Uliczka Przy Beczce Soli

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Położenie uliczki „Przy Beczce Soli” na szkicu z 1706 roku.
Zabudowania należące do łaźni kościoła Mariackiego: b – budynek mieszkalny, ł – budynek łaźni; s – studnia; M – Mühlenstraße /Staromłyńska/; BM – Mühlentor /Brama Młyńska/; W – Große Wollweberstraße /Tkacka/; N – Neuer Turm /Baszta Nowa/; K – Kronenturm /Baszta Koronna/

Uliczka Przy Beczce Soli (niem. In Saltzgass), nieistniejąca obecnie uliczka przymurna przy Placu Żołnierza Polskiego, położona pomiędzy ulicą Staromłyńską a północno-zachodnim skrajem murów miejskich (Plac Żołnierza Polskiego 1).

Historia

Najstarszą wzmianką o tej uliczce jest zapis: „bi dem soltvate”, 1418 (przy beczce soli). [1] Nazwa ta wiąże się z łaźnią będącą własnością kościoła Mariackiego, usytuowaną na narożniku dawnej ulicy Wielkiej Tkackiej i Placu Królewskiego. Wspomina o tym zapis z połowy XV wieku: „obok Bramy Młyńskiej na tyłach łaźni, którą określano nazwą <beczką soli>” (bi dem mölendor achter dem batsstaven dath solthfat genanth, 1553). W czasach średniowiecza poza zabudowaniami łaźni, której administratorem w poł. XVI wieku był Mathias Belitz, na pozostałych parcelach stało tu jeszcze prawdopodobnie sześć kamieniczek mieszczańskich. Narożna kamieniczka, stojąca od strony ulicy Młyńskiej należała do obecnej ulicy Staromłyńskiej, a obie narożne kamieniczki, w tym budynek mieszkalny należący do łaźni Mariackiej, położone od strony ulicy Wielkiej Tkackiej zaliczano do obecnej ulicy Tkackiej. [2] W jednym z zapisów z 1544 roku oprócz Belitza wspomniany jest też niejaki Sadelberg, prawdopodobnie wytwórca siodeł końskich, właściciel kamienicy stojącej przy Bramie Młyńskiej: „pod Bramą Młyńską przy uliczce <przy beczce soli> pomiędzy łaźnią Mathiasa Belitza a /kamienicą/ Sadelberga (bi dem mölender bi dem solthvath twischen Mathias Belitzen staue und Sadelberg [3] Nazwę uliczki „Przy Beczce Soli” spotykamy jeszcze na początku XVIII wieku, wymienia ją kataster szwedzki (Saltzfass, 1706) a także spis ulic do planu z 1721 roku (In Saltzfas, 1721). W tym czasie jednak dla mieszkańców Szczecina była już nie zrozumiała. Heinrich Berghaus w swoim opisie historii miasta nazywa ją wręcz „komiczną” i twierdzi, że pochodziła od średniowiecznego dzieła fortyfikacyjnego podobnego do beczki soli, położonego naprzeciw trzech kamienic przylegających do muru miejskiego. Pisząc o dziele fortyfikacyjnym (Festungswerk), miał zapewne na myśli usytuowane w murze miejskim baszty, z których tylko Baszta Koronna była okrągła. [4] Carl Fredrich uważał natomiast, powołując się na ustalenia Friedricha Techena, że nazwa uliczki ma związek z przybudówką do pobliskiej Baszty Koronnej określanej nazwą „solthvath” od umieszczonej na jej dachu beczce soli. [5]
W 1725 roku władze pruskie rozpoczęły rozbiórkę średniowiecznych murów miejskich, w wyniku czego przestały istnieć uliczki przymurne. W miejscu naszej „uliczki Przy Beczce Soli” pojawiła się ulica o nazwie Mała Wałowa (Kleine Wallstraße, przylegająca do fortyfikacji ziemnych i umożliwiająca dostęp do placu ćwiczeń przy Bramie Anklamskiej).

Przypisy

  1. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926, s. 48.
  2. Potwierdzają to również zapisy w katastrze szwedzkim z 1706 roku i spisie ulic załączonym do planu z 1721 roku.
  3. Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 48.
  4. H. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern. Berlin-Writzen/O 1875. T. 2. Bd. 8, s. 235; w jednym z współczesnych przewodników po Szczecinie jego autor wspomniane przez Berghausa dzieło fortyfikacyjne zamienił w działo przypominające beczkę na sól (zob. R. Kotla, Szczecin. Przewodnik dla osób niepełnosprawnych. Szczecin 2009, s. 38).
  5. C. Fredrich, Die älteren Stettiner Straßennamen... op. cit., s. 48, także C. Fredrich, Stettin nach der Belagerung durch den Großen Kurfürsten W: BSt NF Bd. XXVI, Stettin 1924, s. 288; zob. również F. Techen, Die Straßennamen Wismars. Verein für Mecklenburgische Geschichte und Altertumskunde: Jahrbücher des Vereins für Mecklenburgische Geschichte und Altertumskunde, Bd. 66. Schwerin, 1901, s. 71-72. Techen opisuje tu nieistniejącą obecnie kamieniczkę w Wismarze położoną przy rynku (Am Markt 9), na dachu której umieszczona była beczka soli (tu jednospadowy dach zwany Puldach).


Bibliografia

  • Techen F., Die Straßennamen Wismars. Verein für Mecklenburgische Geschichte und Altertumskunde: Jahrbücher des Vereins für Mecklenburgische Geschichte und Altertumskunde, Bd. 66. Schwerin, 1901.
  • Berghaus H., Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern, topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Berlin-Writzen/O 1875. Th. 2. Bd. 8.
  • Fredrich C., Stettin nach der Belagerung durch den Großen Kurfürsten W: BSt NF Bd. XXVI, Stettin 1924.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neu bearbeitete Auflage von C. Fredrich, Stettin 1926.
  • Kotla R., Szczecin. Przewodnik dla osób niepełnosprawnych. Szczecin 2009.

Zobacz też

Linki zewnętrzne

  • Matrikelkarten der Landesaufnahme von Schwedisch-Pommern 1692-1709 ze zbiorów Landesarchiv Greifswald [1]



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk