Widok Szczecina Heinricha Kotego/Petrusa Rollosa

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Widok Szczecina Heinricha Kotego i Petrusa Rollosa

W 1625 roku szczecińska firma księgarska Georga Schulza wydała miedzioryt z widokiem Szczecina z lotu ptaka zatytułowany ALTEN STETTIN.

Autorem obrazu przygotowawczego do kompozycji był szczeciński malarz Heinrich Kote (ur. ? w Celle – zm. 1624 Szczecin), przypuszczalny twórca panoramy Szczecina od wschodu. Na podstawie jego obrazu, którego data powstania nie jest znana, rytownik Petrus Rollos (ur. ok. 1600 Frankfurt n. Menem – zm. po 1639) wykonał w Berlinie (techniką akwaforty i miedziorytu ?) okazałe dzieło o wymiarach 45x94 cm i zaopatrzył je w krótki opis i legendę. Druk ten znany jest obecnie tylko z reprodukcji, z których jedną posiada Muzeum Narodowe w Szczecinie.

Kote zarówno w wyborze punktu widzenia, zakomponowaniu przedstawienia jak i ukazaniu kształtu miasta wzorował się na drugiej wersji widoku Szczecina Franza Hogenberga. Jednak ostateczny efekt pracy Kotego i Rollosa w zakresie dokumentacji obrazu stolicy Pomorza jest mniej wartościowy od pierwowzoru. Wygląd systemu obronnego i siatka ulic została powtórzona bez dużych zmian, ale znacznie uproszczono kształt zabudowy w obrębie poszczególnych kwartałów.

Autorzy dostarczyli natomiast wielu istotnych informacji o otoczeniu Szczecina dzięki zastosowaniu panoramicznego ujęcia miasta wraz z jego okolicą na południe i północ od murów miejskich. Szczegółowo przedstawili oba przedmieścia (wiki) położone nad Odrą. Od strony północnej granicą ukazanego obszaru jest zamek książęcy Oderburg, przebudowany z dawnego klasztoru kartuzów, który znajdował się na obecnych terenach stoczniowych w rejonie ulicy Dubois. Po stronie południowej teren zamiejski ukazany został aż po wzgórze z wiatrakiem należącym do wsi Turzyn, która wówczas leżała bliżej Odry, przed Pomorzanami.

Co ważne, na widoku obserwować można zmiany w zagospodarowaniu bezpośredniego otoczenia miasta, które w 1630 roku zostało zniszczone przez Szwedów w trakcie działań wojny trzydziestoletniej. Szczególnie dokładnie oddano wygląd rozbudowanych ogrodów książęcych rozciągających się wzdłuż północnego odcinka murów miejskich. Widać tam pałacyk ogrodowy opisywany przez Filipa Hainhofera, renesansowy ogród parterowy z pawilonem pośrodku, plac turniejowy ze ścierającymi się konnymi rycerzami. Rozległe ogrody parterowe widoczne są poza Bramą Młyńską. Poza zachodnim i południowym odcinkiem murów miejskich przedstawione zostały zmiany w wyglądzie posiadłości szczecińskich mieszczan. Domy były rozbudowane, a ziemia uprawna przekształcona w renesansowe partery ogrodowe. Udokumentowano także postęp w zagospodarowaniu terenów wzdłuż wschodniego brzegu Odry, na Łasztowni i innych wyspach, obecnie zwanych Grodzką i Kępą Parnicką. Ze względu na obszerne dane o przedmieściach Szczecina widok autorstwa Kotego. Rollosa należy do ważnych źródeł ikonograficznych do wiedzy o nowożytnym wyglądzie miasta.

Bibliografia

  • Białecki, Tadeusz. Szczecin na starych widokach (XVI–XX wiek). Stettin auf alten Abbildungen (16.–20. Jahrhundert). Szczecin 1995, s. 42–43, il. 16.
  • Gwiazdowska, Ewa. Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku. Ansichten von Stettin. Ikonographische Quellen zur Stadtgeschichte vom 16. Jahrhundert bis zum Jahr 1945. Szczecin 2001, s. 87–91, il. 10.
  • Wehrmann, Martin. Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911, s. 267, il. po s. 266.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Ewa Gwiazdowska