Ulica Jaromira

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ulica Jaromira
Śródmieście
Ulica Jaromira
  Nazwa pełna Księcia Jaromira
  Nazwa niemiecka Moltkestraße
  Osiedle Centrum
  Dzielnica Śródmieście
Zobacz ulicę na:
[{{{mapa_google}}} Mapa Google.]
[{{{google_street}}} Google Street View.]
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.

Ulica Jaromira (albo Księcia Jaromira) – do 1945 roku Moltkestraße; od 1965 roku Aleja Wyzwolenia.

Położenie

W 1945 roku, po przejęciu Szczecina przez władze polskie, dawną ulicę Moltkego przemianowano na ul. Jaromira. Nowa ulica, podobnie jak jej poprzedniczka, rozpoczynała się na styku z ulicą Roosevelta (dawniej Pölitzerstraße), kolejno krzyżowała się z Aleją Pomorską (później ul. Mariana Buczka, obecnie ul. Piłsudskiego), ulicami Mazowiecką (dawniej Schillerstraße), Małopolską (dawniej Augustastraße), a kończyła przy Placu Teatralnym (dawniej Königsplatz, obecnie pl. Żołnierza Polskiego). Zachowano przedwojenną numerację parcel. W 1965 roku w wyniku plebiscytu czytelników, z połączenia ul. Jaromira z ul. Roosevelta utworzono Aleję Wyzwolenia. Ulica Jaromira stanowiła jej początkowy odcinek.

Patron ulicy

Patronem ulicy został książę Jaromir. Ulica otrzymała jego imię bezpośrednio po wojnie. Do dziś jednak nie wiadomo, kto rzeczywiście patronował ulicy. Jedna z wersji mówiła o rugijskim księciu Jaromirze (Jaromar), który żył w latach 1170-1217. Był księciem rańskim, bratem i następcą Ciesława. Rządził Rugią jako lennik duński. Przyczynił się do chrystianizacji i germanizacji wyspy.

Z kolei inna wersja wspominała o czeskim księciu Jaromirze, synu Bolesława II Pobożnego, który dość niechlubnie zapisał się w historii Polski. Według szczecińskiego historyka, Wojciecha Myślenickiego, to on był patronem ulicy: (...) Jaromira nie byłbym skłonny kojarzyć z księciem rugijskim. Na Rugii rzadzili Jaromarowie, a Jaromir to imię czeskie. Niechlubnie zapisał się w naszej historii. Był bratem spokrewnionego z Chrobrym księcia czeskiego Bolesława III Rudego, który - jak byśmy dziś powiedzieli - za kolaborację z Niemcami „pozbawił Jaromira męskości” i wygnał z kraju. Później Jaromir osiadł jednak na tronie czeskim i gorliwie wysługiwał się Henrykowi II w zwalczaniu Chrobrego. Dopiero w 1012 roku został wypędzony z Czech i znalazł schronienie u... Chrobrego.

Dopuszczano także opcję, że nazwa patrona została po prostu wzięta z tzw. katalogu imion słowiańskich. Powszechne było jednak przekonanie, że ojcem chrzestnym ulicy był władca położonej bliżej Rugii.

Historia

Zabudowa ul. Jaromira po zniszczeniach wojennych - stan z kwietnia 1945

Jaromira22.jpg









LEGENDA

  • Plac Teatralny - obecnie Plac Żołnierza Polskiego
  • Aleja Pomorska - później ul. Mariana Buczka; obecnie ul. Piłsudskiego
  • A - budynek narożnikowy należący do ul. Małopolskiej 5
  • B - miejsce po zburzonej kamienicy przy pl. Teatralnym 19
  • C - miejsce po zburzonej kamienicy przy ul. Małopolskiej 6
  • D - miejsce po zburzonym Gimnazjum Realnym przy ul. Mazowieckiej 6
  • Numerami od 1 do 21 oznaczono posesje, na których stały zburzone i spalone w 1944 roku kamienice
  • Kolorem żółtym oznaczono trzy ocalałe po alianckich bombardowaniach kamienice

















Widok z Placu Teatralnego na ruiny przy ul. Jaromira (1948) - fot. Krystyna Łyczywek

Do II wojny światowej przy Moltkestraße stało 25 dziewiętnastowiecznych kamienic (w tym cztery należały do innych ulic, ale ich znacząca część wychodziła na ul. Moltkego). W czasie dywanowych nalotów alianckich w roku 1944, ulica uległa zniszczeniu w 88 proc. Zachowały się jedynie trzy budynki po lewej stronie, patrząc od obecnego pl. Żołnierza Polskiego w kierunku pl. Rodła. Były to:

  • narożnikowa kamienica przed skrzyżowaniem z ul. Małopolską (wejście od Małopolskiej 5), w której po wojnie mieścił się antykwariat, a potem sklep Orient. Stan budynku pozostawiał jednak wiele do życzenia. Na skutek pożaru po nalotach dach i cała ostatnia kondygnacja uległy całkowitemu wypaleniu. Poważnie ucierpiały także pozostałe kondygnacje. W 1948 roku dokonano zabezpieczenia budynku poprzez wykonanie prowizorycznej więźby dachowej. Do użytku oddano dwa piętra. W 1952 roku rozpoczęto odbudowę dachu i trzeciego piętra,
  • kamienica nr 13 (za tym skrzyżowaniem) - w której mieści się „Małe ZOO”, salon fryzjerski, a w którym do połowy lat siedemdziesiątych mieściły się sklep z odzieżą i galanterią męską „Kazik” i mały sklep spożywczy),
  • sąsiadująca z nią kamienica nr 12, w piwnicy której mieścił się punkt naprawy urządzeń AGD.

Ze względu na ważną rolę komunikacyjną – połączenie Śródmieścia z Niebuszewem – ulicę Jaromira dość szybko odgruzowano i przystosowano do ruchu. W sierpniu 1945 roku ruszyły pierwsze tramwaje linii 3. Jednak aż do połowy lat pięćdziesiątych obie strony arterii zajmowały wypalone ściany budynków i zwały gruzu. Pisarz Ryszard Liskowacki tak wspominał tamten okres: (...) nadwarężone bombami resztki kamienic przy ulicy Jaromira obsuwały sie niepokojąco przy każdym przejeździe tramwaju. Ze względu na zniszczenia, budynki nie nadawały się do odbudowy. Sukcesywnie je rozbierano.



Koncepcje odbudowy ulicy

Odgruzowywanie ulicy Jaromira w 1945 roku. Po lewej stronie zachowane kamienice 13 i 12 (fot. ze zbiorów Archiwum Państwowego w Szczecinie)

Pierwsza koncepcja odbudowy, a w zasadzie całkowitej przebudowy ulicy, narodziła się w 1947 roku. Prezydent Piotr Zaremba wspominał: (...) 6 grudnia, po szczegółowej rozmowie z architektem Adolfem Ciborowskim zatwierdziłem przedstawiony mi przez niego szkicowy projekt rozwiązania północnej części śródmieścia. Chodziło tu o poszerzenie ówczesnej ulicy Jaromira, co pozwoliło w dalszej przyszłości stworzyć nowa trasę Alei Wyzwolenia. Ileż to musiałem zuzyć energii na przekonywanie kogo trzeba i kogo nie trzeba, że nie można tej ulicy odbudować w jej przedwojennej szerokości i należy zawczasu zarezerwować pasmo dla przeprowadzenia w przyszłości dwukierunkowej arterii. Aby przystąpić do rozbiórki ruin, które hamowały wlot przyszłej Alei Wyzwolenia w Plac Żołnierza.

W marcu 1948 roku zaprezentowano projekt Trasy N-S (północ-południe), który przewidywał jej przebieg przez Plac Żołnierza, ulicę Jaromira, przez zrujnowany obszar ulicy Matejki, skąd łagodnym łukiem miała skręcać do linii kolejowej przy ulicy Komuny Paryskiej.

W 1952 roku, w oparciu o projekt z 1948 roku, postanowiono ulicę Jaromira poszerzyć do 56 metrów. Miała ona być przedłużeniem Alei Niepodległości aż do ulicy Buczka (obecnie Piłsudskiego). Aleja miała stanowić reprezentacyjną cześć miasta, przeznaczoną wyłącznie dla ruchu pieszego. Ruch tramwajowy miała przejąć ulica Roosevelta i nowo projektowane odgałęzienie ulicy Matejki – od Buczka do Malczewskiego. Aleję miały upiększać liczne pomniki „zasłużonych w walce o wolność”. Prostopadle do tej alei przewidywano postawienie stałych trybun, u stóp których łagodnym łukiem biegłaby Aleja Defilad. Za ulicą Buczka, w rozwidleniu ulic Matejki i Roosevelta, w miejscu morza gruzów, miał powstać zespół nowych ulic i placów. Tu miały też stanąć nowo wybudowane gmachy teatru i filharmonii. Planowano również wzniesienie reprezentacyjnych obiektów, takich jak hotel ORBIS, dom towarowy i kino-teatr.

Rok później, nowy plan urbanistyczny przewidywał przebudowę ulicy Roosevelta z uwzględnieniem ulicy Jaromira. Tuż za ulicą Buczka, na przedłużeniu ulicy Jaromira, miał powstać ogromny Plac Centralny z trójpalczastym rozwiązaniem, zamkniętym gmachem Wojewódzkiego Domu Kultury na skarpie, w okolicach Szpitala Kolejowego. Przedłużenie ulicy Jaromira miało nosić imię Józefa Stalina.

Do odbudowy Szczecina przystąpiono na większą skalę dopiero po 1956 roku. W 1957 roku zatwierdzono projekt nowego śródmieścia z centralną arterią na osi Brama PortowaAleja Niepodległości–Jaromira–Roosevelta. Życie handlowe koncentrować się miało przy poszerzonej do 50 metrów ulicy Jaromira, natomiast na styku tej ulicy z ulicą Roosevelta miała powstać wielka hala widowiskowo-sportowa na 3500 widzów.

Zabudowa ulicy

W 1958 roku na parcelach od numeru 5 do 10, między ulicami Mazowiecką i Buczka (ob. Piłsudskiego), rozpoczęto budowę na tej ulicy pierwszego po wojnie budynku mieszkalnego, tzw. Bloku C-3. Niemal równocześnie po tej samej stronie ulicy zaczęto wznosić budynek na drugim narożniku Mazowieckiej, dom w którym od lat mieści się apteka. Po przeciwnej stronie jezdni powstawać zaczęły cztery równoległe do siebie i prostopadłe do ulic Mazowieckiej i Małopolskiej pięciokondygnacyjne bloki osiedla J–K (jakość–kompleksowość).



Wygląd ulicy

Układ ulicy, jeszcze od czasów Moltkestraße, stanowił linię prostą. Dopiero w połowie lat sześćdziesiątych urbaniści postanowili zmienić jej kształt. Zachowując XIX-wieczny przebieg ulicy od placu Żołnierza Polskiego do skrzyżowania z ul. Buczka, tuż za skrzyżowaniem skręcili bieg ulicy w lewo. Ten nowy odcinek Jaromira (właściwie przyszłej Alei Wyzwolenia) wytyczony został na parcelach zniszczonych podczas działań wojennych kamienic 1, 2, 3, 4. Równolegle do nowej jezdni, w 1965 roku rozpoczęto budowę bloku mieszkalnego 25-35 (wg nowej numeracji, nadanej po zmianie ulicy na Aleję Wyzwolenia). Ulicę Jaromira poszerzono do 50 metrów. Zachodnią stronę ulicy (przy aptece) stanowiła zachowana jezdnia o brukowanej nawierzchni, środkiem której biegło torowisko tramwajowe, z nieistniejącym już dziś skrętem w ul. Buczka. Idealnie środkiem ulicy ciągnął się dawny chodnik (jego miejsce zarezerwowano pod przyszłe torowisko tramwajowe. Powstało ono dopiero w 1977 roku podczas przebudowy Alei Wyzwolenia. Nowo wzniesione budynki zostały odsunięte bardziej na wschód, a na parcelach po przedwojennych kamienicach założono trawniki. Trawniki sięgały do trzeciego na ulicy chodnika, położonego wzdłuż nowych bloków. W latach siedemdziesiątych w miejscach szerokich trawników powstała druga jezdnia Alei Wyzwolenia.

Linie tramwajowe

W latach 1945-1965 ulicą Jaromira kursowały tramwaje następujących linii (w kolejności uruchamiania):

  • 3 – od 12 sierpnia 1945 roku – była to pierwsza uruchomiona linia tramwajowa w polskim Szczecinie. Podobnie jak przed wojną, trasa prowadziła z Lasku Arkońskiego do Bramy Portowej i dalej ulicą Dworcową do dworca kolejowego. Linia nosiła także ten sam numer. Honorowym motorniczym kremowego, odświętnie przystrojonego biało-czerwonymi chorągiewkami i kwiatami wagonu o numerze bocznym 200, był prezydent miasta, Piotr Zaremba
  • 2 – od 1949
  • 4 – od 1950 – we wrześniu tego roku zostało przebudowane skrzyżowanie ulic Jaromira i Buczka (obecnie plac Rodła). Położono nowe torowiska, a także zbudowano skręt w lewo, z ulicy Jaromira w Buczka. Dzięki temu tramwaje linii 4 zaczęły jeździć krótszą trasą - od Placu Żołnierza, ulicami Jaromira, Buczka i dalej do Powstańców Wlkp. - a nie jak dotąd od Placu Żołnierza, ulicami Matejki, Roosevelta, Buczka i dalej do Powstańców Wlkp.
  • 5 – od września 1950 do 1954
  • 6 – od września 1950 do 1954
  • D – od października 1957 do 1960
  • od 1960 roku uruchomiono nocne linie 3N i 4N
  • okresowo, w okolicach święta zmarłych, kursowały także specjalne tramwaje linii 1 i 8, które miały przystanek początkowy na ul. Buczka, na wysokości obecnego hotelu Radisson



Ciekawostki

Ślad po dawnej tabliczce z nazwą ulicy
  • Pod koniec 1946 roku Koło Łowieckie „Szarak” w ocalonej od zniszczenia kamienicy 13 otworzyło sklep „Jedność Łowiecka”. Była to jedna z pierwszych placówek handlowych przy ul. Jaromira
  • Na posiedzeniu Komisji ds. ustalania nazw ulic przy Prezydium MRN w Szczecinie w dn. 4 października 1955 zaproponowano zmianę nazwy ulicy na Fryderyka Engelsa, uzasadniając, że Jaromir, książę rugijski i sojusznik duński, prowadził politykę wrogą ówczesnej Polsce. Propozycję Komisji poddano pod publiczną dyskusję na łamach lokalnej prasy. Zmiana sytuacji politycznej w kraju zepchnęła jednak sprawę na margines
  • Do 1965 roku (a także później, już po zmianie nazwy ulicy) w trójkącie ulic Jaromira, Roosevelta i Mazowieckiej, przyjeżdżające do Szczecina cyrki rozbijały tu swoje namioty



O ulicy pisano (wybór)



Reklamy prasowe



Zobacz też



Bibliografia

Inne