w dorzeczu Mogilicy oraz Parsęty w rejonie Białogardu i Rościna. Ludność zamieszkująca okolice Białogardu w epoce brązu i na początku epoki żelaza prowadziła ożywione kontakty ze Skandynawią, o czym świadczą znaleziska archeologiczne mi.in. w Żeleźnie czy Buczku. Okres epoki żelaza (650 lat p.n.e. – 1250 lat p.n.e.) wiąże się z procesem rozpraszania się osadnictwa ludności kultury zachodnio-łużyckiej i pojawieniem się nowych społeczności: ludności pomorskiej i ludności kultury jastorfskiej. Na obszarze Białogardu ślady osadnictwa kultury pomorskiej odnaleziono na wschodnim zboczu Góry Kościernickiej, w okolicach Pomianowa i Dargikowa, w dorzeczu dolnej Mogilicy, w rejonie Białogardu-Kisielic, Przemiłowa i Rościna. Przez pewien czas ludność tej kultury współistniała z Wenetami, czego dowodem był intensywny rozwój osadnictwa, m.in. w okolicach Góry Kościernickiej, na zachodnich przedmieściach Białogardu, w rejonie wsi Wygoda i Rzyszczewo, w dorzeczu Mogilicy i Topieli oraz wzdłuż dorzecza dolnej Pokrzywnicy. Przemiany kulturowe związane z wpływami Cesarstwa Rzymskiego (I-II w. n.e.) reprezentują stanowiska z okolic Karlina, Rościna, Rzyszczewa i Byszyna. W tym czasie okolice Białogardu usytuowane były na przecięciu się ważnych szlaków handlowych (pierwszy – biegnący wzdłuż Pobrzeża Słowińskiego, drugi – wychodzący z Wielkopolski i biegnący na północ wzdłuż dorzecza Gwdy i Parsęty). Powstanie nowej kultury, tzw. „debczyńskiej” wiąże się z przemieszczaniem się plemion germańskich , Gotów i Gepidów wzdłuż dorzecza Odry na początku późnego okresu wpływów rzymskich (III-IV w. n. e.). Nazwa grupy wywodzi się od cmentarzyska w Dębczynie. Upadek Cesarstwa Rzymskiego i ekspansja plemion barbarzyńskich, określane jako wędrówki ludów (375 r.n.e. – 576 r.n.e.), w basenie Morza Bałtyckiego wpłynęły na rozproszenie osadnictwa grupy dębczyńskiej. Problem ten jest jednak dość złożony, dlatego pytanie, czy budowniczowie grodu w Białogardzie wywodzili się ze społeczności związanej z grupą dębczyńską, wciąż pozostaje bez odpowiedzi.[21]

Jedynym znaleziskiem na terenie powiatu białogardzkiego z okresu wędrówek ludów jest skarb odnaleziony w Karlinie, składający się z dwóch złotych pierścionków [22].

Jedną z pierwszych pisanych źródeł wspominających ludność Pomorza jest relacja geografa Bawarskiego z IX w., który wśród plemion zamieszkujących na północ od Dunaju wymienia m.in. plemię Zeriuani, odczytane przez współczesnych historyków jako Siewierzanie. Zamieszkiwali oni obszary w dorzeczu Parsęty i Regi, czyli ziemie dzisiejszego powiatu białogardzkiego. W tym czasie powstają grody z tzw. osadami przygrodowymi. Na terenie powiatu białogardzkiego rozpoznano 8 grodzisk w miejscowościach: Białogard, Buczek, Dzieciołowo, Lubiechowo, Ostre Bardo, Rawino, Stare Dębno i Wełdkówko, a także 31 osad wczesnośredniowiecznych, miedzy innymi w : Karlinie, Kamosowie, Białogardzie, Pomianowie czy w Byszynie. Na podstawie badań archeologicznych ustalono, iż osadnictwo wczesnośredniowieczne na terenie powiatu białogardzkiego trwało od VIII do końca XIII wieku. Gospodarkę Pomorza okresu średniowiecza napędzał w bardzo dużym stopniu handel wewnętrzny i dalekosiężny. Przez ziemie białogardzką przebiegały wówczas dwa ważne szlaki handlowe: jeden szedł w kierunku południowym z Kołobrzegu przez Białogard, drugi – prowadzący również przez Białogard trakt handlowy krajów nadbałtyckich, łączących Pomorze Gdańskie z krajami Europy zachodniej (północne Niemcy, Flandria). Ludność Pomorza Środkowego brała bardzo aktywny udział w handlu dalekosiężnym od wieku IX, o czym świadczą wykopaliska archeologiczne, takie jak skarby znane z terenów sąsiadujących z ziemią białogardzką. Informacje na temat wierzeń pogańskich Słowian są wybiórcze. Dowiadujemy się o nich jedynie z nielicznych wzmianek w źródłach pisanych oraz z przedmiotów związanych z kultem. Przyjmuje się, iż obiektem kultu i wierzeń były siły przyrody. W miejscowości Nasutowo odkryto zagadkowy kamień ofiarny z wyrzeźbiona postacią, która być może jest wizerunkiem jednego z bóstw pogańskich. W obrządku pogrzebowym, tak jak na terenie całej ówczesnej Polski, dominowało ciałopalenie orz grzebanie zmarłych w grobach płaskich i kurhanowych. Zmieniły to wpływy kultury chrześcijańskiej, która dość wcześnie zaczęła przenikać na tereny Pomorza (w 1000 roku utworzono biskupstwo w Kołobrzegu); jednak dopiero w wieku XII całkowita chrystianizacja Pomorza doprowadziła do upowszechnienia się pochówku szkieletowego. W tym okresie wytwarzają się na Pomorzu pierwsze miasta, oparte na starych strukturach plemienno-terytorialnych, w tym miedzy innymi Kołobrzeg i Białogard. Relacji Galla Anonima dowiadujemy się, że w Białogardzie, w początkach XII wieku znajdował się główny ośrodek księstwa zachodniopomorskiego, o czym świadczą słowa kronikarza, który nazywa stolice powiatu białogardzkiego „miastem królewskim i znakomitym”[23].

W okresie konsolidacji ziem za panowania Mieszka I w ramach budowania państwa polskiego, Pomorze znajdowało się już w jego granicach. Swoje wpływy na tych terenach umocnił syn Mieszka, Bolesław Chrobry, w 1000 roku zakładając wspomniane już biskupstwo w Kołobrzegu. W drugiej połowie wieku XI Pomorze, wykorzystując przejściowy kryzys w państwie polskim, uniezależniło się. Mniej więcej od X do XII wieku najważniejszym ośrodkiem politycznym Pomorza był obszar dorzecza Parsęty i Regi. Sprawował tu prawdopodobnie książę pomorski Siemomysł. Walkę o Pomorze kontynuował- bez powodzenia – Bolesław Śmiały, po nim z kolei Władysław Herman, który, według przekazu Galla Anonima, dotarł do nadmorskich grodów i ustanowił w nich swoich zarządców. Można zatem przypuszczać, że w roku 1090 dotarł on do Białogardu, gdzie ustanowił w pewnym sensie swoją władzę. Rok później jednak Pomorzanie buntują się przeciw polskiemu zwierzchnictwu; kolejne, trwające 20 lat próby podbicia Pomorza podejmuje Bolesław Krzywousty. Kończą się one poddaniem się księcia Warcisława I. W 1102 roku pierwsza wyprawa Krzywoustego dotarła do Białogardu. Opisuje ją nadworny kronikarz księcia, Gall Anonim i jest to pierwsza historyczna wzmianka dotycząca Białogardu bezpośrednio. Na przełomie 1107 i 1108 roku ma miejsce druga wyprawa wojsk Bolesława Krzywoustego do Białogardu, która kończy się oblężeniem i zdobyciem przez nie miasta. Słowiańska część Pomorza, w skład której wchodziła także ziemia białogardzka, została ostatecznie przyłączona do państwa polskiego w latach dwudziestych wieku XII. Pod rządami Warcisława I oraz Raciborza I, ziemia białogardzka stała się ważnym ośrodkiem politycznym, jak i strategicznym dzięki swojemu położeniu na przecięciu dwóch ważnych szlaków lądowych Pomorza Zachodniego. Rozbicie dzielnicowe doprowadziło do osłabienia państwa polskiego, a tym samym odłączenia się od niego Pomorza, które miejscowi książęta podporządkowali cesarstwu niemieckiemu.

W roku 1160 synowie Warcisława I dokonują podziału Pomorza. Sporna pozostaje przynależność kasztelanii białogardzkiej. Być może znalazła się ona w granicach księstwa sławieńsko-słupskiego, rządzonego do 1180 roku przez Raciborza I a po nim jego syna Bogusława. W roku 1238 kasztelania białogardzka znalazła się pod panowaniem Barnima I. Wiek XII i XIII to okres narastającego zagrożenia ze strony Brandenburgii. W roku 1269 ziemia białogardzka, na mocy układu z księciem Pomorza gdańskiego, znalazło się na siedem lat pod panowaniem Brandenburczyków. W 1276 włączona została do państwa zachodniopomorskiego. W 1291 Przybyslaw I utracił Białogard na rzecz Bogusława IV. Ten oddał ziemie białogardzką pod zastaw Brandenburii, odzyskał ja ponownie w roku 1292. W roku 1299 umocnił tam swoja władze nadając Białogardowi prawo lubeckie, a w roku 1307 prawo składu. W 1325 roku zakończył się długoletni konflikt z Brandenburgia o Połczyn, który pozostał w granicach ziemi białogardzkiej. W roku 1368 ziemia białogardzka znalazła się pod panowaniem Bogusława V i weszła w skład księstwa słupskiego. Ziemia białogardzka odegrała ważną role w roku 1388, kiedy Pomorze zawarło przymierze z Polską. Na początku XV wieku wzrasta zagrożenie ze strony Zakonu Krzyżackiego – ziemia białogardzka znajdowała się pomiędzy państwem zakonnym a Nowa Marchią. Często zmieniająca się sytuacja polityczna w tamtym okresie spowodowała, że ziemia białogardzka stawała się terenem walk między państwem polskim a Zakonem. Po stronie polskiej opowiadały się rody Kleszczów oraz Glasenappów, którzy mieli swój udział w niszczeniu zamków krzyżackich w Świdwinie i Złocieńcu. Zakończenia walk nie przyniósł jednak nawet pokój zawarty w roku 1411. Ważnym okresem w dziejach ziemi białogardzkiej była druga połowa XV wieku. W wyniku arbitrażu elektora brandenburskiego Fryderyka II w roku 1461 podzielono księstwo słupskie między Eryka II a Ottona III. Ziemia białogardzka znalazła się pod zwierzchnictwem tego pierwszego. 15 kwietnia 1469 roku wybucha konflikt między Białogardem a Świdwinem, zwany „wojną krowią”. Do zbrojnego starcia doszło koło wsi Długie. Zginęło 300 białogardzian, 100 dostało się do niewoli, ponadto oddziały świdwińskie zdobyły chorągiew Białogardu. Od 1466 do 1648 roku ziemia białogardzka weszła w obręb księstwa szczecińskiego. Koniec wieku XV i cały wiek XVI to okres względnego spokoju dla ziemi białogardzkiej. Dopiero wiek XVII przynosi kolejne niepokoje, pomimo zjednoczenia Pomorza Zachodniego przez ostatniego z Gryfitów. Sytuację pogarsza trwająca wojna 30-letnia. W 1627 roku na teren Pomorza wkraczają wojska cesarskie pod dowództwem hr. Arnima. 3 jego kompanie osadzono w Białogardzie, a ciężar ich utrzymania spadł na liczące 3 tys. mieszkańców miasto, nękanych dodatkowo kontrybucjami, rabunkami i wyczerpanych głodem. Z powodu epidemii dżumy oddziały opuszczają Białogard w roku 1630. Na ich miejsce do miasta wkraczają oddziały szwedzkie a pięć lat później ponownie wojska cesarskie. W 1643 roku Białogard zajmują żołnierze Krokowa, jednocześnie wokół miasta gromadzą się Szwedzi i bardzo szybko wypierają wojska cesarskie. Białogard zostaje całkowicie spustoszony i zdziesiątkowany, jego status spada do rangi małego, rolniczego miasteczka Brandenburgii, która na mocy pokoju zawartego w 1648 przejmuje całe Pomorze Zachodnie wraz z ziemią białogardzką[24].

W 1653 roku w Szczecinie ostatecznie uzgodniono granice podziału. Brandenburgia otrzymała ziemie leżące na wschód od Odry, a Szwecja resztę państw byłego państwa zachodniopomorskiego, leżących po zachodniej stronie Odry. Zmiany te dokonały się po śmierci Bogusława XIV, ostatniego władcy z dynastii Gryfitów. Ostatni książęta dynastii zachodniopomorskiej próbowali wprowadzać reformy w zakresie terytorialnego podziału państwa na przełomie wieku XV i XVI wprowadzono w miejsce urzędu wójtowskiego okręgi zwane domenami. Kolejnych zmian administracyjnych i gospodarczych dokonano w XVII wieku – od 1657 roku władzę w powiatach z ramienia elektora brandenburskiego sprawował nadstarosta, a od 1724 roku na czele powiatów stał dyrektor ziemski. W tym roku też podzielono państwo na dwie rejencje. Dystrykt białogardzki W 1725 roku został połączony z dystryktem połczyńskim w tzw. Połączony powiat białogardzko-połczyński w ramach Pomorza Zachodniego. Powiat białogardzki obejmował ten obszar do 1932 roku. Magistrat Białogardu składał się wówczas z burmistrza, radcy sprawiedliwości (będącego jednocześnie syndykiem miejskim), kamlarza, dwóch senatorów, sekretarza miejskiego i sadowego. Według nowej ordynacji miastem zarządzać miały dwa ciała kolegialne: rada miejska i magistrat. W 1810 roku, w ramach przemian ustroju sadowniczego, powołano w Białogardzie sąd Powiatowy, który posiadał filie w Połczynie i Karlinie. Działania wojenne w ramach wojny siedmioletniej (1756-1763) dotarły również w okolice Białogardu, który znacznie ucierpiał w czasie oblężenia Kołobrzegu przez wojska rosyjskie. Kolejnym trudnym momentem dla powiatu białogardzkiego był okres kampanii napoleońskiej, a zwłaszcza rok 1807, kiedy wojska francuskie prowadziły walki o zdobycie Kołobrzegu. W Karlinie stacjonował sztab francuskich wojsk oblężniczych, w Białogardzie znajdował się szpital wojskowy, który musiało utrzymywać miasto. Dodatkowo na Białogard nałożono wysokie kontrybucje, co – łącznie z kosztami utrzymania szpitala – przyczyniło się do ogromnego zadłużenia miasta. Państwo pruskie po zakończeniu wojen z Francja, zmuszone było podjąć nowe, bliższe nowym stosunkom ekonomicznym i społecznym reformy. [25]

15 kwietnia 1815 roku państwa Hohenzollernów wprowadziło nowy podział administracyjny. Państwo pruskie podzielono na 10 prowincji, a te z kolei na 25 rejencji. Powiat białogardzki znalazł się w obrębie prowincji Pomorze Zachodnie i rejencji koszalińskiej. Istniał on w ustalonych w tamtym czasie granicach aż do 1932 roku. Wiek XIX przyniósł regionowi także rozwój gospodarczy i cywilizacyjny: zlikwidowano średniowieczne struktury, takie jak cechy, a także zniesiono granice celne. Do ważniejszych zakładów produkcyjnych na terenie Białogardu w XIX wieku należały: gorzelnia, browar, tkalnia wyrobów lnianych, tkalnia adamaszku. Dominujące w regionie (jak i na całym Pomorzu) było rolnictwo. W 1875 roku uruchomiono w Białogardzie fabrykę maszyn i narzędzi rolniczych. Przełomowe dla rozwoju gospodarczego miasta stało się otwarcie elektrowni 27 września 1910 roku. W 1829 roku założono w Białogardzie związek kupiecki. Rok wcześniej powstała także spółdzielnia handlowa. W latach 30-tych XIX wieku następowały kolejne zmiany cywilizacyjne na terenie powiatu: rozpoczyna się wówczas budowa dróg lądowych. W latach 1846-1849 wybudowano trasę Karlino-Białogard-Połczyn a w latach 1854-1856 drogę na trasie Byszyno-Bobolice-Warnino. 1 czerwca 1859 roku nastąpiło otwarcie linii kolejowej Stargard-Świdwin-Białogard-Koszalin z odgałęzieniem Białogard-Kołobrzeg. W 1878 roku uruchomiono kolejna linię Białogard-Szczecinek. Budownictwa dróg lądowych w regionie rozwijało się do wybuchu I wojny światowej. Charakterystycznym zjawiskiem w omawianym regionie była znaczna emigracja ludności, która miała podłoże ekonomiczne (ubóstwo, brak pracy i perspektyw). Głównym kierunkiem emigracji była Ameryka Północna. Pomimo tego jednak, zaludnienie Białogardu systematycznie wzrastało w tamtym czasie. Spadek liczby ludności spotęgowała I wojna światowa (1914-1918), w tym przede wszystkim mężczyzn, którzy ginęli w trakcie działań wojennych. W mieście, pod koniec XIX wieku i na początku wieku XX rozwijała się edukacja. Zwiększyło się także zapotrzebowanie na pomoc medyczną. Następował jednocześnie szybki rozwój urbanistyczny Białogardu. Zburzono mury miejskie, rozebrano stary ratusz w 1847 roku, a nowy stanowił siedzibę władz miejskich do 1926 roku. W powiecie głośnym echem odbiły się wydarzenia polityczne tamtych czasów, przede wszystkim Wiosna Ludów. W latach 1846-1847. Miały wówczas miejsce rozróby i zajścia uliczne robotników i ubogiej ludności.[26]

Tak jak w innych częściach państwa niemieckiego, tak i na Pomorzu Zachodnim rosły nastroje rewolucyjne wśród ludności. W 1918 roku, w listopadzie, powołana została w Białogardzie Rada Robotnicza. Straciła jednak poparcie i została zlikwidowana przez władze. W wyborach 1919 roku w Białogardzie najwięcej głosów uzyskali socjaldemokraci (SPD). Jeszcze w tym samym roku na nowo odżyły nastroje rewolucyjne. W powiecie białogardzkim (jak i na całym Pomorzu Zachodnim) doszło do powszechnego strajku. Na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych coraz większe poparcie, także na ziemi białogardzkiej zdobywała partia nazistowska - jej zwolennicy tworzyli środowiska kombatanckie. NSDAP w Białogardzie rozpoczyna swa działalność w 1928 roku, zdobywając coraz więcej zwolenników oraz organizując wystąpienia publiczne. W wyniku wyborów w 1933 roku większość miejsc w białogardzkim Kreistagu przejęli przedstawiciele partii hitlerowskiej. 1 sierpnia 1932 roku powiat został powiększony o powiat świdwiński. W czasie II wojny światowej niedobory siły roboczej uzupełniano robotnikami przymusowymi, pochodząca z innych terenów Polski. Pierwsze transporty ludności przybyły już w 1939 roku. Jeńcy wojenni znajdowali się w obozach: jeden znajdował się w okolicy ul. Świdwińskiej, drugi - w okolicach dworca. 4 marca 1945 roku do Białogardu wkroczyły wojska radzieckie. [27]

W 1952 roku zlikwidowano w Białogardzie Muzeum Regionalne. W latach 50-. i 60. XX wieku wybudowano także trzy nowe szkoły podstawowe. Wojsko radzieckie opuściło miasto w latach 1992-1993.

W 1999 roku miasto obchodziło swoje 700-lecie. W uroczystościach obchodów wziął udział ówczesny prezydent RP. Aleksander Kwaśniewski, osobiście związany z Białogardem. Powiat białogardzki zostaje utworzony w ramach nowej reformy administracyjnej w tym samym roku. W 2004 otwarto Muzeum w odremontowanym Starym Ratuszu.

Gospodarka i infrastruktura

Dominującymi w powiecie białogardzkim gałęziami gospodarki są: rolnictwo, przemysł drzewny, rolno-spożywczy. Istnieją bardzo dobre warunki do rozwoju turystyki wodnej i wędkarstwa. W 2009 roku zanotowano niepokojące dane na temat bezrobocia w powiecie – sięgało ono niemal 30% w stosunku do ludności aktywnej zawodowo[28].

Rozwój gospodarczy, a tym samym poprawa jakości życia mieszkańców to główne cele samorządu. Powiat staje się atrakcyjnym miejscem dla inwestycji zewnętrznych, stale bowiem wzrasta poziom wykształcenia oraz kwalifikacje jego mieszkańców. Instytucja, która czuwa nad rozwojem nowych inwestycji oraz wspieraniem lokalnej przedsiębiorczości jest działające na terenie powiatu Stowarzyszenie Inicjatyw Społeczno Gospodarczych. Wraz z nim działają Inkubator Przedsiębiorczości i Inkubator Technologiczny. Istotne wsparcie dla przedsiębiorców stanowi fundusz pożyczkowy a także Powiatowy Urząd Pracy, który realizuje liczne kursy, szkolenia oraz pomoc finansową przy rozpoczęciu działalności gospodarczej. Powiat przekazał 50 hektarów terenów inwestycyjnych, znajdujących się w pobliżu Inkubatora Przedsiębiorczości przy trasie Poznań- Kołobrzeg, na rzecz powstania Specjalnej Strefy Ekonomicznej w Białogardzie[29].

Stopa bezrobocia w powiecie białogardzkim w końcu czerwca 2013 roku wynosiła 27,1% a liczba zarejestrowanych bezrobotnych wynosiła 4,6 tys[30]. W 2011 roku stopa ta wynosiła 27,7%, w 2010 - 30,8%[31].

Podmioty gospodarki narodowej wpisane do rejestru Regon (stan na 31.XII 2012)[32].: ogółem: 4897 sektor publiczny: 343 sektor prywatny: 4554

Jednostki wpisane do rejestru REGON wg sekcji PKD 2007[33].:

Sekcja PKD Liczba podmiotów
Sekcja A - Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 232
Sekcja B - Górnictwo i wydobywanie 5
Sekcja C - Przetwórstwo przemysłowe 379
Sekcja D - Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych 19
Sekcja E - Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją 15
Sekcja F – Budownictwo 727
Sekcja G - Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle 1131
Sekcja H - Transport i gospodarka magazynowa 212
Sekcja I - Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi 157
Sekcja J - Informacja i komunikacja 65
Sekcja K - Działalność finansowa i ubezpieczeniowa 130
Sekcja L - Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 575
Sekcja M - Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 218
Sekcja N - Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca 142
Sekcja O - Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 36
Sekcja P – Edukacja 163
Sekcja Q - Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 299
Sekcja R - Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją 82
Sekcja S i T - Pozostała działalność usługowa oraz Gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników 310
Sekcja U - Organizacje i zespoły eksterytorialne 0


Drogi powiatowe na terenie powiatu Białogardzkiego[34]

Numer drogi Nazwa drogi/przebieg
1150 Z Wrzosowo-Ubysławice
1151 Z Wyganowo-Poczernino
1152 Z Mierzyn-Daszewo-do drogi 163
1153 Z Mierzyn-Mierzynek
1154 Z Witolub-Karlino
0275 Z Dygowo-Pobłocie Wielkie
1155 Z Karścino – do drogi 17150
1156 Z Lubiechowo-Karlino
0257 Z Gościno-Karlino
0288 Z Gościno-Robuń-Karwin
1157 Z Od drogi 17150 – Krukowo-Malanowo
1158 Z Karwin-Domacyno-Podwilcze
1056 Z Karlino-Sławoborze
1159 Z Od drogi 17164-Garnki- Kamosowo-Łęczno-do drogi 17169
1160 Z Nasutowo-Rychowo-Sińce-Stanomino
1161 Z od drogi 163 – Rościno-Kamosowo
1057 Z Białogard-Sławoborze
1058 Z Białogard-Rabino
1162 Z od drogi 17169 Debczyno-Byszyno
1163 Z Rogowo-stacja kolejowa Rogowo
1164 Z Debczyno-Czarnowęsy
1165 Z od drogi 17166 – Laski-Byszyno
1166 Z Ryszczewo-Wygoda
1059 Z Rąbino-Tychówko
1167 Z Góry-do drogi 17176
1168 Z Redlino-Lulewice
1169 Z Żelimucha-Ząbki
1170 Z Nosówko-Białogard
0350 Z Białogórzyno-Bardzlino
1171 Z Kosciernica-Pomianowo
1172 Z Białogard-Pomianowo-Zaspy Małe
1173 Z droga 167-Zaspy Wielkie
1174 Z Pomianowo-Klępino Białogardzkie
1175 Z od drogi 163-Klepino B.-Bukówko
1176 Z Dobrowo-Modrolas-do drogi 169
1177 Z Bukowo-do drogi 167
1178 Z Dobrochy-Tychowo
1179 Z Pobądź-Tyczewo-do drogi 169
0351 Z Tyczewo-Dargiń-Grzybnica
1180 Z Borzysław-do drogi 170
1181 Z od drogi 163-Osówko-Wicewo-do drogi 170
1182 Z od drogi 170-Motarzyno-Białowąs-Łeknica
1183 Z Krosinko-Kikowo-do drogi 17204
1184 Z Tychowo-Drzonowo-Wielanowo
1185 Z Warnino-Kowałki-Drzonowo
0430 Z Kowałki-Dzięciołowo-Ujazd
0352 Z Wełdkowo-Czechy
1186 Z Stare Dębno-do drogi 17202
0376 Nosowo-Białogórzyno-Pomianowo
0437 Z Świelino-warnino
1187 Z Białogard, ul. Grunwaldzka
1188 Z Białogard, ul. Wojska Polskiego
1189 Z Białogard, ul. 1-go Maja
1190 Z Białogard, ul. Batalionów Chłopskich
1191 Z Białogard, Kisielice Duże
1192 Z Karlino, Plac Kościelny
1193 Z Karlino, ul. Ks. Brzóski
1194 Z Karlino, ul. Dworcowa
1195 Z Karlino, ul. Kolejowa
1196 Z Karlino, ul. Kosciuszki
1197 Z Karlino, ul. Szymanowskiego
1198 Z Karlino, ul. Traugutta
1199 Z Karlino, ul. Wojska Polskiego

Samorząd

Organami powiatu białogardzkiego są:

1. Rada - organ stanowiący i kontrolny. W jej skład wchodzi 17 radnych. działa na sesjach oraz za pośrednictwem stałych Komisji. Do jej obowiązków należy m. in:

  • stanowienie aktów prawnych prawnych, w tym także statutu powiatu,
  • wybór i odwołanie Zarządu,
  • powoływanie i odwoływanie na wniosek Starosty, Sekretarza i Skarbnika,
  • uchwalanie budżetu powiatu,
  • podejmowanie uchwał w sprawach wysokości podatków i opłat,
  • podejmowanie uchwał w sprawach majątkowych powiatu (zasady nabywania nieruchomości, zaciągania długoterminowych kredytów i pożyczek,podejmowanie uchwał w sprawach herbu i flagi powiatu),
  • podejmowanie uchwał w sprawie przejęcia zadań z zakresu administracji rządowej oraz w sprawie powierzenia prowadzenia zadań publicznych jednostkom samorządu terytorialnego,
  • uchwalanie powiatowego programu zapobiegania przestępczości oraz ochrony bezpieczeństwa obywateli i porządku publicznego,
  • uchwalanie powiatowego programu przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy [35]

Skład Rady Powiatu na kadencję 2010 - 2014:

1.Marek Anusz 2.Jerzy Bartman – Wiceprzewodniczący Rady Powiatu 3.Henryk Budzyła – Przewodniczący Rady Powiatu 4.Tomasz Hynda 5.Anna Kodź 6.Jan Korzeniowski – Wiceprzewodniczący Rady Powiatu 7.Marek Lewandowski 8.Robert Madejski 9.Maciej Myczka 10.Jan Połuboczko 11.Zbigniew Raczewski 12.Izabella Strzałkowska 13.Krzysztof Szyszlak 14.Romuald Tatys 15.Turnik Janusz 16.Tomasz Walasek 17.Rajmund Wasiak [36]

2. Zarząd

Zarząd Powiatu 2010 - 2014:

Starosta – Tomasz Hynda

Wicestarosta – Zbigniew Raczewski

Członkowie Zarządu:

- Izabela Strzałkowska

- Krzysztof Szyszlak

- Romuald Tatys [37]

Kultura

Ważniejsze instytucje kulturalne na terenie powiatu:

Białogard

  • Centrum Kultury i Spotkań Europejskich - miejska instytucja kultury prowadząca działalność w zakresie upowszechniania kultury, edukacji kulturalnej, sprawowania opieki nad zabytkami, promowania amatorskiego ruchu artystycznego itp[38].
  • Młodzieżowy Dom Kultury
  • Białogardzka Biblioteka Publiczna im. Karola Estreichera


Karlino

  • Gminny Ośrodek Kultury
  • Muzeum Ziemi Karlińskiej
  • Biblioteka Miejska w Karlinie


Tychowo

  • Gminny Ośrodek Kultury
  • Gminna Biblioteka Publiczna im. Lucjana Szenwalda


Ważniejsze imprezy:

  • Dni Białogardu
  • Bitwa o krowę
  • Międzynarodowe Dni Kultury Chrześcijańskiej

Oświata

W latach 1995 - 1996 placówki edukacyjne w powiecie białogardzkim zostają przejęte przez samorządy. W roku 1998 przystąpiły one do przygotowania i wprowadzenia reformy oświaty, w ramach której wprowadzono obok 6-letnich szkół podstawowych, 3-letnie gimnazja oraz zespoły szkół. W rezultacie w powiecie powstało docelowo 13 szkól podstawowych, 5 gimnazjów oraz zespół szkół w Dobrowie. Samorząd powiatu sprawuje również pieczę nad szkołą specjalną oraz szkołami ponadgimnazjalnymi. Funkcjonują one od roku 2002 i w tym też roku po raz pierwszy przeprowadziły nowa maturę[39] Na terenie powiatu funkcjonują również placówki niepubliczne, przedszkola oraz domy dziecka.

Wykaz poszczególnych placówek oświaty powiatu białogardzkiego:[40]


Gmina Białogard:

  • Przedszkole Miejskie nr 1
  • Przedszkole Miejskie nr 2
  • Przedszkole Miejskie nr 3
  • Szkoła Podstawowa w Kościenicy
  • Szkoła Podstawowa nr 3
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 4 im. Mikołaja Kopernika
  • Szkoła Podstawowa nr 5 im. Władysława Broniewskiego
  • Szkoła Podstawowa im. Jana Brzechwy
  • Szkoła Podstawowa w Stanominie
  • Gimnazjum nr 1
  • Gimnazjum nr 2
  • Gimnazjum w Pomianowie
  • Gimnazjum dla dorosłych w Pomianowie
  • Gimnazjum Specjalne
  • Liceum Ogólnokształcące im. Bogusława X
  • Zespół Szkół Specjalnych im. Jana Pawła II
  • Państwowa Szkoła Muzyczna


Gmina Karlino:

  • Przedszkole Miejskie
  • Publiczna szkoła Podstawowa w Maszewie
  • Szkoła Podstawowa im. Bohaterów 6 Pomorskiej Dywizji Piechoty
  • Szkoła Podstawowa w Karścinie
  • Gimnazjum w Karlinie ul. Brzóski 6
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w Karlinie ul. Parkowa 1


Gmina Tychowo:

  • Gminne Przedszkole
  • Gimnazjum w Tychowie im. Jana Pawła II
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Prof. Jana Radomskiego
  • Zespół Szkół w Dobrowie (w tym Gimnazjum)


Placówki niepubliczne:

  • Gimnazjum „Scholar” w Białogardzie
  • Prywatne Liceum Ogólnokształcące ``Scholar`` dla Dorosłych po ZSZ w Białogardzie
  • Niepubliczna Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy, Kowalki
  • Prywatne Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych w Białogardzie
  • Prywatne Liceum Ogólnokształcące „Scholar” w Białogardzie
  • Prywatne Liceum Profilowane „Scholar” w Białogardzie
  • Prywatne Policealne Studium Zawodowe w Białogardzie
  • Prywatne uzupełniające Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych w Białogardzie[41]

Kościoły i związki wyznaniowe

Białogard:

Kościoły katolickie:

Białogard należy do diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej[18] . W skład dekanatu Białogard (na terenie samego miasta) wchodzą następujące parafie:

  • Narodzenia Najświętszej Maryi Panny ,
  • Najświętszego Serca Pana Jezusa,
  • Św. Jadwigi

Na terenie diecezji znajduje się również greckokatolicki kościół św. Jerzego.


Kościoły Protestanckie:

  • Kościół Wolnych Chrześcijan ,
  • Kościół Zielonoświątkowy ,
  • Kościół Chrystusowy ,
  • Kościół Nowoapostolski.


Zgromadzenia zakonne:

  • Albertynki – Zgromadzenie Sióstr Albertynek Posługujących Ubogim
  • Siostry Najświętszej Duszy Chrystusa


Gmina Białogard:[42]

  • Białogórzyno – kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP z XIX wieku,
  • Byszyno – kościół rzymskokatolicki, pw. Matki Bożej Częstochowskiej z XIX wieku,
  • Łęczno – kościół rzymskokatolicki (wcześniej ewangelicki z XV/XVI wieku); należy do parafii pw. Św. Jadwigi w Białogardzie,
  • Podwilcze – kościół rzymskokatolicki filialny pod wezwaniem św. Marcina Biskupa, z XVI wieku (wcześniej ewangelicki), należy do parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Stanominie,
  • Pomianowo – kościół rzymskokatolicki filialny pod wezwaniem Chrystusa Króla, z XVIII wieku (wcześniej ewangelicki), należy do parafii Wniebowzięcia NMP,
  • Rarwino – kościół rzymskokatolicki filialny pod wezwaniem Narodzenia NMP, należący do parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Stanominie, wybudowany w XVI wieku (wcześniej ewangelicki),
  • Stanomino – kościół rzymskokatolicki filialny pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego, wcześniej ewangelicki z XVI wieku,
  • Żytelkowo – kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem Nawiedzenia NMP z XVII wieku, kościół filialny należący do parafii pw. Jana Kantego w Dobrowie (wcześniej ewangelicki

Gmina Karlino: [43]

  • Parafia pw. Św. Michała Archanioła w Karlinie
  • Parafia pw. Św. Kazimierza w Karwinie
  • Parafia pw. Trójcy Świętej w Karwinie

Gmina Tychowo:[44]

Na terenie gminy funkcjonują kościoły filialne Parafii Matki Bożej Wspomnienia Wiernych w Tychowie: Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Kikowie, Kościół MB Częstochowskiej w Sadkowie, Kościół Św. Szczepana w Starym Dębnie, Kościół Św. Antoniego w Tyczewie oraz punkt odprawiania mszy w Smęcinie.

Sport

Kultura fizyczna, sport i rekreacja w powiecie białogardzkim według danych GUS (stan na 31.12.2010):[45]


Kluby sportowe
kluby 21 obiektów
sekcje sportowe 33 obiekty
Członkowie
ogółem 1172 osoby
ćwiczący(ogółem) 1003 osoby
ćwiczący do lat 18 (ogółem) 725 osób
trenerzy 17 osób
instruktorzy sportowi 26 osób
inne osoby prowadzące zajęcia sportowe 23 osoby

Turystyka

Gmina Białogard:[46].

Zabytki:

Białogórzyno - szachulcowy kościół z XIX w.

Dargikowo - cmentarz ewangelicki z XIX w.

Komasowo - dwór i park z XIX w.

Laski - dwór i park z XIX w.

Nasutowo - dwór i park z XIX w.

Nawino - dwór i park z XIX w.

Podwilcze - ruiny pałacu z XVIII-XIX w.

Pomianowo - kościół filialny pw. Chrystusa Króla z XVIII w.

Rarwino - ceglany kościół z XVIII w.

Stanomino - kościół z XVIII w., park sanatoryjno-leśny z XIX w.

Dodatkowe atrakcje:

Pomianowo - mini zoo Rościno - pierwsza podwodna elektrownia na świecie wybudowana w 1936 r. Żelimucha - największa w Polsce plantacja borówki amerykańskiej Żyletkowo - największe w gminie gospodarstwo rybne


Miasto i Gmina Karlino:[47].

Domacyno - Figura Matki Boskiej Królowej Świata oraz Park pałacowy z I poł. XIX w.

Karlino - kościół gotycki p.w. św. Michała Archanioła z 1510r., przebudowywany i odnawiany w XVII i XIX w., Ratusz wybudowany w latach 1908-1912 w stylu eklektycznym z neogotyckim sklepieniem; zabytkowe kamienice i budynki z XIX w.; szachulcowy spichlerz z przełomu XIX i XX w.

Karściono - klasycystyczny pałac z początku XIX w., kościół z XIX w. zbliżony do stylu neoromantycznego

Kozia Góra - pałac z XVIII/XIX w. zbudowany w stylu barkowym, przebudowany w stylu neogotyckim; spichlerz z połowy XVI w., park dworski założony w XVII w.

Lubiechowo - neogotycki kościół z XIX w.; neoklasycystyczny pałac zbudowany w 1835 r.; kuźnia z przełomu XIX i XX w.

Mierzyn - neogotycki kościół z połowy XIX w.

Pobłocie Wielkie - Dwór z I połowy XIX w., przebudowany w XX wieku w stylu neoklasycystycznym

W samym Karlinie dużą atrakcją jest przystań kajakowa, z zapleczem socjalnym, polem namiotowym, placem zabaw oraz strzeżone kąpielisko, skate park, pole do mini golfa. Warto równieą odwiedzić Muzeum Ziemi Karlińskiej a także wieże widokową w kościele gotyckim.


Gmina Tychowo:[48].

Motarzyn - ryglowy kościół z II połowy XVIIw. z renesansową amboną z XVIIIw., emporą organową z XVIIw., mosiężnymi świecznikami z 1611r. Oraz dzwonem gotyckim z 1603r.

Smęcino - pałac oraz park dworski z końca XIXw.

Bukówko - zespół parowo-pałacowy z XIXw. oraz kościół z XVIw.

Dobrowie - zespół pałacowo-parkowo-kościelny z XIXw.

Kikowo - pałac z XIXw.

Kowalki - kościół ryglowy z XVIw.

Modrolesie - pozostałość po obozie jenieckim lotników alianckich z czasów II wojny światowej, z pomnikiem upamiętniającym to zdarzenie

Stare Dębno - kościół z XVIIIw.

Trzebiec - eklektyczny dworek oraz pozostałości po XIXw. założeniu parkowo- pałacowym

Tychowo - głaz narzutowy Trygław, znajdujący się na cmentarzu komunalnym w Tychowie, kościół z XVw. rozbudowany w XVIII i XIXw., park krajobrazowy z II poł. XVIIIw.

Dodatkowe atrakcje: na terenie gminy zobaczyć można wiele gatunków rzadko spotykanych drzew, rezerwat przyrody w pobliżu wsi Warnino, Cisy Tychowskie z licznymi okazami cisów.[49]

Demografia

Ilość mieszkańców ogółem w powiecie białogardzkim w ostatnich latach według danych GUS:[50].

Rok Liczba mieszkańców
2008 48297
2009 48261
2010 49469
2011 49303
2012 49184


Liczba ludności ogółem w poszczególnych gminach powiatu białogardzkiego w ostatnich kilku latach według banku Danych Lokalnych:[51].

Gmina Białogard

Rok Liczba mieszkańców
2008 7754
2009 7732
2010 8026
2011 8015
2012 7984

Gmina Karlino

Rok Liczba mieszkańców
2008 9147
2009 9183
2010 9438
2011 9405
2012 9347

Gmina Tychowo[52].

Rok Liczba mieszkańców
2008 7035
2009 7045
2012 7042

Służba zdrowia

Służba zdrowia w powiecie białogardzkim według danych GUS (stan na 31.12.2012):[53]

Zakłady opieki zdrowotnej
ogółem 19 obiektów
praktyki lekarskie 9 obiektów
podstawowa opieka zdrowotna (porady) 209263 (jd)
Apteki ogólnodostępne
Apteki ogólnodostępne 10 obiektów
Liczba ludności na 1 aptekę ogólnodostępną 4918 osób
Placówki stacjonarnej opieki społecznej
ogółem 4 obiekty
domy pomocy społecznej 1 obiekt
ilość miejsc 277
mieszkańcy 206 osób

Herb

Herb powiatu białogardzkiego

Obecny herb powiatu białogardzkiego został ustanowiony na mocy ustawy nr XXXIII/213/02 Rady Powiatu w Białogardzie z dnia 28 maja 2002 r. w sprawie ustanowienia herbu i flagi Powiatu Białogardzkiego. Przedstawia on gryfa na srebrnym tle, zwróconego w lewo. W reku trzyma on niebieski pastorał, ponad nim widnieje książęca mitra. Pod postacią gryfa znajdują się dwie błękitne wstęgi[54].

Miejscowości i gminy

Gminy:

Gmina Białogard

Gmina Karlino

Gmina Tychowo

Miasta:

