Synagoga (Koszalin)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Synagoga w Koszalinie 1886 r.

Synagoga w Koszalinie

Historia

Pierwsze wzmianki o żydowskiej społeczności Koszalina sięgają XVIII wieku. Członkowie gminy na nabożeństwa spotykali się w Betsaal - sali modlitewnej przy dzisiejszej ul. 1-go Maja (Hohetorstraße)[1]. Wiadomo, ze w roku 1822 gmina zatrudniała urzędników religijnych, przy czym urząd kantora, nauczyciela i rzeźnika sprawowała zawsze jedna osoba. Około 1840 roku powstała pierwsza tzw. stara synagoga, przy ul. Hohetorstraße, obecnie 1-go Maja. Jedynym rabinem zatrudnionym w Koszalinie, był urodzony w roku 1816 roku dr Heymann Jolowicz. Pełnił on swoją funkcję przez krótki czas na przełomie 1846 oraz 1847 roku, był zwolennikiem daleko posuniętych reform. Za jego kadencji doszło do rozpadu gminy, ponieważ bogaci członkowie gminy popierali poglądy rabina, podczas gdy ubożsi Żydzi, stanowiący w gminie większość, trwali przy tradycji. Sprzeciw z ich strony uniemożliwił rabinowi przeprowadzenie reform, a wkrótce potem dr Heymann Jolowicz musiał opuścić miasto. Potwierdza to zapis w jednej z jego ksiąg mówiący, że ok. 1860 roku mieszkał i nauczał już w Chojnie, gdzie zresztą zmarł w 1875 roku. Pod koniec XIX stulecia na całym Pomorzu, także i w Koszalinie odnotowano wzrost liczby ludności pochodzenia żydowskiego – w 1871 roku w mieście było 281 Żydów, a w 1885 roku liczba członków gminy wynosiła 303 osoby (była to najwyższa liczebność w dziejach). W związku z zaistniałą sytuacją pojawiła się potrzeba wybudowania większej świątyni, która została ostatecznie wzniesiona w 1885 roku. Synagoga była wyposażona w organy mechaniczno pneumatyczne, używane tylko podczas modlitw, gmina miała również własnego organistę, którym był Peter Schwerdtfeger. Na początku wieku XX modlitwy odbywały się codziennie, co wśród pomorskich gmin było wyjątkiem. Zazwyczaj nabożeństwa odprawiano bowiem tylko podczas szabatu oraz ważniejszych świąt. W pobliżu synagogi znajdowały się inne pomieszczenia również będące własnością gminy, m.in. sale szkolne, dom rabina i siedziba rady gminy[2]. W roku 1935 nasilające się nastroje antyżydowskie oraz agresywne ataki podczas nabożeństw zmusiły pozostałych jeszcze w mieście członków gminy do zawieszenia działalności synagogi. Modlitwy odprawiane były odtąd w domu rodziny Arndt. Koszalińska synagoga nie przetrwała zamieszek z Nocy Kryształowej (9/10 listopad 1938 roku) - została wówczas spalona, jej wyposażenie zniszczono a pozostałe resztki murów zburzono. Na placu po synagodze najpierw powstał ogród różany, a po 1945 roku służył on jako parking. Obecnie w miejscu synagogi znajduje się kamień z tablicą pamiątkową przypominającą o istnieniu społeczności żydowskiej w Koszalinie.

Architektura

Nowa Synagoga otrzymała postać kwadratowego budynku wzniesionego na planie równoramiennego krzyża, zwieńczonego kopułami ozdobionymi Gwiazdami Dawida. Wejście do świątyni znajdowało się od strony uliczki Am Kleinen Wall (pomiędzy dzisiejszymi ulicami 1 Maja a Szpitalną), położonej na skraju parku przy wałach staromiejskich (obecnie jest to Park Książąt Pomorskich). Na bocznej ścianie budynku znajdował się napis o treści: „Od wschodu słońca aż po zachód jego niech imię Pańskie będzie pochwalone!“ (Ps 113,3), wykonany w języku hebrajskim. Styl architektoniczny synagogi łączy w sobie cechy stylu historycznego (neoromanik) i stylu mauretańskiego[3].

Przypisy

  1. Polechoński, Piotr. Koszalin w magicznym zwierciadle, Koszalin : Media Regionalne, 2010, s. 51 ISBN 978-83-924350-5-1.
  2. Romanik, Henryk. O Żydach w Koszalinie : szkice do portretu zbiorowego. Koszalin: PerMedia, 2006, s. 35. ISBN 83-924050-0-5.
  3. Nowa synagoga. W: Wirtualny Sztetl [online]. [Przegladany 20 października 2014]. Dostępny w: http://www.sztetl.org.pl/pl/article/koszalin/11,synagogi-domy-modlitwy-i-inne/6355,nowa-synagoga


Linki zewnętrzne

Wirtualny Sztetl