Skarb z Bonina

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Skarb z Bonina
Skarb z Bonina
Skarb przedmiotów brązowych z Bonina
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie
Data powstania 1. połowa II okresu epoki brązu (ok. 1700–1500 lat przed Chr.)
Materiał brąz


Skarb z Bonina, Bonin, gm. Łobez, pow. łobeski, woj. zachodniopomorskie, (niem. Bonin, Kreis Regenwalde).

Znalezisko archeologiczne złożone z ozdobnej taśmy, trzech spiralnych naramienników oraz dwóch grotów; wszystko wykonane z brązu. Depozyt należy do ważnych obiektów pradziejowych w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie, zarówno z uwagi na jego walory ekspozycyjne, jak i znaczenie naukowe.

Opis

Przedmioty zostały znalezione przypadkowo w 1875 roku, na cmentarzu przykościelnym, w trakcie kopania grobu w miejscowości Bonin. Zalegały około 0,4 m pod powierzchnią terenu. W skład zespołu wchodzą:

  • pas z taśmy brązowej o dł. 54,2 cm i szer. 4,2 cm, z końcami zwiniętymi w rurkę; taśmę zdobią punktowane (wybijane od spodniej strony) motywy zygzakowe, wolutowe oraz kilkuliniowe pasma poprzeczne; przedmioty tego typu z uwagi na niewielką długość interpretowane są jako diademy – ozdoby głowy;
  • grot typu Forheim o dł. 19, 2 cm, z szerokim liściem i tulejką z żeberkiem środkowym oraz dwoma otworkami na nity;
  • grot zbliżony do typu Valsömagle o dł. 16,8 cm, ze smukłą tulejką z dwoma otworkami na nity;
  • dwa spiralne naramienniki, złożone z dwunastu i czternastu zwojów, wykonane z wąskiej taśmy zakończonej niewielkimi wolutami;
  • destrukt kolejnej spiralnej bransolety z wąskiej taśmy.

Pochodzenie i chronologia

Skarb boniński datowany jest od końca I okresu epoki brązu do połowy II okresu (faza BA2/B1, lata ok. 1700–1500 przed Chr.). Jest to moment zaniku kultury unietyckiej na dużych połaciach Europy środkowej i pojawienia się zjawiska określanego mianem kręgu kultur mogiłowych, silnie oddziałującego między innymi w zakresie metalurgii, także na obszary będące w zasięgu północnego kręgu kulturowego – tzw. nordyjskiego. Jest to moment kiedy na Pomorzu zaczyna pojawiać się miejscowe brązownictwo, powstają lokalne warsztaty, czego efektem najpewniej są przedmioty z Bonina. Odkrycie to stanowi ciekawy przykład przenikania się stylistyki w zakresie wyrobów metalowych z obydwu wymienionych stref kulturowych. I tak, idea diademu pochodzi z obszaru Kotliny Karpackiej; podobnie jest z nielicznymi grotami typu Forheim, których obecność zaznaczyła są głównie między Szwajcarią a Siedmiogrodem. Natomiast ze strefą nordyjską wiąże się drugi z grotów – typu Valsömagle, występujący głównie na obszarach od Dolnej Saksonii poprzez Szlezwik-Holsztyn, wyspy duńskie aż po południową Szwecję. W Polsce znany jest tylko z Pomorza i Mazur z pięciu miejscowości.

Historia zabytku

Losy skarbu, związane z jego przechowywaniem na przestrzeni 130–140 lat od odkrycia oraz ostatnimi ekspozycjami są właściwie analogiczne do historii złotego skarbu z Orla. Należałoby jednak uściślić, że zabytki z Bonina, nie tylko zostały opublikowane w roku 2012 w katalogu pt. „Zaginione – Ocalone. Szczecińska kolekcja starożytności pomorskich”, ale także udostępniono je na wystawie objazdowej o tym samym tytule, która do 2017 roku pokazana została w siedmiu dużych miastach w Polsce.

Informacje o zabytku, poza literaturą fachową, można znaleźć w archiwum dawnym Działu Archeologii Muzeum Narodowego w Szczecinie – teczka numer 585 oraz katalogu kartkowym zbiorów Gesselschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde.

Bibiografia

  • Blajer Wojciech, Skarby z wczesnej epoki brązu na ziemiach polskich, Prace Komisji Archeologicznej 28, Kraków 1990. ISBN 83-04-03376-3. ISSN 0079-3256.
  • Skarby przedmiotów metalowych z epoki brązu i wczesnej epoki żelaza na ziemiach polskich, Kraków 2001. ISBN 83-7188-419-2.
  • Bukowski Zbigniew, Pomorze w epoce brązu w świetle dalekosiężnych kontaktów wymiennych, Gdańsk 1998. ISBN 83-87359-19-X.
  • Gedl Marek, Kultura przedłużycka, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1975.
  • Die Lanzenspitzen in Polen, Prähistorische Bronzefunde V, 3, Mainz 2009. ISBN 978-3-515-09353-8.
  • Katalog der Ausstellung Prähistorischer und Anthropologischer Funde Deutschlands, Berlin 1880, s. 317–329 [online]. [Przeglądany 17. Listopada 2017].
  • Kersten Karl, Die Funde der älteren Bronzezeit in Pommern, 7. Beiheft zum Atlas der Urgeschichte, Hamburg 1958.
  • Kozłowska Dorota, Słowiński Sławomir, Wędrówki archeologiczne po ziemi łobeskiej / Archaeological Tour in Łobez Land, Pomorskie zbiory archeologiczne Muzeum Narodowego w Szczecinie III, Szczecin 2015. ISBN 978-83-63365-37-0.
  • Kozłowska-Skoczka Dorota, Epoka brązu – wczesna epoka żelaza – katalog zabytków, [w:] Zaginione – Ocalone. Szczecińska kolekcja starożytności pomorskich / Lost – Saved. The Pomeranian Antiquities Collection of Szczecin, red. Krzysztof Kowalski, Dorota Kozłowska-Skoczka, Szczecin 2012, s. 121–192. ISBN 978-83-63365-20-2.
  • Loba Ewa 2006, „Import” nordyjski na ziemiach polskich w starszej epoce brązu, Poznań. ISBN 83-85872-05-1.
  • Żychlińska Justyna, Recepcja „importu” nordyjskiego na ziemiach polskich we wczesnych fazach kultury łużyckiej, Poznań 2008. ISBN 978-83-7177-587-1.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Dorota Kozłowska