Ulica Lazurowa

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ulica Lazurowa
Śródmieście
Ulica Lazurowa
  Nazwa pełna ulica nieistniejąca
  Nazwa niemiecka Junkerstraße
  Osiedle Stare Miasto
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 121,2
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
Google Street View.
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.


Ulica Lazurowa (niem. Junkerstraße), nazwa historyczna „Ulica Junkrów”. Nieistniejąca obecnie ulica położona pomiędzy ulicami Panieńską a nabrzeżem Bollwerk. Po oddaniu w drugiej połowie XX wieku Trasy Zamkowej ulica znalazła się na terenie parkingów usytuowanych pod jej wiaduktami.

Historia

Jest dalece prawdopodobne, że najwcześniejszą wzmianką o nieistniejącej obecnie ulicy Junkerstraße może być zapis w dokumencie z 1268 roku, w którym biskup kamieński Hermann rozstrzyga spór o granice parafii pomiędzy opatem Teyno z kościoła św. Jakuba a proboszczem Janem z kościoła św. Piotra i Pawła. [1] Według tego dokumentu granica parafii biegła drogą poprowadzoną od rzeki Odry, najprawdopodobniej na tyłach późniejszej ulicy Kłodnej, i dalej przez teren wzgórza zamkowego do Bramy Młyńskiej. [2] Hering wspomina także o toczącym się w 1326 roku sporze klasztoru Panieńskiego z miastem o teren pomiędzy terenem klasztoru a fosą przy murze miejskim, położony przy prowadzącej do Odry drodze dla bydła, dodatkowo odgrodzonej od klasztoru płotem. [3]
Obszar, na którym była położona ulica „Junkerstraße”, do drugiej połowy XVIII wieku zaliczany był do obszaru zwanego Dziedziniec Klasztorny (Klosterhof, (1766). Jego południową część, stanowiącą obniżenie obejmujące parów pod zamkiem i dolną część osady przyklasztornej, w średniowieczu określano mianem Doliny Mariaciej (Marienthal, 1468), a także Doliny Panieńskiej (Jungfrauwendal, 1515). Obydwie nazwy nawiązują do wspomnianego wyżej klasztoru panieńskiego cysterek, który poświęcony był Najświętszej Marii Pannie (Hl. Jungfrau) i występował w dokumentach źródłowych pod różnymi nazwami, m.in. pod nazwą Maria-Magdalenen-Kloster (1518). Po sekularyzacji klasztoru (2. poł. XVI wieku), teren ten stał się obszarem jurydyki książęcej (Herrenfreiheit), o czym świadczą zapisy w rodzaju, cyt.: „na Niższym Wiku obok jurydyki książęcej” (in der Nidderwike up der freistadigen, 1555). W tym czasie w miejscu przyszłej ulicy przebiegała droga, która pędzono bydło do istniejącej nad rzeką rzeźni (kuterhus, 1405), czy do pomostu rzezaków (pons fartorum, 1310), z którego bydło przewożono na pastwiska położone na tzw. Łące Rzeźników (Knocherhauerwiese), lub po prostu do także do wodopoju, co widać także na widokach miasta Brauna&Hogenberga i Kote&Rollosa.
Wody Odry tworzyły tu rodzaj „zatoki” sięgającej aż do zabudowań klasztoru, do której wpływał strumień, płynący dnem fosy położonej na skraju Doliny Mariackiej, określany po prostu nazwą „strumień” (wetering, 1588) lub Panieński Strumień (Jungfrauwen wetering, 1589). [4] Po zajęciu miasta przez Szwedów wcięcie wód Odry zostało zasypane w czasie rozbudowy umocnień obronnych, a istniejącą tu starą wąską drogę prowadząca do rzeki pozostawiono. Na wysokości zabudowań klasztoru (przed nieistniejącą obecnie parcelą Bollwerk Nr. 1), usytuowany był pomost ładunkowy zwany Koronnym (Kronenbrücke). Na widokach miasta Brauna&Hogenberga, podobnie jak Kote&Rollosa, było to miejsce do prania bielizny. Droga po obu stronach obudowana była skromnymi domkami. Jej północna strona przylegała do zabudowań klasztoru, z których część została rozebrana już w XVII wieku. W trakcie oblężenia Szczecina przez wojska brandenburskie i sprzymierzone w 1677 roku, w okresie od lipca do grudnia 19 bud dla biedoty po północnej stronie drogi zostało wyburzonych. Natomiast zabudowania od południowej strony pozostały nienaruszone. Mówiło się, że to „/.../ dla potrzeb arsenału” (zum Behuf des Zeuggartens, 1709). [5]

