Stanisław Groński

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Stanisław Groński (ur. 7 września 1907 w Drohobyczu, zm. w sierpniu 1957 podczas wspinaczki na Mont Blanc) - znany alpinista szczeciński, pionier turystyki, krajoznawstwa i prac znakarskich Ziemi Szczecińskiej

Życie

Urodził się 7 września 1907 roku w Drohobyczu. Pochodził z rodziny góralskiej, gdzie wychował się w miłości i szacunku do gór. Już w wieku 7 lat chodził na wycieczki górskie, a nawet uczestniczył we wspinaczkach. Dzięki wytrwałemu wysiłkowi skończył szkołę średnią, a następnie studia wyższe we Lwowie, gdzie ukończył dwa fakultety: prawo i handel zagraniczny w Wyższej Szkole Handlu Zagranicznego.

Zarówno w okresie studiów, jak i w późniejszych latach przedwojennych Stanisław Groński stale interesował się problematyką gór. Był aktywnym członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Jako jeden z czołowych polskich alpinistów brał udział w latach 1932, 1936 i 1937 oraz w 1957 roku w wyprawach w Alpy. Po wyprawie w Atlas Wysoki w Maroku w roku 1934 otrzymał pseudonim „Mojżesz”. Podobno udało mu się w tym upalnym, skalistym terenie natrafić na źródełko wody…

W czasie II wojny światowej brał udział w walkach Polski Podziemnej. Doskonała znajomość gór i trudnych przejść przydawała się polskim partyzantom, którzy chętnie korzystali z jego umiejętności.

Po wojnie osiedlił się wraz z rodziną w Szczecinie. Pomimo znacznej odległości od stron rodzinnych nie zapomniał o swojej pasji i już w niedługim czasie zgromadził wokół siebie grupę pasjonatów zainteresowanych turystyką górską. Wspólnie z Wincentym Zającem założył także Szczeciński Klub Wysokogórski.

Wspomnienie

Jak wspomina Tadeusz Rewaj (członek klubu): Jesienią 1956 roku klubowe zebrania odbywały się co tydzień i miały charakter szkoleniowy. Postrachem były początkowo „kartkówki” z topografii Tatr. Trzeba było rysować graniówki, otoczenia różnych dolin lub widoki zarysu grani widzianej z konkretnej doliny. Ale dzięki temu zjawiwszy się w Tatrach czułem się tak, jak w dobrze znanym terenie. Poza zebraniami bardzo charakterystycznym elementem życia Klubowego były częste biwaki w Puszczy Bukowej, połączone z długimi marszami, z odpowiednio obciążonym plecakiem, oraz gawędy i śpiewy przy ognisku. Biwaki organizowane były przez cały okres jesienno-zimowy, niezależnie od warunków pogodowych. To była zresztą charakterystyczna cecha „Mojżesza” – wychodził na wspinaczki w każdą pogodę. Uważał, że prawdziwy taternik i alpinista musi dać sobie radę w każdej pogodzie…

Ziemia Szczecińska

W Szczecinie stał się równocześnie krajoznawcą i pomorzoznawcą, jednym z najwybitniejszych w skali powojennej. Na początku pracował w Polskim Towarzystwie Turystycznym i Polskim Towarzystwie Krajoznawczym (późniejszym PTTK). Z czasem związał się bardzo ściśle z całym miejscowym ruchem krajoznawczym, będąc jednym z jego twórców. Znał doskonale Szczecin i jego zabytki, pomniki przyrody i miejsca historyczne. Oprowadzał po mieście wycieczki, a później szkolił kadry nowych przewodników i organizował piesze wycieczki w okolice Szczecina. Turystów najchętniej prowadził w podszczecińskie Wzgórza Bukowe, gdzie rozpoczął również akcje znakowania szlaków turystycznych. Łącznie pozostawił w Puszczy Bukowej około 300 km znakowanych szlaków oraz napisał o nich pierwszy polski przewodnik pt. „Knieja Bukowa”. Tu też prowadził szkolenia adeptów taternictwa, szczególnie na ścianach groty w Zdrojach.

Tragiczna śmierć

Stanisław Groński zginął wraz z dwoma Jugosłowianami w sierpniu 1957 roku podczas trawersowania grani Mont Blanc. Ostatni raz widzieli ich francuscy wspinacze nocujący z 7 na 8 sierpnia w istniejącym wówczas schronisku na Col du Midi w czasie załamania pogody. Najprawdopodobniej porwała ich lawina. Rozpoczęta 13 sierpnia akcja poszukiwawczo-ratownicza, doprowadziła jedynie do następnego wypadku w lawinie, w której zginął Prezes Klubu Wysokogórskiego Wawrzyniec Żuławski. Ciała „Mojżesza” nigdy nie odnaleziono.

Szczecińskie miejsca pamięci

Głaz Grońskiego w Puszczy Bukowej
Tablica w Szkole Podstawowej nr 74
  • Głaz Stanisława Grońskiego, do 1957 roku Głaz Aleksandra Świętochowskiego, Bolkowy. Na głazie tym o obwodzie ponad 12 metrów i długości 4,5 metra PTTK umieściło 23 sierpnia 1959 roku marmurową tablicę inskrypcyjną. Można przeczytać na niej: Pamięci Stanisława Grońskiego, czołowego taternika polskiego, Pioniera turystyki Ziemi Szczecińskiej. Zginął w masywie Mount Blanc w sierpniu 1957 roku. W 1976 roku tablicę marmurową zmieniono na tablicę metalową. Kamień ten zalega na niewielkim podwyższeniu terenu po południowej stronie Drogi Grońskiego, w odległości 800 metrów od Dębów Bolesława Krzywoustego w Szczecinie Klęskowo. Głaz przed 1945 rokiem nazywał się Prinzen Stein.
  • Tablica z brązu z inskrypcją: Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze/Dom Turysty imienia Stanisława Grońskiego zasłużonego turysty i krajoznawcy Pomorza Zachodniego. Tablica odsłonięta w dniu 15 listopada 1970 roku. Pierwotnie znajdowała się w holu Domu Turysty, któremu w tym dniu nadano imię. Obecnie na bocznej ścianie hotelu „Victoria” (do 1993 roku Dom Turysty PTTK), pl. Batorego 2.
  • Tablica z brązu z inskrypcją: Patron Szkoły Podstawowej nr 74 w Szczecinie (medalion z podobizną patrona) Stanisław Groński 1907–1957. Miłośnik przyrody, turysta, taternik, krajoznawca. Szczecin wrzesień 1996 r. Projekt tablicy wykonał rzeźbiarz Stanisław Biżek.



200px-Nuvola apps important.svg.png Artykuł z Internetowej Encyklopedii Szczecina znajduje się w trakcie weryfikacji i oczekuje na ewentualne uzupełnienie bibliografii i/lub dostosowanie do standardów Encyklopedii Pomorza Zachodniego