Widoki Szczecina Friedricha Ludwiga Kirchhoffa

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania


Widok Szczecina z Mostu Długiego
Widok Szczecina z Mostu Długiego
Arch. Fot. MNS
Autor Friedrich Ludwig Kirchoff
Data powstania po 1870

Widoki Szczecina Friedricha Ludwiga Kirchhoffa

Autor

Friedrich Ludwig Kirchhoff, rysownik i rytownik, urodził się ok. 1750 roku, zmarł po 1804 roku. Wykształcił się prawdopodobnie w Berlinie, a pracował w Szczecinie. Pod koniec życia współpracował z synem.

Opis

Na szczegółowo traktowanych miedziorytach Kirchoff udokumentował zmiany architektoniczne, jakie dokonały się w Szczecinie na przełomie XVIII i XIX wieku.

"Nabrzeża Szczecina. Widok z mostu Celnego"

Najstarsza znana rycina to panorama Szczecina z Mostu Długiego wykonana przypuszczalnie w latach osiemdziesiątych XVIII wieku. Na czas jej powstania wskazują stroje postaci przedstawionych na bliskim planie. Była ona pierwszym widokiem stolicy Pomorza kompozycyjnie nawiązującym do tradycji wedut weneckich. Wydana została pod tytułem francuskim: "Le Quai de Stettin. Vue de pont de la douane" ("Nabrzeża Szczecina. Widok z mostu Celnego"). Wedutowe ujęcie pozwoliło na pokazanie obu nabrzeży portowych: staromiejskiego i Łasztowni, oraz pracy w porcie. Rytownik zwrócił uwagę na zabudowę związaną z funkcjonowaniem portu: szczytowe spichrze i kamienice kupieckie, składy celne (Sellhaus) przy bramie Mostu Długiego, gotycki dźwig (żuraw) portowy, barokową komorę celną (Packhof) wzniesioną na wyspie w latach 17261727. Ukazał również duży ruch pojazdów, konnych i pieszych panujący na Moście Długim określonym jako Celny. Rycina przedstawiała miasto w latach rozkwitu handlu morskiego po wojnie siedmioletniej.

Panoramy Szczecina z 1798 i 1799 r.

Widok Szczecina zza Łasztowni, 1799 r.

Ważnym dziełem Kirchoffa, przy którym właśnie współpracował syn, jest panorama Szczecina od wschodu, zza Łasztowni.

Pierwsza jej wersja zgodnie z tytułem "Prospect der Stadt Alten Stettin wie solche nach einen Alten Original Gemälde von Ao: 1659, im Segler Hause Alhier befindlich …" ("Widok miasta Starego Szczecina, według oryginalnego dawnego obrazu z roku 1659 znajdującego się w Domu Żeglarza …") została wykonana w 1798 roku.

Druga, zaktualizowana wersja "Prospect der Stadt und Vestung Alten Stettin, wie solche in den Jahren Ao 1798/99 gestaltet gewesen" ("Widok miasta i twierdzy Stary szczecin, tak jak wyglądało w latach 1798/99") wydana była w 1799 roku. Porównanie obu panoram umożliwia obserwację różnic w wyglądzie Szczecina, jakie zaszły w ciągu 140 lat. W końcu XVIII wieku kościół św. Jakuba pozbawiony był gotyckiego, iglicowego hełmu, kościoła Mariackiego właściwie już nie było (pozostała niewidoczna z dala ruina), podobnie jak kościoła św. Jerzego, książęcego pawilonu ogrodowego Lusthaus oraz książęcego zamku Oderburg. Na terenach średniowiecznych wsi podmiejskich wznosiły się nowożytne fortyfikacje, a za nimi rozbudowywały się nowe przedmieścia. Na fundamentach Bramy Passawskiej zbudowano wiatrak holender. Prusacy postawili koszary (Baraquen) i wojskowy magazyn żywności (Provianthaus) oraz przebudowali bramę Mostu Długiego, zastępując drewniane kramy murowanymi i dodając odwach. Plac ćwiczeń bractwa strzeleckiego przeniesiono z placu na południe od miasta na teren po jego stronie północnej. Na Łasztowni powstała nowa waga miejska i wspomniana już murowana komora celna, a także murowana zabudowa magazynowa i mieszkalna.

