Topographia Electoratus Brandenburgici et Ducatus Pomeraniae

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Topographia Electoratus Brandenburgici et Ducatus Pomeraniae
Topographia Electoratus Brandenburgici et Ducatus Pomeraniae
Karta tytułowa
Autor Martin Zeiller,
Wydawca Matthäus Merian, Caspar Merian
Rok wydania 1652
Topographia Electoratus Brandenburgici et Ducatus Pomeraniae3.jpg
Szczecin z lotu ptaka
Zamek książęcy w Szczecinie

Topographia Electoratus Brandenburgici et Ducatus Pomeraniae – dzieło opisujące położenie, wygląd oraz dzieje miast i znaczniejszych miejscowości z terenu Brandenburgii i Pomorza, wydana przez Matthäusa Meriana[1] i Martina Zeillera[2].

Po raz pierwszy wydane zostało we Frankfurcie nad Menem przez dziedziców Matthäusa Meriana w 1652 roku[3] pod tytułem: "M Z: Topographia Electoratus Brandenburgici et Ducatus Pomeraniae [...] das ist Beschreibung der Vornembsten und bekantisten Stätte vnd Plätz in dem hochöblichsten Churfürstenthum vnd March Brandenburg: vnd dem Hertzogtum Pommeren, zu sampt einem doppelten Anhang, 1. Vom Lande Preussen vnnd Pomerellen. 2. Von Lifflande vnnd Selbige beruffenisten Orten".

"Topographia Electoratus Brandenburgici et Ducatus Pomeraniae" stanowi jeden z tomów monumentalnej serii "Topographia Germaniae", zawierającej opisy terenów Rzeszy i krajów ościennych, której publikowanie Merian rozpoczął w 1642 roku we Frankfurcie. W ciągu kolejnych dziesięcioleci (do 1688) ostatecznie ukazało się 31 tomów zawierających ponad 2100 widoków i 92 mapy. Niektóre z tomów miały swoje wznowienia. Po śmierci Meriana seniora, kontynuatorami dzieła ojca byli synowie Matthäus i Caspar.


Tom dotyczący Brandenburgii i Pomorza otwiera ozdobna, alegoryczna karta tytułowa sygnowana przez Melchiora Küsella (1626-1684). Po niej następują karty z dedykacją dla Fryderyka Wilhelma I (1620-1688).

Dzieło podzielone jest na trzy części :

  1. "M. Z. Topographia Electoratus Brandenburgici Et Ducatus Pomeraniae, &c. Das ist Beschreibung der vornehmsten bekantisten Stätte, und Plätz, in dem Hochlöblichsten Chur-Fürstenthum, und March, Brandenburg; und dem Hertzogthum Pommeren".
  2. "M. Z. Topographia Prussiae, Et Pomerelliae : Das ist, Beschreibung der vornehmsten Stätte, und Oerther, in Preussen, und Pomerellen".
  3. "M. Z. Topographia Livoniae : Das ist, Beschreibung der vornehmsten Stätte, und Oerther, in Liffland".


Poszczególne partie wyposażone są w mapy, tekst zawierający wiadomości historyczne i geograficzne na temat omawianych prowincji oraz opisy miast i miejscowości ułożone w porządku alfabetycznym. Obok tego zamieszczono ponad 70 rycin z widokami miast, twierdz, planów i widoków z lotu ptaka.

Ryciny zamieszczone w tomie często mylnie przypisuje się Matthäusowi Merianowi, a tymczasem do niego należała koncepcja dzieła i zapewne nieliczne ryciny. Autorem wielu był natomiast wspomniany już Caspar Merian[4]. Oprócz niego w dziele odnajdujemy prace sygnowane nazwiskiem Johann Gregor Memhard, Erick Jönson, Jo. Staud i monogramem I.H.O.W.

Szczecin zilustrowany został trzema rycinami – dwie ukazują miasto z lotu ptaka, trzecia zaś zamek książęcy od strony północnego wschodu, w swojej okazałej, renesansowej postaci. Autorem rysunku zatytułowanego "Fürstlich Residentz Schloss zu Alten Stettin" był inżynier i wojskowy kartograf Carl Heinrich von der Osten (?-1691).

Na końcu każdej części znajduje się indeks nazw geograficznych. Całość tomu zamyka karta będąca instrukcją dla introligatora (a także wskazówką dla czytelnika) odnośnie umieszczenia rycin na konkretnych stronach w woluminie.

Dzieło Meriana i Zeilera to klasyczne siedemnastowieczne źródło ikonografii miast brandenburskich i pomorskich. Stanowiło także inspirację dla kolejnych rysowników.

Przypisy

  1. Matthäus Merian (starszy) (1593-1650) - rytownik i wydawca pochodzenia szwajcarskiego. Uznawany za jednego z najważniejszych miedziorytników i wydawców z XVII wieku. Wydał m.in.: "Topographia Germaniae" i "Theatrum Europaeum". Działał we Frankfurcie nad Menem. Po jego śmierci, synowie Matthäus i Caspar przejęli wydawnictwo i publikowali pod nazwą Merian Erben. W rękach rodziny firma pozostała do 1727 roku.
  2. Martin Zeiller (1589-1661) - niemiecki pisarz i tłumacz oraz geograf (topograf). Był autorem przewodników podróżnych i leksykonów oraz autorem tekstu do dzieła "Topographia Germaniae".
  3. Kolejne wydania [ca. 1680 oraz ca. 1703].
  4. Caspar Merian(1627-1688) - topograf, rysownik i wydawca. Po śmierci ojca kierował wydawnictwem we Frankfurcie razem z bratem Matthäusem. Obydwaj kontynuowali publikację głównych prac rozpoczętych przez ich ojca, "Topographię Germaniae" i "Theatrum Europaeum".


Bibliografia

  • M Z: Topographia Electoratus Brandenburgici et Ducatus Pomeraniae [...] das ist Beschreibung der Vornembsten und bekantisten Stätte vnd Plätz in dem [...] Churfürstenthum vnd March Brandenburg: vnd dem Hertzogtum Pommeren, zu sampt einem doppelten Anhang, 1. Vom Lande Preussen vnnd Pomerellen. 2. Von Lifflande vnnd Selbige beruffenisten Orten. [Franckfurt am Mayn, in Druck gegeben unndt Verlegt durch Matthaei Marian Seel. Erben, 1652].
  • Gwiazdowska, Ewa. Widoki Szczecina : źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku. Szczecin : Muzeum Narodowe, 2001.
  • Wüthrich, Lucas Heinrich. Das Druckgraphische Werk von Matthaeus Merian, Bd. 4 (1996), Nr. 57.
  • Skrycki, Radosław. Widoki miast brandenburskich Daniela Petzolda. Przyczynek do dziejów ikonografii nowomarchijskiej wokresie nowożytnym. W: Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny, 2007, nr 14, s. 143-150.
  • Topographia Electoratus Brandenburgici et Ducatus Pomeraniae. W: Wikisource.[online]. [Przeglądany 4 września 2018].
  • Topographia Germaniae. W: Wikipedia.[online]. [Przeglądany 31 sierpnia 2018].

Linki zewnętrzne




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Alicja Łojko