Skarb z Orla

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Skarb z Orla
Skarb z Orla
Skarb złotych bransolet z Orla
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie
Data powstania V okres epoki brązu (ok. 1000–850 lat przed Chr.)
Materiał złoto


Złoty skarb z Orla, Orle, gm. Radowo Małe, pow. łobeski, woj. zachodniopomorskie (niem. Haseleu, Kreis Regenwalde).

Znalezisko archeologiczne złożone z trzech bransolet, tzw. goldene Eidringe ("pierścienie przysięgi"), romantyczna nazwa wprowadzona do literatury naukowej w 1837 roku przez duńskiego badacza Christiana Jürgensena Thomsena. Obecnie skarb przechowywany jest w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie. Z uwagi na rodzaj i ilość kruszca oraz duże walory estetyczne obręcze należą do grupy najcenniejszych zabytków pradziejowych w szczecińskim muzeum.

Opis

Trzy bliźniacze bransolety (jedna zachowana we fragmencie) wykonane zostały ze złotej blachy, której brzegi zwinięte są charakterystycznie do wewnątrz, tworząc wąskie, puste obręcze średnicy około 8 cm, zwieńczone pieczątkowatymi (miseczkowatymi) zakończeniami. Są to niewielkie elementy przypominające naparstki, ozdobione gładkim i karbowanym żebrowaniem. Ornament w postaci poprzecznych nacięć i zygzaków pokrywa także skrajne części kabłąków.

Skarb został znaleziony na polu podczas orki, w granicach miejscowości Orle (niem. Haseleu, Kreis Regenwalde), gm. Radowo Małe, pow. łobeski, woj. zachodniopomorskie. Sądząc z niskiego numeru inwentarzowego nadanego odkryciu (sygn. 842) miało to miejsce około połowy XIX stulecia.

Pochodzenie i chronologia

Typ bransolet reprezentowany przez okazy z Orla charakterystyczny jest głównie dla obszaru południowej Skandynawii (koncentracja na wyspach duńskich), strefy meklembursko-brandenburskiej oraz Pomorza, z którego znanych jest ogółem 30 sztuk.

Złote bransolety, w przeciwieństwie do swoich mniej licznych odpowiedników z brązu (bronzene Eidringe) odkrywanych głównie w pochówkach, pochodzą wyłącznie ze skarbów i tzw. znalezisk luźnych, czyli takich, które nie mają rozpoznanego kontekstu kulturowego, z uwagi na brak danych o warunkach odkrycia.
Genetycznie ozdoby typu Eidringe mają związek z kulturą nordyjską rozwijającą się w ciągu epoki brązu i prawdopodobnie wykonywane były głównie w warsztatach północnoniemieckich i skandynawskich. Przypuszcza się, że na polski odcinek Bałtyku złote bransolety z pieczątkowatymi zakończeniami dotarły na skutek wymiany handlowej z tymi terenami. Produkcję starszej odmiany o masywnym, litym korpusie rozpoczęto już w IV okresie epoki brązu, natomiast młodsza odmiana – pusta w środku, do której należą egzemplarze z Orla charakterystyczna jest dla następnego, V okresu epoki brązu, przypadającego na lata około 1000–850 przed Chr.

Historia zabytku

Skarb, po odkryciu najpewniej około połowy XIX wieku, trafił do zbiorów Towarzystwa Historii i Starożytności Pomorza (niem. Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde) zawiązanego w 1824 roku w Szczecinie. Wraz z całymi zasobami Towarzystwa został następnie przekazany do powołanego w 1913 roku Muzeum Miejskiego (niem. Stadtmuseum, Museum der Stadt Stettin), a od 1928 do 1944 roku przechowywany był w Muzeum Krajowym (niem. Pommersches Landesmuseum).

Pod koniec II wojny światowej trafił na listę ewakuacyjną i został wywieziony w bezpieczne miejsce, w głąb Niemiec. W latach 20082009 doszło do ważnej, dwustronnej wymiany polsko-niemieckiej w zakresie dawnych zbiorów archeologicznych, w której wyniku skarb z Orla powrócił do Szczecina wraz z wieloma innymi cennymi zabytkami.

W 2012 roku został zilustrowany w okolicznościowym katalogu pt. „Zaginione-Ocalone. Szczecińska kolekcja starożytności pomorskich”, towarzyszącym dużej wystawie o tym samym tytule. W 2015/2016 roku bransolety były prezentowane w gmachu muzealnym przy ul. Staromłyńskiej 27 w ramach czasowej ekspozycji zatytułowanej „Wędrówki archeologiczne po ziemi łobeskiej”.

Informacje o zabytku, poza literaturą fachową, można znaleźć w archiwum dawnym Działu Archeologii Muzeum Narodowego w Szczecinie – teczka numer 867 oraz katalog kartkowy zbiorów Gesselschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde.

Bibligrafia

  • Blajer Wojciech, Skarby przedmiotów metalowych z epoki brązu i wczesnej epoki żelaza na ziemiach polskich, Kraków 2001. ISBN 83-7188-419-2.
  • Bukowski Zbigniew, Pomorze w epoce brązu w świetle dalekosiężnych kontaktów wymiennych, Gdańsk 1998. ISBN 83-87359-19-X.
  • Fogel Jerzy, “Import” nordyjski na ziemiach polskich u schyłku epoki brązu, Poznań 1988. ISBN 83-232-0068-8, ISSN 0554-8195.
  • Katalog der Ausstellung Prähistorischer und Anthropologischer Funde Deutschlands, Berlin 1880, s. 317–329 [online]. [Przeglądany 17. Listopada 2017].
  • Kozłowska Dorota, Słowiński Sławomir, Wędrówki archeologiczne po ziemi łobeskiej / Archaeological Tour in Łobez Land, Pomorskie zbiory archeologiczne Muzeum Narodowego w Szczecinie III, Szczecin 2015. ISBN 978-83-63365-37-0.
  • Kozłowska-Skoczka Dorota, Epoka brązu – wczesna epoka żelaza – katalog zabytków, [w:] Zaginione – Ocalone. Szczecińska kolekcja starożytności pomorskich / Lost – Saved. The Pomeranian Antiquities Collection of Szczecin, red. Krzysztof Kowalski, Dorota Kozłowska-Skoczka, Szczecin 2012, s. 121–192. ISBN 978-83-63365-20-2.
  • Kunkel Otto, Pommersche Urgeschichte in Bildern, Stettin 1931.
  • Sprockhoff Ernst, Jungbronzezeitliche Hortfunde der Südzone des Nordisches Kreises (Periode V), I, II, Kataloge des Römisch-Germanisches Zentralmuseum zu Mainz 16, Mainz 1956.




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Dorota Kozłowska