Tadeusz Haberko

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tadeusz Haberko
artysta malarz
brak zdjecia
Data urodzenia 10 kwietnia 1889
Miejsce urodzenia Kraków
Data śmierci 28 lipca 1967
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Rakowicki w Krakowie (kw. HB/płn./10)


Tadeusz Haberko (1889-1967) – artysta malarz

Życiorys

Tadeusz Aleksander Haberko urodził się 10 kwietnia 1889 roku w Pobiedniku k. Krakowa w rodzinie Jakóba (wg zasad starej pisowni) i Izabeli z Chilewskich. Uczęszczał do II Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie. Po zdaniu matury w 1907 roku rozpoczął studia na Wydziale Rolniczo-Leśnym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1912 roku uzyskał stopień naukowy inżyniera rolnictwa. Równocześnie ze studiami rolniczymi podjął naukę w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (1907-1912), gdzie był najmłodszym uczniem wybitnego malarza, prof. Józefa Pankiewicza. Podczas studiów zaprzyjaźnił się z Fryderykiem Pautschem, malarzem reprezentującym nurt folklorystyczno-ekspresjonistyczny w sztuce Młodej Polski.

W 1914 roku rozpoczął służbę wojskową w armii austriackiej. W czasie I wojny światowej został ranny pod Dęblinem i dostał się do niewoli rosyjskiej (1914). Na terenie Rosji przebywał do zakończenia wojny w 1918 roku. Po powrocie do Polski uczestniczył w III powstaniu śląskim. W walkach z oddziałami niemieckimi dowodził pułkiem „Rybnickim”. Do stopnia porucznika został awansowany około 1960 roku. Wtedy też, w uznaniu zasług podczas powstania śląskiego, został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, wspólnie z Józefem Chilewskim z Kobylan pod Krakowem, zakupił majątek w podpoznańskich Krzyżownikach, i zamieszkał w tamtejszym dworze (20 lipca 1920). W okresie międzywojennym zajmował się rolnictwem we własnym majątku. Powrócił także do malowania. Uprawiał malarstwo sztalugowe, jednak jego prace z tego okresu nie zachowały się. Uległy zniszczeniu w czasie działań wojennych.

Tuż przed wybuchem II wojny światowej jako oficer rezerwy został zmobilizowany. W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku brał udział w obronie Modlina. Tam dostał się do niewoli niemieckiej. Początkowo przebywał w obozie jenieckim położonym przy granicy holenderskiej. Później został osadzony w Oflagu II B w Arnswalde (obecnie Choszczno), gdzie współredagował gazetę obozową „Za drutami” (styczeń 1941). Ostatnie lata wojny spędził w Oflagu II C w Woldenbergu (obecnie Dobiegniew).

Po wojnie prawdopodobnie mieszkał w Krakowie. Bezskutecznie usiłował odzyskać majątek w Krzyżownikach. Jako uznany specjalista w zakresie hodowli buraka cukrowego został zatrudniony w charakterze inspektora w Zjednoczeniu Cukrowni Dolnego Śląska. Pracował m.in. w cukrowniach „Małoszyn” w Malczycach, Otmuchowie i w Szalajewie, gdzie dyrektorem był jego siostrzeniec Witold Chromiński. Równocześnie kontynuował malowanie. W 1948 roku wstąpił do wrocławskiego Oddziału Związku Polskich Artystów Plastyków (ZPAP).

W 1949 roku przeniósł się do Szczecina i zamieszkał u Witolda Chromińskiego, któremu w tym czasie powierzono misje uruchomienia szczecińskiej stoczni. Dzięki finansowemu wsparciu siostrzeńca, artysta całkowicie poświęcił się malarstwu. Ich mieszkanie w willi przy al. Wojska Polskiego 189 uchodziło za jeden z ważniejszych salonów artystycznych miasta. Był przede wszystkim malarzem portrecistą, m.in. autorem obrazów przedstawiających znanych ludzi teatru, np. Aliny Kulikówny (1958) i Jana Berenta (1960). Nawiązując do postmodernizmu, malował również pejzaże (miasto, port). Na terenie Szczecina wystawiał od 1949 roku. Był m.in. uczestnikiem I Festiwalu Malarstwa Współczesnego (1962). Jego prace znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie, m.in. studium portretowe trzech dziewcząt W świetlicy. Artysta czynnie działał w szczecińskim Oddziale ZPAP. Pracował w Komisji Rewizyjnej Związku, był członkiem zarządu sekcji malarskiej.

