Złote brakteaty z Suchania

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Złote brakteaty z Suchania
Złote brakteaty z Suchania
Zespół złotych przedmiotów złożony z dwóch brakteatów, trzech zawieszek ażurowych oraz spiralnie skręconego pierścienia. Zabytki te uważa się za elementy kolii. Składała się ona zapewne z większej liczby elementów.
Lokalizacja Suchań
Data powstania 2 poł. V w. n. e.
Wymiary {{{wymiary}}}

Złote brakteaty z Suchania - skarb złotych wyrobów z Okresu Wędrówek Ludów z Suchania, gm. loco, pow. stargardzki, woj. zachodniopomorskie – zabytki archeologiczne ze zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Depozyt złotych przedmiotów znaleziony w Suchaniu, datowany na Okres Wędrówek Ludów (2 poł. V w. n. e.), składa się z dwóch brakteatów skandynawskich, trzech ażurowych zawieszek pierścieniowatych oraz pierścienia ze zwiniętego spiralnie drutu. Oba brakteaty reprezentują typ C. Wykonane zostały ze złotej blachy grubości niespełna 1 mm. Oba brakteaty posiadają uszko oraz identyczne wyobrażenie stylizowanej postaci jeźdźca na koniu zwróconej w lewo. Przedstawienie to interpretuje się jako skandynawskie w stylistyce naśladownictwo postaci rzymskiego cesarza na koniu, jaką znamy m.in. ze współczesnych brakteatom solidów i złotych medalionów rejestrowanych w środkowej i północnej Europie. Rzadziej stylizowana postać jeźdźca na brakteatach identyfikowana bywa z bogiem Odynem na koniu Sleipnirze.

Pierwszy z brakteatów (IK 619,1 wg klasyfikacji Mortena Axboe) o wadze 2,91 g i średnicy w otoku 24 mm posiada w otoku między głową konia a jeźdźca zniekształcony napis runiczny ō t a. Pod pyskiem konia a uniesionym kopytem jego lewej nogi widnieje natomiast swastyka. Brakteat wybity identycznym stemplem znaleziony został w 2010 roku w pn. Zelandii. Analogie ikonograficzne znane są ponadto w płd. Szwecji, na Bornholmie i w pn. Polsce.

Drugi z brakteatów (IK 153,2 wg tej samej typologii) o wadze 3, 86 g i średnicy 19 mm jest odkształcony i zarysowany. Również ten brakteat posiada napis runiczny LAUKAR umieszczony pod brzuchem konia. Prawdopodobnie tego samego stempla użyto do wybicia analogicznego brakteata pochodzącego zapewne z terenów Skanii. Oba brakteaty z Suchania wybito w drugiej połowie V w., najpewniej w Sorte Muld na Bornholmie lub Uppäkrze w Skanii.

Z Polski znane są jeszcze trzy znaleziska złotych brakteatów skandynawskich, z miejscowości Wapno, pow. Wągrowiec, Karlino, powiat białogardzki i Zagórzyn (obecnie Zagorzyn), powiat kaliski. Jednak tylko egzemplarze z Suchania znajdują się obecnie w polskich zbiorach muzealnych.

Depozyt z Suchania dostarczył ponadto trzech złotych, ażurowych zawieszek w pierścieniowatych o podobnych wymiarach i formie. Zawieszki mają wagę odpowiednio 3,08, 3,07 i 4,09 g. Dwie bliźniacze zawieszki, wykonane z koncentrycznie scalonych trzech pierścieni z drutu perełkowanego i z pustym wnętrzem posiadają analogie głównie w południowej Skandynawii, a także na Kujawach. Mogą być datowane na fazę D2 Okresu Wędrówek Ludów (połowa V w.). Trzecia zawieszka odznacza się podobną konstrukcją, przy czym środkowy z trzech koncentrycznych pierścieni wykonano z drutu gładkiego. Wnętrze zawieszki zdobią dwa krzyżujące się ze sobą filigranowe druciki. Także w tym wypadku analogie wskazać można na obszarach płd. Skandynawii. Przykładem jest wspomniane Sorte Muld II na Bornholmie. Zawieszki te datowane są na V i VI wiek. Spotykane są często w zespołach z brakteatami skandynawskimi, jak w przypadku depozytu z Suchania.

Ostatnim elementem depozytu z Suchania jest pierścień o wadze 10,24 g, wykonany ze złotego drutu, który został skręcony spiralnie. Jest to dosyć powszechna w Okresie Wędrówek Ludów ozdoba. Analogie znamy min. z Karlina, pow. Białogard z terenu płd. Skandynawii, gdzie również zawieszki tego typu występują z brakteatami typu C i solidami. W warstwie ornej przebadanej w sąsiedztwie miejsca znalezienia depozytu w Suchaniu natrafiono ponadto na dwie brązowe fibule z Okresu Wędrówek Ludów: zapinkę krzyżową typu bornholmskiego oraz fibulę typu turyńskiego, zdobioną plastycznie w stylu zoomorficznym.

Historia

W latach 20062007 na jednym z pól uprawnych położonych na północ od zabudowań Suchania przypadkowo znaleziono depozyt złotych przedmiotów. W latach 2007 i 2010 przeprowadzono badania sondażowe i kilka prospekcji stanowiska pod kierunkiem Marcina Rudnickiego i prof. Aleksandra Bursche (Fundacja Przyjaciół Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego). W 2010 roku ekspedycja Muzeum Narodowego w Szczecinie i Römisch-Germanische Kommission des Deutschen Archäologischen Instituts we Frankfurcie nad Menem wykonała badania geofizyczne stanowiska w ramach wspólnego projektu Frühe Slawen im Odermündungsgebiet – zur Siedlungsgeschichte des Pyritzer Landes (Polen) vom 6. bis 9. Jahrhundert (koordynatorzy: dr Sebastian Messal i dr Bartłomiej Rogalski). W latach 20132014 przeprowadzono badania wykopaliskowe pod kierunkiem dr. Bartłomieja Rogalskiego (Muzeum Narodowe w Szczecinie) i prof. Aleksandra Bursche (Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego), które były elementem projektu naukowego Okres Wędrówek Ludów w dorzeczu Odry i Wisły. Depozyt z Suchania oraz pozostałe odkryte zabytki ruchome znajdują się obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Bibliografia

  • Bursche A., Skarb złotych przedmiotów z Okresu Wędrówek Ludów z Suchania / The Migration Period Gold Hoard from Suchań, W: red. K. Kowalski, A. Bursche, Skarby z okolic Suchania / The Treasures of Suchań, Szczecin 2014, s. 55–58, ISBN 978-83-63365-18-9.

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Bartłomiej Rogalski