Pożar kościoła Mariackiego

F.L. Kirchhoff był autorem kilku widoków szczecińskiej architektury. Zrelacjonował dramatyczne wydarzenie, pożar od pioruna kościoła Mariackiego. Aby opowiedzieć tę tragedię wykonał cyklu trzech miedziorytów. Tematem pierwszej kompozycji był kościół widoczny od południa przed pożarem, na drugiej rycinie ukazany został pożar, a na trzeciej – wypalony budynek. Ponieważ relacja tworzona była w trakcie pożaru i po jego zakończeniu, wygląd świątyni przed katastrofą musiał zostać opracowany na podstawie starszego przedstawienia, obecnie nieznanego. Rycina dokładnie dokumentuje sylwetkę kolegiaty Mariackiej, jej nową barokową wieżę oraz szereg kaplic i przybudówek przylegających do południowej nawy świątyni.

"Ansicht des Lyceums zu Stettin"

Liceum miejskie, 1804 r.

Najpóźniejszą znaną ryciną Kirchhoffa jest widok liceum miejskiego (radzieckiego, czyli znajdującego się pod zarządem rady miejskiej). Miedzioryt "Ansicht des Lyceums zu Stettin" ilustrował publikację o pierwszym okresie dziejów szkoły Friedricha Kocha "Geschichte des Lyceums zu Stettin; erste Periode von 1404 bis 1578" (Stettin 1804). Placówka mieściła się od 1550 roku przy Mönchenstrasse (ul. Grodzkiej) w przebudowanym wewnątrz prezbiterium nieukończonego kościoła św. Anny zakonu karmelitów, który zsekularyzowano w czasie reformacji. Rycina pokazuje, jak w ciągu XVIII wieku rozrosła się siedziba szkoły. Po prawej stronie dawnego gotyckiego prezbiterium zwieńczonego przez belweder (pawilon widokowy) wzniesiono w drugiej ćwierci wieku wieloosiowy piętrowy budynek, a kolejny, upiększony klasycyzującym portykiem dobudowano po lewej stronie prezbiterium w drugiej połowie tego wieku.

Ryciny F.L. Kirchhoffa dzięki swej szczegółowości są cennym źródłem dostarczającym wiedzy o wyglądzie Szczecina i jego dwu budowli u progu nowoczesności.

Bibliografia

  • Białecki Tadeusz, Szczecin na starych widokach XVI–XX wiek, Stettin auf alten Abbildungen 16.–20. Jahrhundert, Szczecin 1995, s. 70, il. 39, s. 143–145, il. 126, 127, 131, s. 155, il. 150.
  • Gwiazdowska Ewa, Friedrich Ludwig Kirchhoff – szczeciński rytownik przełomu XVIII i XIX wieku, W: Szczecin na przestrzeni wieków. Historia, kultura, sztuka, Materiały z sesji naukowych historyków i historyków sztuki 3.04. i 23-24.04. 1993 organizowanych z okazji 750 rocznicy lokacji Szczecina na prawie magdeburskim, red. Edward Włodarczyk, Szczecin 1995, S. 229-235.
  • Gwiazdowska Ewa, Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku. Ansichten von Stettin. Ikonographische Quellen zur Stadtgeschichte vom 16. Jahrhundert bis zum Jahr 1945, Szczecin 2001, s. 224–231, il. 46–47.
  • Stettin. Ansichten aus fünf Jahrhunderten. Szczecin. Widoki z pięciu wieków, bearbeitet von Andreas Blühm und Eckhard Jäger, Regensburg 1991, s. 136, kat. 28, il. (rytownik błędnie pod nazwiskiem F.L. Bischoffa), s. 150, poz. kat. 34, il.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Ewa Gwiazdowska