Sianów

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sianów
Sianów
Fabryka Zapałek w Sianowie
Nazwa niemiecka Zanow
Nazwa przejściowa Canów
Powiat koszaliński
Gmina Sianów
Strona internetowa miejscowości.

Geolokalizacja: 54.230722,16.291637

Sianów (niem. Zanow) – miasto w woj. zachodniopomorskim, w powiecie koszalińskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Sianów.

Położenie

Miasto Sianów położone jest w północno-wschodniej części województwa zachodniopomorskiego, w dorzeczu rzeki Unieść. Według podziału fizyczno-geograficznego J. Kondrackiego stanowi fragment, makroregionu Pojezierza Zachodniopomorskiego, mezoregionów: Pobrzeże Słowińskie i Równina Słupska. Od zachodu graniczy z miastem Koszalinem, od północy z gminami nadmorskimi Mielno i Darłowo, od wschodu z gminami Malechowo i Polanów, a od południa z gminą Manowo. Wchodzi w skład powiatu ziemskiego Koszalin[1].

Klimat

Miasto Sianów usytuowane jest w zachodniej części gminy, w odległości ok. 10 km od Koszalina. Obszar gminy znajduje się w dwóch krainach klimatycznych: nadmorskiej (północna część gminy) oraz północnego pasa Pojezierza Pomorskiego (część południowa gminy). Klimat w tym rejonie charakteryzuje się: stosunkowo niską temperaturą w okresie maj – lipiec, najkrótszą i najpóźniej zaczynającą się zimą, najmniejszą liczbą dni z pokrywą śniegową, długim okresem bezprzymrozkowym, najmniejszą liczbą dni gorących, najmniejszą średnią amplitudą dobową, niewielkimi opadami w okresie letnim. W południowej części gminy warunki są surowsze, a opady bardziej obfite[2].

Obiekty fizjograficzne

Krajobraz gminy Sianów nie jest jednolity. Na terenie gminy można wyróżnić dwie jednostki morfologiczne: wysoczyznę i obniżenie pojezierne. Ukształtowanie terenu w części północnej jest płaskie, w południowej bardziej zróżnicowane, przy czym wyraźniejsze wypiętrzenia morenowe (moreny czołowe) występują przy granicach z miastem Koszalin i gminą Manowo oraz w rejonie Sianowa. Charakterystycznym rysem rzeźby jest występowanie licznych, nieregularnie ułożonych pagórków (kemów)oraz zagłębień terenowych, zwłaszcza w dolinach rzecznych. Obszar gminy wyróżnia się dużym zalesieniem siedlisk lasowych i borowych. W południowej i wschodniej części gminy udokumentowano liczne złoża kruszywa naturalnego – głównie piasków różnoziarnistych, w części północno-zachodniej, w pobliżu brzegów jezior Jamno i Bukowo występują lasy wodochronne, reprezentowane głównie przez siedliska lasów wilgotnych i bagiennych[3].

Przyroda

Gmina i miasto Sianów charakteryzują się bogactwem przyrodniczym i dużą różnorodnością lokalnej fauny i flory. W centrum Sianowa znajduje się park miejski z wieloma okazałymi drzewami i krzewami oraz przepływającą przez niego rzeką Polnicą. Na zalesionych terenach można odnaleźć wiele różnych gatunków drzew: dębów szypułkowych, buków zwyczajnych i pospolitych, jesionów wyniosłych oraz daglezji zielonych. Można również spotkać pomnikową aleję lip drobnolistnych, kasztanowca zwyczajnego, klon zwyczajny, jodłę kaukaską, jodłę pospolitą oraz świerk pospolity. Na szczególną uwagę zasługuje Wkrzanka, wpływająca do rzeki Unieść, przy jej ujściu rosną objęte ochroną grążele żółte[4]. Okoliczne łąki i pastwiska obfitują w cenne gatunki ziół i roślin leczniczych, nieskażonych zanieczyszczeniami z uwagi na brak przemysłu uciążliwego dla środowiska. Można na nich spotkać bociany, które budują swe gniazda w pobliskich zabudowaniach.W tutejszych lasach można spotkać, zwłaszcza w sezonie letnim, duże zasoby owoców runa leśnego.

Historia

Slogo sianów.png

Pierwsza, najstarsza wzmianka o Sianowie pochodzi z 1311 roku. Na prawie lubeckim miasto lokował w 1343 roku Piotr II Święca z Polanowa. Miasto stało się jednym z centrów utworzonego wówczas tzw. państewka Święców. W 1357 roku właścicielem miasta stał się biskup kamieński Jan Lauenburski. W 1480 roku w murach zamku myśliwskiego, przed mieszkańcami Koszalina bronił się Bogusław X. Samo miasto pozostawało we władaniu biskupów kamieńskich do lat 20. XVII wieku. W 1622 roku po śmierci pełniącego funkcję biskupa kamieńskiego księcia Ulryka, Sianów włączono do amtu (urzędu) darłowskiego.

Wyłączenie miasta spod władzy biskupiej przyniosło jego mieszkańcom sporo korzyści. W 1625 roku mieszczanie sianowscy otrzymali prawo połowu ryb na jeziorze leżącym między Sianowem a Skibnem. W 1627 roku Bogusław XIV podarował miastu tereny przyległe do podzamcza, co pozwoliło na jego swobodny rozwój przestrzenny. Tocząca się wówczas na Pomorzu wojna 30-letnia nie sprzyjała rozwojowi Sianowa. Miasto doznało licznych szkód. W wyniku pokoju westfalskiego w 1648 roku Sianów wraz z Pomorzem Tylnym (Hinterpommern) został włączony w granice państwa brandenburskiego. Miasto było jednak zrujnowane i wyludnione tak, że zaliczono je do grupy miast drugorzędnych. W czasie wojny 7-letniej zostało otoczone wałami ziemnymi, ale nie uchroniło go to od zniszczeń. Dopiero od połowy XVIII wieku widoczny stał się rozwój gospodarczy miasta.

W 1808 roku pod wpływem reformy państwa pruskiego wydana została tzw. ustawa miejska porządkująca i ujednolicająca dotychczasowy ustrój miast. Sianów zaliczono do grupy miast małych. Reformy początku XIX wieku i rozpoczęta w 1828 roku budowa drogi Koszalin–Gdańsk przyniosły ożywienie gospodarcze miasta. W 1853 roku kupiec August Kolbe uruchomił w Sianowie pierwszą fabrykę zapałek, której renoma z czasem wykraczała poza teren ówczesnej prowincji Pomorze.

Przemysł zapałczany w Sianowie - grafika

W 1869 roku miasto uzyskało połączenie kolejowe z Koszalinem i Sławnem. Na przełomie XIX i XX wieku w miejscowości wybrukowano wszystkie ulice, ułożono chodniki oraz skanalizowano centrum. Na przełomie XIX i XX wieku miasteczko było dość uprzemysłowione. Działały tu: trzy fabryki zapałek, dwie betoniarnie, dwa tartaki, kaflarnia, mleczarnia oraz młyn. Od drugiej połowy XIX wieku stopniowo wzrastała liczba ludności miasta, osiągając w 1939 roku ponad 3000 mieszkańców.

W okresie II wojny światowej w Sianowie i okolicach przebywało wielu robotników przymusowych - Polaków, Rosjan, Francuzów, Holendrów i innych narodowości. Byli oni zgrupowani w obozie tzw. "arbeitslagrze", w którym panowały trudne warunki: skąpe racje żywnościowe, specjalne oznaki określające narodowość, surowe kary. W styczniu i lutym 1945 roku do Sianowa dotarła fala uciekinierów z Prus Wschodnich i Gdańska. Jednocześnie władze zarządziły i przeprowadziły wywóz maszyn i urządzeń z niektórych zakładów oraz przymuszały ludność do ewakuacji.

3 marca 1945 roku do miasteczka wkroczyła Armia Czerwona, została powołana sowiecka komendatura wojskowa. W połowie marca 1945 wybrano pierwszego polskiego burmistrza Canowa, którym został August Turzynski, w kwietniu i maju 1945 roku - dotarli pierwsi osadnicy, głównie z Pomorza i Kujaw. W kolejnych latach organizowana była działalność służby zdrowia, szkolnictwa i oświaty, uruchamiano przedsiębiorstwa i zakłady, w tym znaku rozpoznawczego Sianowa – Sianowskich Zakładów Przemysłu Zapałczanego[5]. Od roku 1950 Sianów został włączony do powiatu koszalińskiego. Potwierdziła to reforma administracyjna z 1999 roku.

Samorząd

Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. Mieszkańcy Sianowa wybierają do rady miejskiej 8 radnych (8 z 15). Pozostałych 7 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskich gminy Sianów. Organem wykonawczym jest burmistrz a siedzibą ratusz w centrum miasta, przy ul. Armii Polskiej. Gmina Sianów utworzyła w obrębie miasta 3 jednostki pomocnicze, zwane osiedlami (tj. Osiedle Nr 1, 2, 3). Organem uchwałodawczym każdego jest ogólne zebranie mieszkańców, które wybiera zarząd osiedla, składający się z przewodniczącego zarządu, sekretarza oraz od 1 do 3 członków[6] Mieszkańcy Sianowa wybierają parlamentarzystów z okręgu wyborczego Koszalin, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13[7].

Gospodarka i infrastruktura

W krajobrazie gminy dominują użytki rolne (ok.48%) i lasy (ok. 44%), resztę stanowią wody oraz tereny zabudowane. Rolnictwo odgrywa istotną rolę dla gospodarki regionu. Z uwagi na chłodny klimat morski oraz zmienność stanów pogody, na obszarze tym uprawia się głownie zboża, ziemniaki i rzepak. Występują także uprawy mniej typowe- szkółka i plantacja borówki amerykańskiej w Kędzierzynie, sady owocowe w Suchej Koszalińskiej i Skwierzynce oraz hodowla pieczarki w Gorzebądzu. Niektóre gospodarstwa specjalizują się w hodowli zwierzęcej[8].

Przez miasto i środek gminy biegnie droga krajowa KD-6 (docelowo ekspresowa) oraz trasa kolejowa ze stacją Skibno, w strefie podmiejskiej Sianowa. Ponadto przez gminę przebiegają drogi wojewódzkie Koszalin – Darłowo – Ustka i Koszalin – Polanów – Miastko oraz drogi powiatowe zapewniające powiązania wewnętrzne oraz z sąsiednimi gminami[9].

Kultura

Ważnym dla miasta ośrodkiem kultury jest Biblioteka Publiczna Gminy i Miasta Sianów, która istnieje nieprzerwanie od 1948 roku. Przy bibliotece funkcjonuje Gminne Centrum Informacji, w którym mieszkańcy mogą skorzystać z 12 nowoczesnych stanowisk komputerowych podłączonych bezpośrednio do internetu[10].

W mieście znajduje się także kino oraz Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Sianowskiej. Natomiast teatr powstał tuż koło Sianowa, w „Gościńcu pod Kłosem”. Teatr proponuje występy „jednego aktora” lub dwóch – trzech artystów. Funkcjonuje tam także galeria sztuki współczesnej i wystawa ciekawych eksponatów teatralnych. Wielu twórców, uprawiających rozmaite dziedziny sztuki, mieszka w okolicy Sianowa.

Od wielu lat w mieście organizowane są Dni Ziemi Sianowskiej oraz Potyczki Sołeckie. Wprowadzono także nowe imprezy: Piknik Profilaktyczny „Masz Wybór”, Piknik Flagi, Koncert dla Wolontariuszy, Piknik Lotniczy w Osiekach. Na rynku ustawiony został pomnik Dziewczynek z zapałkami[11].

Oświata

Obecnie w mieście zarejestrowane są następujące placówki edukacyjne:

Kościoły i związki wyznaniowe

Parafia Rzymskokatolicka pw. Świętego Stanisława Kostki w Sianowie dysponuje trzema obiektami, są to:

W Sianowie znajduje się również Sala Królestwa Świadków Jehowy.

