Strój księcia Ulryka

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strój księcia Ulryka I
Strój księcia Ulryka I
fot. Wojciech Kryński, Tomasz Prażmowski
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie, wystawa "Złoty wiek Pomorza"
Data powstania 1622
Wymiary {{{wymiary}}}

Strój księcia Ulryka I – jeden z najlepiej zachowanych spośród ubiorów książąt pomorskich znalezionych w krypcie szczecińskiego zamku. Przechowywany w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie, eksponowany na wystawie „Złoty wiek Pomorza”.

Relacja z ceremonii pogrzebowej

W relacji z ceremonii pogrzebowej księcia Ulryka jego strój został opisany następująco: „Cały ubiór był z morskozielonego kwiecistego aksamitu, obszyty dookoła wspaniałymi szerokimi złotymi sznurami, który [to strój] Jego Książęca Mość wprawdzie jeszcze sam kazał zrobić, jednak nigdy przedtem na sobie nie miał. Do tego złotożółte jedwabne pończochy, zielone podwiązki ze wspaniałymi złotymi koronkami. Na głowie J.K.M. czapka, ze wstążką wysadzaną kosztownymi klejnotami, i z czarnym pióropuszem. Na szyi piękny kołnierz, według obecnej mody zrobiony; Złoty łańcuch, na nim zawieszony złoty krzyż z kosztownych diamentów. Na rękach wytworne mankiety i złote duże bransolety; Palce ozdobione drogimi pięknymi pierścieniami. Przy lewym ramieniu położono J.K.M. jego książęcy rapier”.[1]

Identyfikacja i rekonstrukcja stroju

Do 1990 roku w zasobach Muzeum Narodowego w Szczecinie znajdowały się jedynie niewielkie fragmenty aksamitnego, zdobionego złotym galonem stroju (kołpak, trzy elementy baskiny i fragment spodni), o którym początkowo sądzono, że należał do Bogusława XIII. Barbara Januszkiewicz jako pierwsza połączyła zachowane elementy z opisem ubioru księcia Ulryka, podejmując również próbę rysunkowego odtworzenia całości stroju. Właściwa rekonstrukcja była jednak możliwa dopiero wtedy, gdy do szczecińskiego muzeum trafiły pozostałe fragmenty, przechowywane wcześniej w skrzyniach ze szczątkami książąt w magazynach Pracowni Konserwacji Zabytków w Szczecinie. Konserwacji i scalenia stroju dokonała Helena Hryszko w Pracowni Konserwacji Tkanin w Warszawie w 1992 roku. Jedyna niezgodność między opisem ubioru księcia Ulryka w sprawozdaniu z ceremonii pogrzebowej a zachowanym strojem to określenie aksamitu jako „kwiecisty”, podczas gdy mamy do czynienia z gładkim materiałem. Jednak gdy weźmiemy pod uwagę typ kroju, charakterystyczny dla strojów około 1620, a także wykluczymy pozostałych książąt pochowanych w drugim i trzecim dziesięcioleciu XVII w. (Filipa II i Franciszka I, których ubiory znamy z wizerunków pośmiertnych, a także Jerzego III, którego strój, jak wiadomo z opisu niezachowanego portretu, był w kolorze czerwonym), jedynym księciem, który może być brany pod uwagę, pozostaje Ulryk. O ile opisy biżuterii w relacjach z pogrzebów książąt były niezwykle dokładne i drobiazgowe, o tyle w opisach strojów zdarzały się przeinaczenia, wynikające zapewne z pobieżnej obserwacji lub językowej niezręczności.

Opis

Rozeta do obuwia księcia Ulryka I, Pomorze (?), przed 1622

Strój księcia Ulryka składa się z wamsa, czyli kaftana zakończonego wieloczęściową baskiną o wydłużonej części przedniej oraz luźnych, szerokich spodni do kolan. Tego typu ubiory, z poszerzoną wyraźnie partią bioder, były popularne w północnej Europie od początku lat dwudziestych XVII wieku. Strój ma obecnie odcień brązowy, ale pierwotnie był barwny i efektowny – aksamit w morskozielonym kolorze zdobiły naszycia ze złotego galonu, układające się we wzór z ukośnych pasów. Do dekoracji wamsu użyto dwóch typów galonów o geometrycznych wzorach. W górnej części baskiny widoczne są obrębione dziurki służące do mocowania spodni do kaftana, co czyniono za pomocą jedwabnych, okutych na końcach tasiemek, wiązanych na kokardy. W podobny sposób mocowano do spodni pończochy. W zespole tekstyliów wydobytych z krypty książęcej znajdują się fragmenty jedwabnych pończoch połączonych tasiemkami z mankietami aksamitnych spodni, które zapewne przynależą do stroju księcia Ulryka. Do zachowanych elementów książęcego ubioru należy również aksamitny, zdobiony złotym galonem kołpak, skrojony z czterech klinów, z doszytym dwuczęściowym otokiem. Pierwotnie, zgodnie z relacją z ceremonii pogrzebowej, zdobił go sznur cennych klejnotów. Obiektem wiązanym z księciem Ulrykiem jest także rozeta do obuwia, wykonana z ułożonej spiralnie i przymarszczonej wstążki obrzeżonej złotą koronką klockową o ząbkowanych brzegach. Pośrodku spięto ją okrągłym guziczkiem pasmanteryjnym z motywem plecionki, identycznym z guzikami zdobiącymi strój Ulryka.

Przypisy

  1. Die Personalien und Leichen-Processionen der Herzoge von Pommern und ihrer Angehörigen aus den Jahren 1560 bis 1663, Hrsg. U. von Behr Negendank-Semlow, J. von Bohlen-Bohlendorf, Halle 1869, s. 382.

Bibliografia

  • Frankowska-Makała M., Strój księcia Ulryka (1589-1622,) [w:] Złoty wiek Pomorza. Sztuka na dworze książąt pomorskich w XVI i XVII wieku / Das goldene Zeitalter Pommerns. Kunst am Hofe der pommerschen Herzöge im 16. und 17. Jahrhundert, red. R. Makała, Szczecin: Muzeum Narodowe w Szczecinie 2013, s. 288–299.
  • Hryszko H., Fragmenty ubiorów książąt pomorskich wydobytych w 1946 r. z sarkofagów książęcych w krypcie zamku szczecińskiego, dokumentacja konserwatorska, PKZ Oddział w Warszawie, Pracownia Konserwacji Tkanin, Warszawa 1988 [maszynopis w Muzeum Narodowym w Szczecinie].
  • Hryszko H., Fragmenty ubiorów książąt pomorskich wydobytych w 1946 r. z sarkofagów książęcych w krypcie zamku szczecińskiego, dokumentacja konserwatorska, t. 2, Warszawskie pracownie Konserwacji Zabytków Sp. z o.o., Pracownia Konserwacji Tkanin, Warszawa 1993 [maszynopis w Muzeum Narodowym w Szczecinie], s. 2–3, 13.
  • Januszkiewicz B., Klejnoty i stroje książąt Pomorza Zachodniego XVI–XVII wieku w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie, Warszawa 1995, s. 102–109.
  • Januszkiewicz B., Stroje książąt Pomorza Zachodniego w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie, [w:] Ubiory w Polsce. Materiały III Sesji Klubu Kostiumologii i Tkaniny Artystycznej przy Oddziale Warszawskiego Stowarzyszenia Historyków Sztuki Warszawa, październik 1992, red. A Sieradzka, K. Turska, Warszawa 1994, s. 126–140.
  • Die Personalien und Leichen-Processionen der Herzoge von Pommern und ihrer Angehörigen aus den Jahren 1560 bis 1663, Hrsg. U. von Behr Negendank-Semlow, J. von Bohlen-Bohlendorf, Halle 1869, s. 382.

Zobacz też



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Monika Frankowska-Makała