Julius Gierke

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rudolph Eduard Julius Gierke
prawnik
brak zdjecia
Data urodzenia 7 grudnia 1807
Miejsce urodzenia Szczecin
Data śmierci 28 sierpnia 1855
Miejsce śmierci Bydgoszcz
Narodowość niemiecka


(Rudolph Eduard) Julius Gierke (1807-1855) - prawnik, pruski minister rolnictwa.

Życiorys

Julius Gierke urodził się 7 grudnia 1807 roku w Szczecinie. Był synem kupca Christopha Friedricha Samuela Gierkego (17751854) i Dorothei Wilhelminy Körn (17751843).

W 1829 roku zdał egzamin maturalny w Gimnazjum Mariackim. Następnie studiował prawo w Berlinie i Heidelbergu. Po powrocie do Szczecina odbył aplikaturę w Wyższym Sądzie Krajowym (Oberlandesgericht, sąd II instancji). W 1834 roku uzyskał tam posadę referenta, a 27 czerwca 1838 roku - asesora. Od 1841 roku był członkiem Gesellschaft für pommersche Geschichte und Altertumskunde. W 1848 roku został syndykiem miejskim Szczecina. Podczas Wiosny Ludów wybrano go na posła do pruskiego zgromadzenia narodowego, gdzie początkowo reprezentował partię liberalną (centrum), później zaś demokratyczną (lewica). W okresie od 25 czerwca do 21 września 1848 roku sprawował funkcję szefa nowo powołanego ministerstwa rolnictwa w rządzie Rudolfa von Auerswalda. Zaproponowany przez Gierkego w lipcu 1848 roku projekt ustawy o zniesieniu ciężarów feudalnych skrytykował Karl Marx[1]. Po upadku rządu Auerswalda Gierke dostał nominację na prezesa Wyższego Sądu Krajowego (później Sąd Apelacyjny) w Bydgoszczy. Kolegium tej instytucji wnosiło początkowo protesty przeciw tej nominacji: argumentowano, że Gierke był zaciekłym opozycjonistą wobec króla, sprzeciwił się przeniesieniu obrad parlamentu z Berlina do Brandenburga i czynnie wsparł ogłoszony jesienią 1848 roku opór podatkowy. Nie przeszkodziło mu to jednak w objęciu stanowiska. Od marca 1849 roku Gierke zasiadał w pierwszej izbie zgromadzenia narodowego jako deputowany z powiatu Königsberg/Preussen.

Zmarł 28 sierpnia 1855 roku na cholerę. Kilka dni później na tę samą chorobę zmarła jego żona. Małżeństwo osierociło sześcioro dzieci. Zdarzenie to odbiło się głośnym echem w Szczecinie. Carl Stahr pisał wówczas:

Poczciwy Gierke padł jej [cholery] ofiarą w Bydgoszczy — w ciągu dwunastu godzin, po tym jak rześki i zdrowy wyjechał z Klęskowa. Gdy tylko nadeszła wiadomość o chorobie, żona pojechała w ślad za nim. Gdy była jeszcze w drodze, nadszedł tymczasem kolejny telegram, informujący krewnych o śmierci tego dziarskiego człowieka. Wraz z jego śmiercią wszyscy straciliśmy życzliwego kompana. Żona tego naszego przyjaciela — siostra Konrada Zitelmanna — zmarła niedługo potem. Bracia Otto i Konrad Zitelmannowie pojechali tam [do Bydgoszczy] więc zaraz ze swą sędziwą matką (...) Następnie rozdzielili między siebie osierocone dzieci[2].
Concordia Therese Gierke z domu Zitelmann
Dzieci Juliusa i Theresy w latach 60. XIX wieku. Od lewej stoją: Konrad, Walter, Hans; siedzą: Waldemar, Otto, Anna

Rodzina

16 listopada 1839 roku poślubił w Szczecinie Concordię Theresę (18091855) — córkę C.W.O. Zitelmanna. Para miała ośmioro dzieci (dwoje wcześnie zmarło):

  • Otto
  • Waldemar
  • Anna (Dorothea Concordia) (18441916) — żona kupca szczecińskiego Ludwiga Carla Waldemara Grunowa (18381881)
  • (Carl Caesar) Konrad (18451849)
  • Hans
  • (Paul Carl) Conrad (18501938) — w 1869 roku wziął udział w ekspedycji polarnej. W 1876 roku osiadł w Chile, gdzie w 1911 roku został mianowany niemieckim konsulem.
  • NN (1853) — dziecko zmarło po kilku dniach od narodzin.
  • Walter (Hermann) (18541925) — właściciel dóbr rycerskich w Polanowicach koło Kruszwicy. W 1908 roku utworzył fideikomis — w związku z tym cesarz niemiecki Wilhelm II nadał mu w 1910 roku szlachectwo dziedziczne.

Julius Gierke i Fryderyk Wilhelm IV

Minister Gierke nie był zbyt dobrze postrzegany przez króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV. Z jednej strony był jedynym członkiem rządu, który nie wypisał się z partii liberalnej, z drugiej — był także jedynym ministrem nie-szlachcicem. Barwny opis niektórych potyczek Gierkego z królem zostawił w swych wspomnieniach Karl August Varnhagen von Ense.

We wrześniu 1848 roku król oczekiwał od ministrów rozwiązania Zgromadzenia Narodowego, co nie było po ich myśli. Jak relacjonuje Varnhagen:

Auerswald nie chciał tego, Hansemann się wahał, Schreckenstein wzbraniał się, a najbardziej przeciwny temu pomysłowi był Gierke. Król powiedział nawet, że tak jak niegdyś cesarz Fryderyk przed Henrykiem Lwem, tak on teraz klęka przed nimi i prosi o zgodę. Ale i to nic nie dało. Ministrowie udali się na naradę do innego pokoju. Gdy wrócili, król szkicował na kartce papieru kwiaty. Zapytał, nie podnosząc nawet wzroku, czy doszli do porozumienia. Spostrzegłszy ich uporczywy opór, wpadł w przeraźliwy gniew. Zaczął rzucać siarczyste przekleństwa — przeciwko Auerswaldowi i Hansemannowi, że go oszukali i zdradzili, najbardziej zaś przeciw Gierkemu, któremu splunął zresztą w twarz. Oczywiście następstwem było rozwiązanie rządu (21 września 1848 roku).

Varnhagen przytacza także pewną anegdotę z czasów, gdy Gierke był prezesem Sądu Apelacyjnego w Bydgoszczy:

Podczas swego pobytu (8 października 1854 roku) w Bydgoszczy król – jak już nie raz bywało – nie miał ochoty widzieć się z prezesem Sądu Apelacyjnego Gierkem (...). Prezydent Królewskiej Rejencji w Bydgoszczy von Schleinitz uważał, że ta animozja upośledzi pracę całego sądu, więc zwrócił się do generała Grafa von der Groebena z prośbą, żeby zapośredniczył u króla w tej sprawie. Ten jednak odmówił, twierdząc, że król ma zupełną rację. Schleinitz zwrócił się więc osobiście do króla, który początkowo wzburzył się i zaklął, ale po wyjaśnieniach Schleinitza jednak uległ – szczególnie z uwagi na zapewnienia, że Gierke zdążył od tamtego czasu [Wiosny Ludów] całkowicie się zmienić. Gierke zjawił się przeto na audiencji dla urzędników sądowych; król zbliżył wówczas lornetkę do oczu, wyszukał Gierkego i rzekł z ogromnym zdziwieniem: "Ejże, Gierke! Mój Boże, ale się żeście zmienili!". I było po sprawie.

Po śmierci Gierkego Varnhagen napisał zaś:

29 (sierpnia) zmarł w Bydgoszczy na cholerę powszechnie szanowany i lubiany prezes sądu apelacyjnego Gierke. Jedynie na dworze (królewskim) znajdują się ludzie na tyle podli, żeby cieszyć się ze śmierci człowieka, który w 1848 roku był demokratycznym ministrem[3].

Przypisy

  1. Marx pisał ironicznie: „Gdy pobieżnie przejrzy się projekt tej ustawy, to na pierwszy rzut oka wydaje się, że minister rolnictwa Gierke wyprowadza na rozkaz [ministra finansów] Hansemanna bardzo odważny cios, że jednym pociągnięciem pióra likwiduje całe „średniowiecze” – i wszystko gratis, ma się rozumieć! (…) Jaka jest jednak rzeczywista wymowa ustawy? Jest ona niezbitym dowodem tego, że niemiecka rewolucja 1848 roku była tylko parodią rewolucji francuskiej z 1789 roku: 4 sierpnia 1789, trzy tygodnie po zdobyciu Bastylii, naród francuski w ciągu jednego dnia rozprawił się z ciężarami feudalnymi. 11 lipca 1848, cztery miesiące po rewolucji marcowej, ciężary feudalne rozprawiły się z narodem niemieckim, teste Gierke cum Hansemanno”. Marx, Karl. Der Gesetzentwurf über die Aufhebung der Feudallasten, „Neue Rheinische Zeitung", Nr. 60 (30.07.1848), s. 279. Tłum. z niemieckiego M. Gierke
  2. Altenburg, Stettiner Kulturbilder aus den Jahren 1851-1863 nach Briefen Dr. Carl Stahrs, Baltische Studien, NF, t. XXVIII, 1926, s. 341. Tłum. z niemieckiego M. Gierke.
  3. Varnhagen von Ense, Karl August. Tagebücher, Bd. 5, Leipzig 1862, s. 292; Bd. 11, Hamburg 1869, s. 260-261; Bd. 12, Hamburg 1870, s. 228. Tłum. z niemieckiego M. Gierke

Bibliografia

  • Altenburg, Stettiner Kulturbilder aus den Jahren 1851-1863 nach Briefen Dr. Carl Stahrs, Baltische Studien, NF, t. XXVIII, 1926, s. 341.
  • Das schwarze Buch der aufgelösten Preussischen National-Versammlung: ein Warnungsspiegel für Preussische Wahlmänners, s. 28.
  • Dąbrowski, Karol. Otto von Gierke i teoria spółdzielczości. W: Wybrane historyczne i współczesne aspekty rozwoju banków spółdzielczych w Polsce. Red. Marek Stefański. Włocławek: Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna, 2012, s. 11–12.
  • Die Grenzboten. Zeitschrift für Politik, Literatur und Kunst, Jg. 8, Semester 1, Bd. 1, s. 49-52.
  • Die Matrikel der Universität Heidelberg, hersgb. v. P. Hintzelmann, T. 5: Von 1807 bis 1846, bearbeitet v. G. Toepke, s. 421, nr 142.
  • Gierke, G.O.W. Vita. W: De hydrocephali partu. Dissertatio inauguralis obstetricia (…), Berolini: Schade MDCCCLXVI, [b.s.]
  • Marx, Karl. Der Gesetzentwurf über die Aufhebung der Feudallasten, Neue Rheinische Zeitung, Nr. 60 (30.07.1848), s. 278–283.
  • Personal-Chronik. Amts-Blatt, nr 28, Stettin, den 13 Juli 1838, s. 164.
  • Personal Veränderungen bei den Justizbehörden vom 1 October bis ultimo Dezember 1834. W: Jahrbücher für die Preußische Gesetzgebung, Rechtswissenschaft und Rechtsverwaltung, Bd. 44, Berlin 1834, s. 495.
  • Siebzehnter Jahresbericht der Gesellschaft für pommersche Geschichte und Altertumskunde, vorgetragen am 25 März 1843, Baltische Studien, Bd. 9, H. 1, 1842, s. 253.
  • Spruth, H.B.O. Zur Genealogie berühmter Pommern (VI): Otto von Gierke. Genealogie — Deutsche Zeitschrift für Familienkunde, Jg. 17, Bd. 9, H. 3, s. 85.
  • Varnhagen von Ense, Karl August. Tagebücher, Bd. 5, Leipzig 1862, s. 292; Bd. 11, Hamburg 1869, s. 260-261; Bd. 12, Hamburg 1870, s. 228



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Michał Gierke