Wylot ulicy Junkerstraße na nabrzeże Bollwerk

Na początku XVIII w. ulica czasowo nosiła nazwę ulicy Klasztornej (Klosterstraße, 1721), ale już w 1762 roku pojawia się nazwa „Junkerstraße”. [6] Pochodzenia tej nazwy tak do końca nie udało się wyjaśnić, mimo, że na planach pojawiła się w tym miejscu dopiero w XVIII wieku. Co prawda z podobną nazwą spotykamy się w księgach katastralnych już na początku tego wieku, ale użyto jej do określenia uliczki przylegającej do zabudowań zamku w miejscu obecnej ulicy Rycerskiej (Juncker Gasse, 1706). [7] Na pewno nie jest związana z określeniem dworskiego junkra, książęcego urzędnika dworskiego, czy miejskiego junkra, tj. członka rodu mieszczańskiego lub cechu jak również nie ma z nią nic wspólnego fakt określania tego terenu pod koniec średniowiecza mianem Herrenfreiheit, stosowanym dla obszarów wyłączonych spod jurysdykcji miejskiej, a podlegających sądowi książęcemu, jak podają niektóre opracowania. [8] Najbardziej prawdopodobnym powodem nadania jej takiej nazwy jest fakt zakwaterowania szwedzkich oficerów artylerii, a właściwie młodszych oficerów (Stückjunker: tak nazywano w XVII i XVIII wieku najmłodszego oficera artylerii, chorążego), w byłym kościele poklasztornym, służącym wcześniej książętom pomorskim jako skład zboża i zbrojownia książęca (1538), a po włączeniu przez szwedzkie władze wojskowe w system obronny miasta, przekształconym w arsenał artyleryjski (Artillerie Zeughof). [9] Pełniący funkcję arsenału kościół, nazywany był w czasach nowożytnych kościołem św. Katarzyny (Katharienenkirche) i został rozebrany przez władze miejskie w roku 1904.

Junkerstraße Nr. 11, fragment zwany Nordosten – Bucht

Należąca do obszaru Junkerstraße uliczka usytuowana na zapleczu Dziedzińca Arsenału (Zeuggarten, 1709, Am Zeughause, 1842, Artillerie Zeughof, 1874, a także Artillerie Depot, 1879), w księgach adresowych z lat 1829-1856 określana była nazwą uliczki „Przy Zielonej Lipie” (An der grünen Linde). Natomiast dojście do niej, prowadzące w kierunku królewskiego składu żelaza (Koenigl. Eisen Niederlage, An der grünen Linde Nr. 1174, 1811), oraz do położonego przy nabrzeżu Drzewnym (Holzbollwerk) miejskiego składu drewna (Kielstätte, 1762), w pierwszej połowie XIX w. nazywano uliczką Składu Żelaza (Eisenmagazin – Straße, 1836). [10]
Niezabudowany plac, widoczny także na planach do 1939 roku, usytuowany po południowej stronie ulicy (Junkerstraße Nr. 11), z uwagi na istniejące w ciągu zabudowy ulicy wcięcie przed tą działką, nazywany był „Północno – wschodnia Zatoka” (Nordosten – Bucht, 1798).

