Ratusz (Chojna)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. nr 31 z dnia 22 kwietnia 1955[1]
Ratusz w Chojnie
Ratusz w Chojnie
Lokalizacja Chojna, Plac Konstytucji 3 Maja
Data budowy XIII-XV wiek
[ Zobacz Ratusz w Chojnie na mapie.]

Ratusz w Chojnie jest budynkiem wolnostojącym posadowionym w południowo - zachodniej części miasta, fasadą zwrócony w stronę placu rynkowego, będącego obecnie rozległym skwerem miejskim. Budowę ratusza rozpoczęto na przełomie XIII/XIV wieku, po długotrwałym procesie budowlanym ostatecznie ukończono ok. połowy XV wieku. Z pierwszej budowli, zniszczonej przez pożar w 1316 roku, zachowane są tylko relikty kamiennych fundamentów i ościeży okien. W wyniku podjętej odbudowy, pierwotny gmach został przedłużony w kierunku południowym uzyskując plan prostokąta. Był budowlą dwukondygnacyjną i podpiwniczoną. Piwnice przekryte były stropami podpartymi rzędem drewnianych słupów. Ratusz pełnił funkcje hali kupieckiej i składu towaru oraz siedziby władz miejskich. Jednocześnie powstały kramy sprzedawców przylegające do głównej budowli od wschodu.

Wzrost znaczenia oraz potrzeba zaspokojenia rosnących aspiracji mieszczan – przyczyniły się do rozbudowania skromnej bryły ratusza w reprezentacyjną siedzibę władz miejskich. W okresie między 1433 a 1445 rokiem budynek ratusza po raz kolejny przedłużono. Powstała część wschodnia mieszcząca paradną sień i pokoje burmistrza. Szczególnie bogatą formę otrzymała fasada (tzw. paradna fasada), zwieńczona szczytem zdobionym dekoracją maswerkową z kręgu brunsbergowskiego. Po zakończeniu prac wybrukowano plac przed ratuszem, a następnie ustawiono na nim rzeźbę Rolanda. W 2 ćw. XV wieku w piwnicach założone zostały sklepienia krzyżowo – żebrowe. Przesklepiono też sień przy szczycie wschodnim i mieszczące się nad nią pokoje burmistrza. Ok. roku 1460 podjęto prace przy budowie elewacji tylnej, która otrzymała wystrój w stylu gotyku płomienistego.

Znaczące przekształcenia późnogotyckiej bryły ratusza nastąpiły w początkach XVIII wieku. W 1702 roku rozebrano mury pierwszego piętra, pozostawiając tylko gotyckie szczyty. Wzniesiono nową ścianę podzieloną szerokimi, prostokątnymi oknami. Następny gruntowny remont odnotowano w 1 ćw. XIX wieku, przystosowując wnętrze wyłącznie do funkcji administracyjnych. W roku 1883 rozpoczęto regotyzację obu elewacji szczytowych, którym przywrócono średniowieczne kształty okien, dokonano też kolejnej modernizacji wnętrz. Niewielkie prace remontowe przeprowadzono w 1925 roku.
Ratusz został znacznie zniszczony w wyniku działań wojennych 1945 roku, w stanie ruiny pozostawał do lat 70. XX wieku. Odbudowę z rekonstrukcją przeprowadzono w latach 19771986.

Obecna bryła – o późnogotyckiej formie stylowej z elementami baroku jest wynikiem przekształceń historycznych oraz w dużej mierze współczesnych rekonstrukcji. Oryginalną substancję zabytkową stanowią mury kapitalne elewacji podłużnych oraz elewacji szczytowej (zachodniej) do wysokości podstawy szczytu. Część wschodnia średniowiecznej bryły niezachowana. Tworzące ją fasada i przyległe do niej odcinki murów podłużnych zostały zrekonstruowane według stanu z XIX w. Odtworzono także oba szczyty. Wymurowane są z współczesnej cegły ceramicznej, wzorowanej na formacie gotyckim. Pozostałe mury historyczne wzniesione są z cegły gotyckiej (o wiązaniu wendyjskim i gotyckim), w obrębie piętra z cegły nowożytnej o otynkowanym licu. Prostopadłościenna, jednopiętrowa, podpiwniczona bryła przekryta jest dachem dwuspadowym i zamknięta sterczynowymi szczytami o późnogotyckiej formie stylowej. Elewacje ratusza charakteryzują się zróżnicowanymi podziałami. Najbardziej dekoracyjny układ z bogatym wystrojem ceglanym, otrzymała elewacja szczytowa od strony rynku. Na całej wysokości murów opięta jest czterema wielobocznymi przyporami, nadającymi fasadzie wertykalny charakter kompozycyjny. Ścianki przypór, o narożach akcentowanych profilowaną kształtką, zdobione są prostokątnymi niszami zamkniętymi wimpergami, w partii szczytu przypory zdobią motywy wimperg. Portal główny, umieszczony osiowo, zwieńczony jest wimpergą z czołgankami, podobnie jak wyznaczające skrajne osie okna ostrołukowe. Kondygnacja piętra, wydzielona wąskimi pasami gzymsu, zawiera po trzy okna biforyjne wpisane w pole szerokiej blendy z kolistą rozetą. Szczyt podzielony jest fryzem maswerkowym na trzy strefy, zdobione biforyjnymi blendami (w środkowej partii szczytu w blendach umieszczone okienka). Skrajne blendy zwieńczone są kolistą rozetą i wimpergą. Tło wszystkich rozet i blend gładko otynkowane, bez dekoracji.

Przeciwległa elewacja szczytowa, w przyziemiu trójosiowa, z centralnie usytuowanym portalem ostrołukowym, poprzedzonym kilkustopniowymi schodami. Rozdzielający kondygnacje gzyms stanowi podstawę szczytu, artykułowanego sześcioma wielobocznymi lizenami, skrępowanymi pasami fryzów wimpergowych, przechodzących także na lico szczytu. W jego partii środkowej zakomponowane są okienka biforyjne, a w skrajnych polach i wierzchołku szczytu biforyjne blendy o trójlistnym zamknięciu. Są ona zwieńczone trójkątnymi szczycikami z rozetami wypełnionymi maswerkiem o motywach wirujących rybich pęcherzy. Elewacje podłużne charakteryzują proste podziały osiami okiennymi, o różnej liczbie i asymetrycznym rozkładzie w obu kondygnacjach. Na piętrze w obu elewacjach prostokątne okna o zagęszczonym rytmie rozdzielone są pilastrami.

Historyczny układ wnętrz zachowany jest tylko w hali piwnicznej przesklepionej szesnastoma przęsłami ceglanych, krzyżowo – żebrowych sklepień. Są one wsparte na niskich krzyżowych filarach ustawionych na osi podłużnej gmachu. Pozostałe pomieszczenia mają współczesne, funkcjonalne rozplanowanie, zaprojektowane na potrzeby prowadzenia działalności kulturalno – społecznej. Obecnie ratusz jest siedzibą Centrum Kultury, na parterze mieści się biblioteka, na piętrze sala koncertowo – wystawiennicza, w piwnicy znajdują się pomieszczenia restauracji.

Przypisy

  1. Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml

Bibliografia

  • Kalita–Skwirzyńska, K. Średniowieczne ratusze Pomorza Zachodniego. W: Badania nad sztuką Pomorza, Materiały z sesji SHS, Szczecin 1988;
  • Kalita–Skwirzyńska, K. Rozwój urbanistyki i architektury Chojny w okresie średniowiecza. W: Terra Transoderana. Sztuka Pomorza Nadodrzańskiego i dawnej Nowej Marchii w średniowieczu, Materiały z sesji SHS, Szczecin 2004.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Kamila Wójcik