Sport

Przy Szkole Podstawowej nr 2 w Sianowie została wybudowana nowoczesna hala sportowa, jej uroczyste otwarcie zapowiadane jest na wrzesień 2013 r.[14]. Na halę składają się wielofunkcyjne boisko sportowe, sala do ćwiczeń dla osób niepełnosprawnych, siłownia, zaplecze socjalne. Sala ma powierzchnię 1161,08 m2, oprócz boisk do gier zespołowych będzie również służyć do wystawiania przedstawień teatralnych lub szkolnych, oraz organizowania innych imprez rozrywkowych lub szkoleniowych wymagających dużej powierzchni użytkowej.

Kluby sportowe w mieście:

  • Uczniowski Klub Sportowy Kometa - badminton (dwukrotny zdobywca „Sianowskiego Rybogryfa”: w 2010 i 2012 r.)
  • Klub Sportowy "Victoria Sianów" (IV liga, grupa zachodniopomorska)
  • Uczniowski Klub Sportowy Victoria S.P. 2 - piłka nożna kobiet[15].

Turystyka

Logo sianowa.jpg

Gmina i miasto Sianów oferują szeroką ofertę usług turystycznych, można wśród nich znaleźć: szlaki piesze i rowerowe, spływy kajakowe, jazdę konną, wioski tematyczne, windsurfing. Zwrócono uwagę na lokalne walory architektoniczne tworząc szlak o nazwie "Sianowska Kraina w Kratkę", która nawiązuje do tradycyjnego na Pomorzu budownictwa ryglowego. Dobrze zachowane szachulcowe budynki i domy z „muru pruskiego” można znaleźć w siedmiu miejscowościach gminy: w Węgorzewie, Sownie, Przytoku, Siecieminie, Karnieszewicach, Iwięcinie i Sianowie[16]. W Sianowie odbywają się coroczne imprezy, które tłumnie gromadzą turystów: m.in. Dni Ziemi Sianowskiej (czerwiec), Międzynarodowy Plener Malarski (lipiec) czy Jarmark Hobbitów (sierpień)[17].

Demografia

Miasto Sianów zamieszkuje 6 667 mieszkańców (stan na 31 grudnia 2011 roku). Wskaźnik ludności w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób w wieku produkcyjnym wynosi 49,6, gęstość zaludnienie wynosi 417 osób/km2[18].

Prognozy demograficzne zakładają, że zaludnienie miasta ustabilizuje się na poziomie 6500–7000 mieszkańców. Ograniczenie wzrostu zaludnienia w stosunku do potencjalnych możliwości lokalizacyjnych zabudowy mieszkaniowej wynika z regresu gospodarczego. Zwraca się uwagę, że Sianów do tej pory nie osiągnął poziomu zaludnienia z 1939 r., tj. 9947 mieszkańców (1794 r. – 721, 1885 r. – 1552, 1897 r. – 5972, 1925 r. – 7889) Sieć osadnicza gminy posiada ukształtowany historycznie, zwarty charakter. Minimalny udział zabudowy rozproszonej. Większość usług związanych z obsługą terenu gminy skupiona jest w Sianowie[19].

System ochrony zdrowia

W mieście zlokalizowane są wszystkie podmioty odpowiedzialne za świadczenie usług medycznych. Są nimi trzy apteki oraz:

  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej MEDICUS
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "KOLMED"
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej SŁONECZKO s.c.
  • Indywidualna Praktyka Lekarska - lek. stomatolog Robert Jackowski
  • Indywidualna Praktyka Lekarska - lek. stomatolog Tomasz Karpowicz
  • Indywidualna Specjalistyczna Praktyka Ginekologiczno-Położnicza spec. ginekolog - położnik
  • Indywidualna Specjalistyczna Praktyka Lekarska - spec. laryngolog A. Świerczewska
  • Technik fizykoterapii - Tomasz Hałas[20].

Herb

Sianów.png

Herbem miasta Sianowa jest w czerwonym polu wizerunek srebrnego rybogryfa w koronie zwieńczonej krzyżem zwróconego w prawo, a u dołu ukośnie biegnąca niebieska sfalowana wstęga symbolizująca płynącą przez miasto Polnice dopływ Unieści. Herb miasta Sianowa jest jednocześnie herbem gminy Sianów[21].

Zabytki

Dziewczynki z zapałkami - pomnik

Jednym z cenniejszych zabytków Sianowa jest ratusz miejski z 1879 r. z wieżą, oryginalnym zegarem i kartuszem herbowym. Naprzeciwko ratusza znajduje się arkadowa brama prowadząca do parku miejskiego, w którym można obejrzeć budynek młyna miejskiego z początku XX w. W zachodniej części miasta, zwraca uwagę osiemnastowieczny kościół Św. Stanisława, o konstrukcji ryglowej, z późnogotycką wieżą z wbudowanym nad wejściem kamieniem młyńskim. Wewnątrz zachowały się renesansowy ołtarz i ambona oraz prospekt organowy z przełomu XVII i XVIII wieku[22].

Interesująca jest także Fabryka Zapałek czyli nieczynne już Zakłady Przemysłu Zapałczanego Polmatch zlokalizowane przy zachodniej granicy miasta. Historia sianowskich zapałek sięga roku 1845, kiedy z inicjatywy Augusta Kolbe została otwarta w Sianowie manufaktura wytwórcza. Od 1875 r. prowadzono już tu produkcje przemysłową. Przy sąsiadującym z fabryką domu, stanowiący własność Kolbego, można było zobaczyć wielobarwną terakotę ułożona w inicjały właściciela.[23].

Osoby związane z miejscowością

  • Józef Wolski (2.10.1929 - ) - organista
  • Kazimierz Trzeciak (1901-1981) - lekarz
  • Anna Piechocka (1915-1999) - nauczycielka
  • Bernard Stolz (1911 - 1994) - listonosz
  • Józef Buklis (1946 - 22.5.1985) - kierownik Szkoły Podstawowej w Sianowie
  • Adam Pietraszkiewicz (1913-1983) - długoletni komendant Straży Pożarnej w Sianowie
  • Janina Łagodzicz (1922 - 1999) - animatorka kultury
  • Władysław Czerkawski (1922-1990) - przewodniczącym koła związku osadników wojskowych
  • Stanisław Paździor (1924 - 1987) - dyrektor fabryki zapałek w Sianowie (1961-1978)
  • Józef Konarski (1903-1969) - Aktywnie uczestniczył w odbudowie miasta
  • Edward Kozieł (1915-1973) - pamiętnikarz
  • Henryk Błaszczyk 1902 - 1967, pierwszy kierownik szkoły powszechnej w Iwięcinie