Pod koniec lat pięćdziesiątych wystąpił jako aktor w debiutanckich etiudach filmowych swojego siostrzeńca Witolda Chromińskiego, który zrezygnował z pracy w stoczni i całkowicie poświęcił się fotografowaniu i podróżowaniu. W pierwszej etiudzie, zatytułowanej Fiołek (1957), Tadeusz Haberko wcielił się w postać starego malarza. W drugiej, z 1958 roku, o niezidentyfikowanym tytule, w postać starszego pana zafascynowanego zdobywającymi w Polsce popularność rytmami rock and rolla. W obu filmach artyście towarzyszyła aktorka Alina Kulikówna. Fragmenty tego drugiego filmu z udziałem malarza były wykorzystane później w reklamie piekarni na Golęcinie.

Zmarł 28 lipca 1967 roku w Szczecinie. Początkowo został pochowany na Cmentarzu Centralnym (kw. D/25A), jednak w roku 2011 jego szczątki zostały przeniesione do rodzinnego grobu na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kw. HB-płn.-10).



Tadeusz Haberko w obiektywie Konrada Kamińskiego



Ważniejsze prace

  • 1907
    • Martwa natura III (olej) 50 x 80


  • 1908
    • Martwa natura (olej) 70X70
    • Martwa natura II (olej) 70X70


  • 1940
    • Portret Albina (rysunek) 35 x 45


  • 1941
    • Studium portretowe - obozowe (akwarela) 40 x 60


  • 1942
    • Koncert w obozie (akwarela) 65 x 45
    • Scena rodzajowa z obozu (akwarela) 32 x 40


  • 1947
    • Jesienna ulica (akwarela) 48 x 36
    • Portret Jadwigi Prolińskiej (rysunek) 26 x 32
    • Portret rektora (olej) 60 x 80
    • Wiosna w Szalejewie (olej) 78 x 58


  • 1948
    • W pracowni (olej) 70 x 55


  • 1949
    • Wiosna (olej) 70 x 50


  • 1952
    • Portret prof. Edmunda Chromińskiego (rysunek) 32 x 27


  • 1953
    • Autoportret (olej) 66 x 51


  • 1954
    • Malarka (olej) 70 x 55


  • 1955
    • W świetlicy (olej) 82 x 72
    • Wiosna na Pogodnie (olej) 70 x 55


  • 1956
    • Martwa natura (olej) 50 x 65
    • Odbicie w oknie (olej) 80 x 100
    • Portret męski (olej) 60 x 48
    • Postacie w parku (olej) 60 x 47
    • Szkic portretowy (akwarela) 56 x 43


  • 1958
    • Akt (olej) 99 x 95
    • Alina Kulikówna w roli Violi (olej) 47 x 60
    • Portret aktorki (olej) 60 x 55


  • 1959
    • Czerwony dywan (olej) 50 x 60
    • Martwa natura (olej) 50 x 60
    • Portret aktorki (akwarela) 35 x 45
    • Portret Czesi (rysunek) 26 x 32
    • Portret damski (akwarela) 40 x 30
    • Portret Ewy (rysunek) 25 x 35
    • Portret Guido Recka (rysunek) 32 x 27
    • Portret Jana Berenta (rysunek) 25 x 37
    • Portret z psem (olej) 70 x 58
    • Wnętrze (akwarela) 55 x 10
    • Wrażenia z krypty zamkowej (akwarela) 50 x 68


  • 1960
    • Autoportret (rysunek) 28 x 40
    • Jezioro (akwarela) 56 x 45
    • Kwiaty w wazonie (akwarela) 50 x 38
    • Ławeczka w parku (akwarela) 30 x 41
    • Nauka anatomii (olej) 64 x 50
    • Odnowienie łodzi (olej) 71 x 69
    • Portret (olej) 60 x 47
    • Portret afrykański (olej) 66 x 70
    • Portret w atelier (olej) 52 x 38
    • Przy oknie (olej) 66 x 50
    • Rencista - portret Jana Berenta (olej) 66 x 51
    • Sąsiad (olej) 50 x 65
    • Studium (olej) 100 x 76
    • W pracowni (olej) 70 x 52


  • 1961
    • Kwiat (akwarela) 40 x 34
    • Maki (olej) 66 x 57
    • Peonie (akwarela) 38 x 50
    • Portret I (olej) 60 x 48
    • Portret II (olej) 62 x 38


  • 1962
    • Aleja (akwarela) 41 x 35
    • Dwa psy I (akwarela) 35X45
    • Dwa psy II (akwarela) 35X45
    • Jarzębinka (akwarela) 50 x 70
    • Portret Kai (rysunek) 50 x 30
    • Portret prof. Białousa (olej) 80 X 50
    • Portret z gongiem (olej) 60 x 47


  • 1963
    • Ewa I (rysunek) 50 x 30
    • Ewa II (rysunek) 50 x 30
    • Jabłoń (akwarela) 53 x 55
    • Kwietniki II (akwarela) 36 x 47
    • Martwa natura z kwiatem (akwarela) 52 x 56
    • Ogród ze słonecznikami (akwarela) 36 x 47
    • Pejzaż leśny (akwarela) 36 x 47
    • W pracowni (akwarela) 43 x 55


  • 1964
    • Brzozy (akwarela) 35 x 45
    • Dziewczyna z mewami (akwarela) 45 x 35
    • Łabędzie (akwarela) 36 x 47
    • Ogrodnik (akwarela) 35 x 47
    • Ogród (akwarela) 40 x 50
    • Południe (akwarela) 40 x 50
    • Portret docenta (olej) 57 x 51
    • Sprzątaczki (akwarela) 40 x 50
    • W polu (akwarela) 36 x 47


  • 1965
    • Czytająca (akwarela) 35 x 47
    • Czytająca II (akwarela) 36 x 48
    • Dziewczyna z psem (akwarela) 35 x 45
    • Kwietniki (akwarela) 35 x 45
    • Kwitnący sad (akwarela) 35 x 45
    • Piękna dzielnica (akwarela) 35 x 45


  • 1966
    • Główka (rysunek) 32 x 25
    • Sąsiad (olej) 50 x 65


  • 1967
    • Czerwony krzew (olej) 30 x 40
    • Malarz w parku (akwarela) 35 x 44
    • Pejzaż z czerwonym domkiem (akwarela) 30 x 40
    • Pszczelarz (akwarela) 45 x 47



Prace (wybór)



Portret Krystyny i Ewy Łyczywek (1958)



Wystawy indywidualne

  • 1969 – wystawa retrospektywna Tadeusza Haberki, BWA, Szczecin (sierpień-wrzesień)



Wystawy zbiorowe

  • 1948 – Wystawa Ziem Odzyskanych we Wrocławiu
  • 1949/50 – Zimowa Wystawa Plastyków - Szczecin
  • 1953 – wystawa malarstwa, rzeźby i grafiki - Muzeum Pomorza Zachodniego, Szczecin (maj)
  • 1954 – II wystawa środowiska plastycznego - Wały Chrobrego, Szczecin
  • 1958 – wiosenna i jesienna wystawa malarstwa, grafiki i rzeźby - ZPAP, Szczecin
  • 1962 – I Festiwal Polskiego Malarstwa Współczesnego - BWA, Szczecin
  • 1964 – II Festiwal Polskiego Malarstwa Współczesnego - BWA, Szczecin
  • 1965 – XX-lecie Ziemi Szczecińskiej - Wystawa Plastyki Szczecińskiej, Szczecin
  • 1966 – III Festiwal Polskiego Malarstwa Współczesnego - BWA, Szczecin
  • 1980 – Plastyka szczecińska 1945-1980 - Muzeum Narodowe, Szczecin
  • 1993 – Szczecińska sztuka współczesna 1945-1993 - Muzeum Narodowe, Szczecin



Odznaczenia

  • 1958 – Medal Zwycięstwa i Wolności
  • 1961 – Krzyż Śląski
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski



O Tadeuszu Haberce

  • (...) Szczecin ściągnął też i starsze pokolenie spod znaku palety. Przybył tu starszy, wielce sympatyczny pan, którego ogólnie nazywano „Dziadziem”, artysta malarz, uczeń Pankiewicza, mający ze sobą studia na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie oraz noszący tytuł mgr. inż. rolnictwa - Tadeusz Haberko. Mimo podeszłego wieku malował z pasją pejzaże o tematyce morskiej, których wystawa ma się odbyć w Zamku Piastowskim, niestety pośmiertnie. Zmarł w 1968 r. (Zofia Ordyńska, To już prawie sto lat..., s. 252)



Ciekawostki

  • W 1969 roku ukazała się praca Łukasza Niewisiewicza Malarstwo Tadeusza Haberko. Jej wydawcą był Związek Polskich Artystów Plastyków, Okręg Szczeciński, Biuro Wystaw Artystycznych w Szczecinie



Bibliografia

Inne źródła

  • Kwerenda i współpraca - Oleksandra Vorobiova (Ukraina)
  • Tadeusz Haberko - kwestionariusz ewidencyjny członka ZASP
  • Informacje uzyskane od Konrada Kamińskiego
  • Reprodukcja obrazu z publikacji Łukasza Niewisiewicza Malarstwo Tadeusza Haberko
  • Zdjęcia ze zbiorów Krystyny i Ewy Łyczywek



IES64.png
Autor opracowania: Oleksandra Vorobiova (Ukraina) i Andrzej Androchowicz