Według informacji umieszczonej na planie miasta z 1721 roku, do ulicy Junkerstraße należały parcele zaliczane do obszaru Closterhoff (Dziedziniec Klasztorny) od nr 43 /nr 1118-1117 do roku 1856, czyli nr 1-2 od roku 1857/ do nr 49 /nr 1108 do 1856 r., czyli nr 11 od 1857/, oraz zabudowania nr 50 położone na terenie składu drewna (Junkerstraße nr 1107-1102 do 1856 r., późniejszy Bollwerk 4-5/, a także place położone pomiędzy Dziedzińcem Arsenału i Odrą (An der Grüne Linde 1174-1173 do 1856 r., późniejszy Bollwerk 2, 3/.
Po 1945 roku nadano jej nazwę ulicy Lazurowej. Obecnie, w związku z wybudowaniem w tym miejscu na początku lat 80. XX wieku przeprawy przez Odrę (w pewnym okresie zwanej imieniem Władysława Gomułki, następnie Józefa Piłsudskiego, a obecnie od roku 1997 imieniem Piotra Zaremby), ulica przebiega pod wiaduktami Trasy Zamkowej.

Przypisy

  1. Zob. PUB II, 865, 23 lipca 1268 r.; cyfra rzymska oznacza tu numer kolejnego tomu Pommersches Urkunden, natomiast arabska numer dokumentu.
  2. Według Hermana Heringa świadczy o tym przynależność w 1844 roku do parafii św. Piotra i Pawła całej zabudowy przy ulicy Lazurowej od nabrzeża Bollwerk do narożnika ulicy Panieńskiej i Lazurowej, oraz dwóch małych budynków przy Klosterhof 1119-1120 (późniejsza Panieńska 49), zob. H.K.W. Hering, Beiträge zur Topographie Stettins in älterer Zeit W: BSt AF Bd. X. Stettin 1844, s. 31, przyp. 1.
  3. Według cytowanej przez Heringa kopii tego dokumentu sąd rozjemczy przyznał sporny teren gminie miejskiej; zob. H.K.W. Hering, Beiträge zur Topographie Stettins...op. cit., s. 44.
  4. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Stettin Leon Sauniers Buchhandlung 1926, s. 80.
  5. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung...op. cit., s. 31.
  6. Tamże, s. 31.
  7. Tamże, s. 31.
  8. Tamże, s. 31; zob. także hasło: Lazurowa, ulica w: Encyklopedia Szczecina. Szczecin 1999, t. I, A-O: Uniwersytet Szczeciński, Instytut Historii, Zakład Historii Pomorza Zachodniego, s. 530.
  9. Tak twierdzi H. Hering w: Beiträge zur Topographie Stettins...op. cit., s. 78, powołując się na J.B. Steinbrücka (Das Jungfrauen-Kloster in Stettin, Stettin 1774); zob. także M. Lissok, Die Rettung der St. Johanniskirche und der Abbruch der ehe- maligen Kirche des Zisterzienserinnen –Klosters in Stettin: Zwei eklatante Beispiele für die Möglichkeiten und Grenzen staatlicher Denkmalpflege um 1900 w: Kultura i sztuka Szczecina w latach 1800-1945, Materiały Seminarium Oddziału Szczecińskiego Stowarzyszenia Historyków Sztuki 16-17 październik 1998. Szczecin 1999, s. 123.
  10. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung...op. cit., s. 30; na początku lat 20. XIX wieku parcela An der grünen Linde Nr. 1174 była już własnością prywatną (Firma C. Koch, przedsiębiorstwo żeglugowe i skład wyrobów żeliwnych).

Galeria

Bibliografia

  • Hering H.K.W., Beiträge zur Topographie Stettins in älterer Zeit W: BSt AF Bd. X. Stettin 1844.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Stettin Leon Sauniers Buchhandlung 1926.
  • Lissok M., Die Rettung der St. Johanniskirche und der Abbruch der ehe- maligen Kirche des Zisterzienserinnen –Klosters in Stettin: Zwei eklatante Beispiele für die Möglichkeiten und Grenzen staatlicher Denkmalpflege um 1900 W: Kultura i sztuka Szczecina w latach 1800-1945, Materiały Seminarium Oddziału Szczecińskiego Stowarzyszenia Historyków Sztuki 16-17 październik 1998. Szczecin 1999.
  • Encyklopedia Szczecina. Szczecin 1999, t. I, A-O: Uniwersytet Szczeciński, Instytut Historii, Zakład Historii Pomorza Zachodniego.

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk