Strój księcia Barnima X

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strój Barnima X (XII) lub Kazimierza VII (IX)
Strój Barnima X (XII) lub Kazimierza VII (IX)
fot. Wojciech Kryński, Tomasz Prażmowski
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie, wystawa "Złoty wiek Pomorza"
Data powstania pocz. XVII w.
Wymiary {{{wymiary}}}

Strój księcia Barnima X (XII) lub księcia Kazimierza VII (IX) – późnorenesansowy strój książęcy, zrekonstruowany z fragmentów znalezionych w krypcie szczecińskiego zamku. Przechowywany w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie, eksponowany na wystawie „Złoty wiek Pomorza”.

Opis

Ubiór wykonany został z aksamitu, pierwotnie w kolorze ciemnozielonym, zdobionego złotym sznureczkiem.

Dopasowany wams z lekko wydłużonym przodem wykończony jest u dołu czteroczęściową baskiną. Brzegi kaftana i szwy pleców obszyto podwójnym sznureczkiem z pętelkami. W taki sam sposób wyodrębniono z przodu i z tyłu trójkątne karczki, wypełnione motywem „rybiej łuski”. Krój wamsu, podkreślający talię, a zarazem uwypuklający linię brzucha, jest charakterystyczny dla strojów z drugiej połowy XVI wieku pozostających pod wpływem mody hiszpańskiej. Taki typ męskiego ubioru był rozpowszechniony zwłaszcza we Francji i Anglii, ale także w krajach niemieckojęzycznych i utrzymywał się do początku XVII wieku.

Spodnie składają się z dwóch części: obcisłych, sięgających za kolana, spodni typu canons, rozciętych u dołu i zawiązanych na tasiemki, oraz bardzo krótkich spodni wierzchnich, uszytych z wąskich, sztywnych, podwiniętych pod spód pasków materiału. Również spodnie tego typu były popularne w północnej Europie szczególnie pod koniec XVI wieku.

Dopełnieniem ubioru jest zachowany w dobrym stanie wysoki kołpak z szerokim otokiem, ozdobiony haftowaną perłami wstążką oraz niezwykle rzadko dziś zachowanym typem egrety – nie złotniczej, lecz w całości haftowanej perełkami i nićmi z oplotem srebrnym, pierwotnie zapewne złoconym (wstążka i egreta zachowane fragmentarycznie). Wyszywane metalowymi nićmi i perłami ozdoby nakryć głowy były bardzo popularne i wysoko cenione w modzie europejskiej końca XVI oraz początku XVII wieku. Ze względu na kruchość materii do naszych czasów zachowały się jedynie pojedyncze egzemplarze. Do stroju księcia należy też para pończoch z dzianiny jedwabnej oraz srebrne, zdobione bogato grawerunkiem oraz niellem zapinki i okucia pendentu, przypisywane szczecińskiemu złotnikowi Egidiusowi Blanke.

Kwestia identyfikacji stroju

Opisane elementy ubioru oraz okucia pendentu znalezione zostały w jednym z sarkofagów z krypty szczecińskiego zamku. W 1946 roku sarkofagi zostały zabezpieczone i przeniesione w całości do północnego skrzydła zamku. W 1949 roku przełożono ich zawartość do nowych trumien i przy tej okazji inżynier Konstanty Grodecki sporządził spis zachowanych fragmentów strojów. Zgodnie z jego notatkami strój wyjęty został z sarkofagu Barnima X (XII), jednak biorąc pod uwagę dzieje krypty oraz stan sarkofagów, należy traktować tę identyfikację z pewną ostrożnością, wiele z otwieranych w ciągu stuleci trumien było bowiem rabowanych, a ich zawartość ulegała przemieszaniu.

Portret pośmiertny Barnima X (XII) lub księcia Kazimierza VII (IX)

Zofia Krzymuska-Fafius jako pierwsza zwróciła uwagę na to, że strój wykazuje wiele podobieństw do ubioru uwiecznionego na jednym z zaginionych portretów pośmiertnych książąt z kościoła zamkowego w Szczecinie. Charakterystyczne są zwłaszcza: typ zdobień wamsu z motywem „rybiej łuski”, jak również dekoracja kołpaka i pendentu wykonana w technice haftu perełkami. Przedstawionymi na portrecie, a niezachowanymi elementami są szeroka, miękko układająca się wokół szyi kreza, potrójny złoty łańcuch, para złotych bransolet, pierścień na małym palcu prawej dłoni (zapewne sygnet) oraz rapier.

Jeszcze w pierwszej połowie XIX wieku Franz Kugler opisywał to malowidło jako portret nieznanego księcia, co oznacza, że nie istniały wówczas żadne inskrypcje precyzujące, kto został na nim przedstawiony. Julius Müller, na podstawie podobieństwa do portretu z galerii książąt w ratuszu w Anklam, określił obraz jako wizerunek księcia Kazimierza VII (IX). Do tej identyfikacji przychyliła się większość późniejszych badaczy, jedynie Zofia Krzymuska-Fafius nie zgodziła się z Müllerem, wysuwając tezę (m.in. na podstawie porównań z innymi przedstawieniami portretowymi), że jest to portret księcia Barnima X (XII). Trudno jednoznacznie rozstrzygnąć, którego z synów Filipa I – Barnima czy Kazimierza, przedstawiał obraz z kościoła zamkowego; niektóre cechy fizjonomii, jak wydatny, haczykowato zakończony nos, powtarzają się u obu braci. Barnim X (XII)), od 1600 roku władca księstwa szczecińskiego, zmarł w 1603 roku, natomiast panujący w Darłowie i Bytowie książę Kazimierz VII (IX) – dwa lata później. W opisach ceremonii pogrzebowej nie poświęcono uwagi strojom obu książąt, jedynie przy Barnimie wspomniano, że jego ciało było „w książęcy strój i ozdoby pięknie przyodziane”.[1]

Galeria

Przypisy

  1. Die Personalien und Leichen-Processionen der Herzoge von Pommern und ihrer Angehörigen aus den Jahren 1560 bis 1663, Hrsg. U. von Behr Negendank-Semlow, J. von Bohlen-Bohlendorf, Halle 1869, s. 155.

Bibliografia

  • Bethe H., Die Kunst am Hofe der pommerschen Herzöge, Berlin 1937.s. 24.
  • „Cały strój był z pięknej kwiecistej złotej sztuki materiału...” – ubiory i klejnoty książąt pomorskich ze zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie [w:] Złoty wiek Pomorza. Sztuka na dworze książąt pomorskich w XVI i XVII wieku / Das goldene Zeitalter Pommerns. Kunst am Hofe der pommerschen Herzöge im 16. und 17. Jahrhundert, red. R. Makała, Szczecin: Muzeum Narodowe w Szczecinie 2013, s. 81–107.
  • Hryszko, H. Fragmenty ubiorów książąt pomorskich wydobytych w 1946 r. z sarkofagów książęcych w krypcie zamku szczecińskiego, dokumentacja konserwatorska, PKZ Oddział w Warszawie, Pracownia Konserwacji Tkanin, Warszawa 1988 [maszynopis w Muzeum Narodowym w Szczecinie], s. 13, 22–23.
  • Hryszko, H. Kołpak Filipa II, Barnima XII i haftowany pasek z sarkofagów książąt szczecińskich, dokumentacja konserwatorska, PKZ Oddział w Warszawie, Warszawa 1982, [maszynopis w Muzeum Narodowym w Szczecinie], s. 2–10.
  • Hryszko H., Problemy związane z rekonstrukcją ubiorów, pochodzących z sarkofagów książąt Pomorza Zachodniego, [w:] Ubiory w Polsce. Materiały III Sesji Klubu Kostiumologii i Tkaniny Artystycznej przy Oddziale Warszawskim Stowarzyszenia Historyków Sztuki Warszawa, październik 1992, red. A. Sieradzka, K. Turska, Warszawa 1994, s. 145–146.
  • Januszkiewicz B., Klejnoty i stroje z krypty grobowej w zamku szczecińskim, [w:] E. Cnotliwy [i in.], Zamek książęcy w Szczecinie, Szczecin 1992, s. 256–257, 261–262.
  • Januszkiewicz B., Klejnoty i stroje książąt Pomorza Zachodniego XVI–XVII wieku w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie, Warszawa 1995, s. 72–75, 84–92.
  • Januszkiewicz B., Stroje książąt Pomorza Zachodniego w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie, [w:] Ubiory w Polsce. Materiały III Sesji Klubu Kostiumologii i Tkaniny Artystycznej przy Oddziale Warszawskim Stowarzyszenia Historyków Sztuki Warszawa, październik 1992, red. A. Sieradzka, K. Turska, Warszawa 1994, s. 132.
  • Januszkiewicz B., Zachowane klejnoty książąt Pomorza Zachodniego. Stan badań, [w:] Mecenat artystyczny książąt Pomorza Zachodniego. Materiały z sesji Oddziału Szczecińskiego Stowarzyszenia Historyków Sztuki w Zamku Królewskim w Warszawie 21–22 listopada 1986 r., Szczecin 1990, s. 143.
  • Krzymuska-Fafius Z., Ze studiów nad dziejami klejnotów i ubiorów książąt szczecińskich, [w:] O rzemiośle artystycznym w Polsce. Materiały Sesji Naukowej zorganizowanej przez Oddział Poznański Stowarzyszenia Historyków Sztuki i Muzeum Narodowe w Poznaniu w dniach 22–24 października 1973 przy współudziale Przedsiębiorstwa Państwowego „Desa” Dzieła Sztuki i Antyki, red. T. Hrankowska, Warszawa 1976, s. 74–81.
  • Kugler, F. Pommersche Kunstgeschichte, Stettin 1840, s. 237.

Mueller J., Gemälde pommerscher Herzoge in der Schloßkirche zu Stettin, „Monatsblätter der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Alterthumskunde” 1894, Jg. 8, Nr. 4, s. 55–56.

  • Lemcke H., Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Stettin, Bd. 3, H. 14, Abt. 1: Das königliche Schloss in Stettin, Stettin 1909, s.81.
  • Pękacka-Zechmeister W., Ubiory książąt Pomorza Zachodniego w XVI i XVII wieku w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie, „Materiały Zachodniopomorskie” 1980 (1984), t. 26, s. 431-432 439.
  • Princely Magnificence. Court Jewels of the Renaissance, 1500–1630, exh. cat., Victoria and Albert Museum, London, 15 October 1980–1 February 1981, London 1980, s. 93–94.
  • Strobin J., Dokumentacja konserwatorska do zespołu zabytków z metali szlachetnych i skóry – biżuterii i wyposażenia grobów książąt Pomorza Zachodniego, Elbląg 1989, [maszynopis Muzeum Narodowym w Szczecinie].
  • Strój księcia Barnima X (XII) (1549–1603) lub księcia Kazimierza VII (IX) (1557–1605) [w:] Złoty wiek Pomorza. Sztuka na dworze książąt pomorskich w XVI i XVII wieku / Das goldene Zeitalter Pommerns. Kunst am Hofe der pommerschen Herzöge im 16. und 17. Jahrhundert, red. R. Makała, Szczecin: Muzeum Narodowe w Szczecinie 2013, s. 214–227
  • Sztuka na dworze książąt Pomorza Zachodniego w XVI–XVII wieku, kat. wyst., Zamek Królewski w Warszawie, wrzesień–listopad 1986; Muzeum Narodowe w Szczecinie, grudzień 1986–marzec 1987, scen. wyst. i oprac. kat. B. Januszkiewicz, red. W. Filipowiak [i in.], Warszawa–Szczecin 1986, s. 56, 66.
  • Turnau I., Stockings from the Coffins of the Pomeranian princes preserved in the National Museum in Szczecin, „Textile History” 1977, Vol. 8, s. 167–169.
  • Turnau I., Historia dziewiarstwa europejskiego do początku XIX wieku, Wrocław 1979. s. 172–173.

Zobacz też



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Monika Frankowska-Makała