Przypisy

  1. Uchwała nr LXIV/383/2010 Rady Miejskiej w Sianowie z dnia 29 października 2010 roku w sprawie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy i miasta Sianów, załącznik nr 1, cz. I. Koszalin: Pracownia Projektowa Marka Perepeczko, 2010, s. 20.
  2. Sawicka, Joanna; Tworkowki, Antoni. Program ochrony środowiska dla Gminy Sianów na lata 2009 - 2012 z perspektywą na lata 2013 - 2016. Warszawa: Eko-Efekt, [2008], s. 15.
  3. Uchwała nr LXIV/383/2010 Rady Miejskiej w Sianowie z dnia 29 października 2010 roku w sprawie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy i miasta Sianów, załącznik nr 1, cz. I. Koszalin: Pracownia Projektowa Marka Perepeczko, 2010, s. 21.
  4. Wiele uroków sianowskich widoków. Red. Maciej Berlicki [i in.]. Sianów: Urząd Gminy i Miasta w Sianowie, Nadleśnictwo Karnieszewice: 2009, s. 40
  5. Historia Sianowa W: Gmina i Miasto Sianów [online]. [Przeglądany 20 maja 2013].
  6. Uchwała Nr XXVII/154/2004 Rady Miejskiej w Sianowie z dnia 29 grudnia 2004 r. ws. uchwalenia statutów osiedli Gminy i Miasta Sianów (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2005 r. Nr 26, poz. 549)
  7. Sianów - administracja. W: Wikipedia [online]. [Przeglądany 20 maja 2013]
  8. Ogólna charakterystyka W: Gmina i miasto Sianów [online]. [Przeglądany 18 maja 2013].
  9. Uchwała nr LXIV/383/2010 Rady Miejskiej w Sianowie z dnia 29 października 2010 roku w sprawie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy i miasta Sianów, załącznik nr 1, cz. I. Koszalin: Pracownia Projektowa Marka Perepeczko, 2010, s. 9
  10. Biblioteka Publiczna Gminy i Miasta w Sianowie [online]. [Przeglądany 20 maja 2013].
  11. Oświata i kultura. W: Samorządny Sianów 2010-2012 [online]. [Przeglądany 20 maja 2013].
  12. Lista szkół - gmina Sianów [online]. [Przeglądany 20 maja 2013].
  13. pw. Świętego Stanisława Kostki w Sianowie [online]. [Przeglądany 20 maja 2013].
  14. Krężelewska, Joanna. Sianów ma nową halę. W: Strefa Biznesu [online]. [Przeglądany 16 maja 2013].
  15. 15-lecie-klubu-jubileusz-victorii-sp2-sianow&catid=2:aktualnoci&Itemid=7 15-lecie klubu Victorii S.P. 2 Sianów. W: Gmina i Miasto Sianów [online]. [Przeglądany 20 maja 2013].
  16. Osadnictwo polskie na Pomorzu Zachodnim po II wojnie światowej : w 60-lecie przybycia pierwszych osadników na Ziemię Sianowską 1945-2005. Red. Bogusław Polak. Sianów, Koszalin : Zakład Poligraficzny "Polimer" 2005.
  17. Gminna Organizacja Turystyczna w Sianowie [online]. [Przeglądany 20 maja 2013].
  18. Województwo zachodniopomorskie : podregiony, powiaty, gminy. Szczecin: Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2012, s. 96, 107.
  19. Uchwała nr LXIV/383/2010 Rady Miejskiej w Sianowie z dnia 29 października 2010 roku w sprawie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy i miasta Sianów, załącznik nr 1, cz. I. Koszalin: Pracownia Projektowa Marka Perepeczko, 2010, s.8
  20. Ośrodki zdrowia. W: Powiat koszaliński [online]. [Przeglądany: 17 maja 2013].
  21. Uchwała nr V/25/90 Rady Miejskiej w Sianowie z dnia 14 września 1990 r. w sprawie herbu miasta Sianów.
  22. Zabytki. W: Gminna Organizacja Turystyczna w Sianowie [online]. [Przeglądany 20 maja 2013].
  23. Ellwart, Jarosław. Pomorze Środkowe : przewodnik turystyczny. Gdynia : "Region", 2003, s. 65-66.

Bibliografia

  • Ellwart, Jarosław. Pomorze Środkowe : przewodnik turystyczny. Gdynia : "Region", 2003. ISBN 83-89178-08-7.
  • Krężelewska, Joanna. Sianów ma nową halę. W: Strefa Biznesu [on-line]. [Przeglądany 16 maja 2013].
  • Osadnictwo polskie na Pomorzu Zachodnim po II wojnie światowej : w 60-lecie przybycia pierwszych osadników na Ziemię Sianowską 1945-2005. Red. Bogusław Polak. Sianów, Koszalin : Zakład Poligraficzny "Polimer" 2005. ISBN 83-920204-5-6.
  • Sawicka, Joanna; Tworkowki, Antoni. Program ochrony środowiska dla Gminy Sianów na lata 2009-2012 z perspektywą na lata 2013-2016. Warszawa: Eko-Efekt, [2008].
  • Uchwała nr V/25/90 Rady Miejskiej w Sianowie z dnia 14 września 1990 r. w sprawie herbu miasta Sianów.
  • Uchwała nr LXIV/383/2010 Rady Miejskiej w Sianowie z dnia 29 października 2010 roku w sprawie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy i miasta Sianów, załącznik nr 1, cz. I. Koszalin: Pracownia Projektowa Marka Perepeczko, 2010.
  • Uchwała Nr XXVII/154/2004 Rady Miejskiej w Sianowie z dnia 29 grudnia 2004 r. ws. uchwalenia statutów osiedli Gminy i Miasta Sianów. "Dziennik Urzędowy Województwa Zachodniopomorskiego" 2005, nr 26, poz. 549.
  • Wiele uroków sianowskich widoków. Red. Maciej Berlicki [i in.]. Sianów: Urząd Gminy i Miasta w Sianowie : Nadleśnictwo Karnieszewice 2009, ISBN 978-83-61502-12-8.

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Joanna Przybyło