Samorząd terytorialny

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Samorząd terytorialnywładza lokalna; wybieralne przedstawicielstwo społeczności lokalnej, zamieszkującej oznaczony prawem państwowym obszar (gminę, miasto, powiat, województwo, region), mające ograniczone uprawnienia prawodawcze i wykonawczo-administracyjne. Współczesne samorządy terytorialne działają na mocy ustaw, ograniczane są prawami państwa i podlegają kontroli administracji rządowej i sądowej. Posiadają osobowość prawną i prowadzą własną działalność finansowo-gospodarczą. Wykonują zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych [1].

Istotną własnością samorządu terytorialnego jest rozdzielenie kompetencji władz centralnych, regionalnych (województwa, powiaty) i gminnych (miasta i gminy), przy czym organy administracji rządowej nie są organami wyższego stopnia wobec samorządów. Podstawową jednostką administracyjną jest gmina i odpowiadająca jej jednostka samorządu terytorialnego - rada gminy. Zasadą ogólną jest wykonywanie działań mających służyć lokalnej społeczności na szczeblu podstawowym, a dopiero niemożność realizacji zadań na tym szczeblu może skutkować przejęciem zadań (i przysługujących im środków) na wyższy poziom zarządzania (odpowiednio do powiatu lub województwa, ostatecznie na szczebel centralny - krajowy).

Historia

Polska ma długą tradycję samorządową, z tym jednak, że pierwotnie były to samorządy terytorialno-stanowe[2]. W Polsce międzywojennej dążono do wprowadzenia jak najszerszego samorządu, jednak nie zostało to w pełni zrealizowane wskutek różnic prawnych „odziedziczonych” po rozbiorach, jak też różnorodnych problemów politycznych. Po II wojnie światowej, od 1 stycznia 1944 działała Krajowa Rada Narodowa, będąca zarazem władzą ustawodawczą i wykonawczą. Podlegały jej rady narodowe wojewódzkie, powiatowe i gminne. Na terenach „Ziem Odzyskanych” początkowo funkcjonowali pełnomocnicy rządu, ale wkrótce (napływ repatriantów i osadników) zaczęły powstawać rady narodowe odpowiednich szczebli. Reformy administracyjne realizowane w Polsce Ludowej doprowadziły do utworzenia terenowych organów władz państwowych w postaci rad narodowych (wojewódzka rada narodowa, powiatowa rada narodowa, miejska rada narodowa, gromadzka rada narodowa)[3]. Jednolitą strukturę rad narodowych ustalono w 1950 roku i z pewnymi zmianami system ten funkcjonował do 8 marca 1990, kiedy to uchwalono ustawę o samorządzie gminnym[4].

Władze samorządowe w Szczecinie

Od 1 stycznia 1999 obowiązuje w Polsce trójszczeblowa struktura samorządu terytorialnego. W Szczecinie siedzibę mają[5]:

  1. władze miasta – Rada Miasta Szczecin na czele z przewodniczącym Rady Miasta Szczecin i Zarząd Miasta Szczecin na czele z Prezydentem Miasta Szczecin, który kieruje pracą magistratu
  2. władze województwa – Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego na czele z Przewodniczącym Sejmiku Zachodniopomorskiego i Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego na czele z Marszałkiem Województwa Zachodniopomorskiego, który kieruje pracą Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego.

Przypisy

  1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 6 kwietnia 1997, Rozdział VII: Samorząd terytorialny (art. 163 – 172)
  2. Sejmiki ziemskie, Prawa miejskie
  3. Rada narodowa (PRL)
  4. Ustawa z dnia 8.03.1990 o samorządzie gminnym DU nr 142 z 2001 poz. 1591 [dostęp: 1.06.2011]
  5. Stan na 1.06.2011

Źródła

  • T. Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, Encyklopedia Szczecina, T2 (P-Ż), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 2000, s.302-303, ISBN 83-87341-45-2

Zobacz też