Białogard

Karlino

Tychowo

Przypisy

  1. Dzieje ziemi białogardzkiej, red. A. Czarnik, Poznań 1972, s. 11-12
  2. Zob. J. Kondracki, Geografia fizyczna Polski,Warszawa 1980, s. 271.ISBN 8301138971.
  3. Przewodnik turystyczno-krajoznawczy po ziemi białogardzkiej, red. A. Świrko, Białogard 2000, s. 10
  4. Dzieje ziemi białogardzkiej, s. 11
  5. Przewodnik, s. 10
  6. Ibidem, s. 10-11
  7. Dzieje, s. 11-12
  8. Przewodnik, s. 11
  9. Dzieje, s. 16
  10. Przyroda Pomorza Zachodniego, pod red. M. Czasnojć, Szczecin 2002, s. 86-87.ISBN 8391082784.
  11. Dzieje, s. 14
  12. Ibidem, s. 15-16
  13. Rzeźba terenu w: Powiat Białogardzki. Oficjalny Serwis [online] [przeglądany 21.07.2013] Dostępny w: http://www.powiat-bialogard.pl/page/?id=107
  14. Przewodnik, s. 16
  15. Dzieje, s. 23
  16. Ibidem
  17. Przyroda Pomorza Zachodniego, s.240-242
  18. Pomniki przyrody powiatu białogardzkiego w: Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego [online][przeglądane 25. 07. 2013] Dostępne w: http://www.wzp.pl/srodowisko/formy_ochrony_przyrody/pomniki_przyrody13.htm
  19. Rezerwaty przyrody powiatu białogardzkiego w: Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego [online], [Przeglądane 25. 07. 2013] Dostępne w: http://www.wzp.pl/srodowisko/formy_ochrony_przyrody/rezerwat_przyrody13.htm
  20. Dzieje, s. 24.
  21. H. Machajewski, Pradzieje w: Białogard 1299-1999. Studia z dziejów miasta, pod red. B. Polaka, Koszalin-Białogard 1999, s. 17-51.ISBN 83-911949-1-4
  22. H. Janocha, F. Lachowicz , Z pradziejów ziemi białogardzkiej, w: Dzieje ziemi białogardzkiej, s. 63-64
  23. Ibidem, s. 64-70
  24. Z. Szultka , Dzieje ziemi białogardzkiej od XIII do połowy XVII wieku, w: Dzieje ziemi białogardzkiej,s. 81-92.
  25. G. Łukomski, Od wojny trzydziestoletniej do wojen napoleońskich (1618 – 1815) w: Białogard 1299-1999. Studia z dziejów miasta, s. 113-122.
  26. Ibidem, s. 122-128.
  27. Ibidem, s. 128-137.
  28. Ziemia białogardzka[online][przeglądane 1.08.2013] Dostepne w: http://www.bialogard-okej.pl/ziemia-bialogardzka
  29. Gospodarka w: Strona Powiatu białogardzkiego[online][przeglądane 1.08.2013] Dostępne w: http://www.powiat-bialogard.pl/page/?id=106
  30. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia wg województw, podregionów i powiatów (stan na koniec sierpnia 2013)w: Główny Urząd Statystyczny[online][przeglądane 1.08.2013]Dostępne w: http://www.stat.gov.pl/gus/5840_1487_PLK_HTML.htm
  31. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia wg województw, podregionów i powiatów (stan na koniec sierpnia 2013)w: Główny Urząd Statystyczny[online][przeglądane 1.08.2013] Dostępne w: http://www.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_zachodniopomorskie/portrety_powiatow/powiat_bialogardzki.pdf
  32. Portret terytorialny powiatu białogardzkiego w: Bank Danych Lokalnych GUS[online][przeglądane:2.08.2013]Dostępne w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.display?p_czas=18&p_nts=-4&p_tery=437
  33. Portret terytorialny powiatu białogardzkiego w: Bank Danych Lokalnych GUS[online][przeglądane:2.08.2013]Dostępne w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.display?p_czas=18&p_nts=-4&p_tery=437
  34. Wykaz dróg powiatowych województwa zachodniopomorskiego w: Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego [online] [przeglądane: 1.09.2013] Dostępne w: http://www.bip.wzp.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=5456:uchwaa-nr-36903-zarzdu-wojewodztwa-zachodniopomorskiego&catid=408:2003&Itemid=74
  35. Władze powiatu w: Powiat białogardzki. Oficjalny serwis [online] [przeglądane:25.09.2013] Dostępne w: http://www.powiat-bialogard.pl/page/?id=2
  36. Władze powiatu w: Powiat białogardzki. Oficjalny serwis [online] [przeglądane:25.09.2013] Dostępne w: http://www.powiat-bialogard.pl/page/?id=2
  37. Władze powiatu w: Powiat białogardzki. Oficjalny serwis [online] [przeglądane:25.09.2013] Dostępne w: http://www.powiat-bialogard.pl/page/?id=2
  38. Centrum Kultury i Spotkań Europejskich. Strona Oficjalna[online][przeglądane: 26.07.2013]Dostępne w: http://www.kultura.bialogard.info/index.php?t=1&p=onas
  39. Leksykon Oświaty Zachodniopomorskiej 1945-2005, pod red. Cz. Plewki, Szczecin 2005, s. 47. ISBN 8360140456. Dostępne również w : http://zbc.ksiaznica.szczecin.pl/Content/1706/0007-0028.pdf.
  40. Op.cit., s. 49-73.
  41. Lista szkół - powiat białogardzki[online][przeglądane: 31.07.2013] Dostępne w: http://szkolypowiatbialogardzki.szkolnictwa.pl/p,2
  42. Parafie w diecezji w: Diecezja koszalińsko-kołobrzeska[online][przeglądane:13.08.2013] Dostępne w:http://www.koszalin.opoka.org.pl/new/a.php?m=6&p=parafie
  43. Parafie w: Diecezja koszalińsko-kołobrzeska [online] [przeglądane: 4.09.2013] Dostępne w: http://www.koszalin.opoka.org.pl/new/a.php?m=6&p=parafie
  44. Parafia Matki Bożej Wspomnienia Wiernych w: Diecezja koszalińsko-kołobrzeska [online] [przeglądane: 26.09.2013] Dostępne w: http://www.koszalin.opoka.org.pl/new/p.php?m=6&p=26
  45. Portret terytorialny powiatu białogardzkiego w: Bank Danych Lokalnych GUS [online] [przeglądane: 27.09.2013] Dostępne w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.display?p_czas=16&p_nts=-4&p_tery=437
  46. Atrakcje Dorzecza Parsęty w: Związku Miast i Gmin Dorzecza Parsęty[online][przeglądane:6.08.2013] Dostępne w: http://parseta.org.pl/index.php?id=2615
  47. Atrakcje Dorzecza Parsęty w: Związku Miast i Gmin Dorzecza Parsęty[online][przeglądane:6.08.2013] Dostępne w: http://parseta.org.pl/index.php?id=2615
  48. Atrakcje Dorzecza Parsęty w: Związku Miast i Gmin Dorzecza Parsęty[online][przeglądane:6.08.2013] Dostępne w: http://parseta.org.pl/index.php?id=2615
  49. Atrakcje Dorzecza Parsęty w: Związku Miast i Gmin Dorzecza Parsęty[online][przeglądane:6.08.2013] Dostępne w: http://parseta.org.pl/index.php?id=2615
  50. Portret terytorialny w: Bank Danych Lokalnych GUS[online][przeglądane 29.07.2013] Dostępne w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims?p_nts=-4&p_tery=437&p_czas=18
  51. Portret terytorialny w: Bank Danych Lokalnych GUS [online][przeglądany 29.07.2013] Dostępny w:http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims?p_nts=-4&p_tery=437&p_czas=18
  52. Bank Danych Lokalnych podaje dane dla gminy Tychowo jedynie na rok 2008 i 2009; dostępne w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.dims?p_nts=-4&p_tery=437&p_czas=18, natomiast statystyki na rok 2012 znaleźć można na stronie internetowej gminy i miasta Tychowo: http://www.tychowo.pl/index.php/dane-statystyczne
  53. Portret terytorialny powiatu białogardzkiego w : Bank Danych Lokalnych GUS [online] [przeglądane: 25.09.2013] Dostępne w: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/portret.display?p_czas=18&p_nts=-4&p_tery=437
  54. Herb powiatu białogardzkiego w: Biuletyn Informacyjny o Pomorzu Zachodnim[online][przeglądany 29.07.2013]Dostępny w:http://www.ipomorze.pl/herb_powiatu_bialogardzkiego,1246950480.html

Bibliografia

  • Białogard 1299-1999. Studia z dziejów miasta, pod red. B. Polaka, Koszalin-Białogard. ISBN 83-911949-1-4.
  • Dzieje ziemi białogardzkiej, pod red. A. Czarnika, Poznań 1972.
  • Kondracki J., Geografia fizyczna Polski,Warszawa 1980.ISBN 8301138971
  • Leksykon Oświaty Zachodniopomorskiej 1945-2005, pod red. Cz. Plewki, Szczecin 2005. ISBN 8360140456
  • Przewodnik turystyczno-krajoznawczy po ziemi białogardzkiej, red. A. Świrko, Białogard 2000.
  • Przyroda Pomorza Zachodniego, pod red. M. Czasnojć, Szczecin 2002. ISBN 8391082784

Linki zewnętrzne

  • Biuletyn informacji Publicznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego - http://www.bip.wzp.pl/

Zobacz także

Białogardzka Miejska Biblioteka Publiczna

Wykaz zabytków powiatu białogardzkiego Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie

Stowarzyszenie Inicjatyw Społeczno-Gospodarczych